AP DSC స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ పేపర్లుEnglish Medium

అంశం 4 / 12 · సమ్మిళిత విద్య: భావన, సూత్రాలు, అవరోధాలు

విద్యలో మారుతున్న విధానాలు: మినహాయింపు, వేర్పాటు, సమైక్యత, సమ్మిళితం

మార్పు జీవితంలో తప్పనిసరి. కానీ పెద్ద సంఖ్యలో మనుషులు ఉన్న వ్యవస్థీకృత సమాజంలో మార్పు అంత సులభం కాదు. కొత్త పద్ధతులు పాత సేవలకంటే ఎక్కువ ప్రభావం చూపిస్తున్నప్పుడు మార్పు అవసరం అవుతుంది. విద్య అంటే మెదడులో సమాచారం నింపడం మాత్రమే కాదు; వ్యక్తి మానసిక శక్తిని పెంచి, అతని వ్యక్తిత్వాన్ని పదును పెట్టే ప్రక్రియ. మినహాయింపు, వేర్పాటు, సమైక్యత, సమ్మిళితం - ఈ నాలుగు పదాల మధ్య తేడా స్పష్టంగా తెలిసి ఉండాలి.

మినహాయింపు (ఎక్స్‌క్లూజన్)

వేర్పాటు (సెగ్రిగేషన్)

సమైక్యత (ఇంటిగ్రేషన్)

ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు

ప్రీవియస్ పేపర్స్ · 15 అక్టోబర్ 2026 · పేపర్ 2B ·ప్రశ్న 109

సమైక్య విద్య కు సంబంధించనిది

  1. (1)పాక్షిక విలీనం
  2. (2)పెరిఫెరల్ విలీనం
  3. (3)సంపూర్ణ విలీనం
  4. (4)లింగ విలీనం
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) లింగ విలీనం

సమైక్య విద్య (Integrated Education) కు సంబంధం లేనిది ఏది అని ప్రశ్న.

సమైక్య విద్యలో ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలను (CWSN) సాధారణ పాఠశాలలో చేర్చుతారు. ఎంత మేర కలుపుతారు అనే దాన్ని బట్టి దీన్ని పాక్షిక విలీనం (కొన్ని పీరియడ్లు సాధారణ తరగతి, మిగతావి రిసోర్స్ రూమ్‌లో), సంపూర్ణ విలీనం (రోజంతా సాధారణ తరగతిలో) అని వర్ణిస్తారు. పెరిఫెరల్ విలీనం కూడా ఇలా విలీనం ఎంత మేర జరిగిందో సూచించే పదమే. ఈ రకాలన్నీ వైకల్యం ఉన్న పిల్లలను కలపడం గురించే.

లింగ విలీనం (4) అంటే బాలబాలికలను కలిపి చదివించడం (Co-education). దీనికి వైకల్యం గల పిల్లల సమైక్య విద్యతో సంబంధం లేదు. కాబట్టి సమాధానం ఆప్షన్ (4).

(1), (2), (3) సమైక్య విద్యలో విలీనం ఎంత మేర జరిగిందో చెప్పే స్థాయిలు, కాబట్టి అవి సంబంధించినవే.

గుర్తుంచుకోండి: సమైక్య విద్య = వైకల్యం గల పిల్లలను కలపడం; లింగంతో సంబంధం లేదు.

ప్రీవియస్ పేపర్స్ · 15 అక్టోబర్ 2026 · పేపర్ 2B ·ప్రశ్న 113

సరియైనది గుర్తించుము i. సాధారణ పాఠశాలల్లోనే ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుల ద్వారా స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ సదుపాయాలు గల ప్రత్యేక తరగతులలో CwSN కు నిర్వహించేది పాక్షిక సమైక్య విద్య ii. సాధారణ పాఠశాలల్లో సాధారణ పిల్లలతో పాటు ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలకు విద్య జరపడం సమ్మిళిత విద్య

  1. (1)i సరియైనది
  2. (2)ii సరియైనది
  3. (3)i & ii సరియైనవి
  4. (4)i & ii సరియైనవి కావు
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (3) i & ii సరియైనవి

రెండు వాక్యాలు ఇచ్చి, ఏవి సరైనవో గుర్తించమని ప్రశ్న.

వాక్యం i: సాధారణ పాఠశాలలోనే ఒక ప్రత్యేక గదిలో, ప్రత్యేక సామగ్రితో, ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుడు CWSN కు చదువు చెప్పడం పాక్షిక సమైక్య విద్య. పిల్లవాడు బడిలో ఉన్నా, ఎక్కువ సమయం సాధారణ తరగతి బయట ఉంటాడు కాబట్టి ఇది "పాక్షిక" కలయిక. ఇది సరైనది.

వాక్యం ii: సమ్మిళిత విద్య (Inclusive Education) లో CWSN సాధారణ పాఠశాలలో, సాధారణ తరగతిలో, తోటి పిల్లలతో కలిసి చదువుతారు. పాఠశాలే పిల్లల అవసరాలకు తగ్గట్టు మారుతుంది. RPwD Act 2016, NEP 2020 కూడా ఇదే చెబుతున్నాయి. ఇదీ సరైనది.

రెండూ సరైనవి కాబట్టి సమాధానం ఆప్షన్ (3). (1), (2) ఒక్కో వాక్యాన్ని మాత్రమే ఒప్పుకుంటాయి. (4) రెండింటినీ తప్పు అంటుంది, కాబట్టి అవి కావు.

గుర్తుంచుకోండి: పాక్షిక సమైక్య = బడిలోనే ప్రత్యేక గది; సమ్మిళిత = అందరితో ఒకే తరగతి.

సమైక్య విద్య విజయవంతం కావాలంటే

ఈ కింది అంశాలు లేకపోతే సమైక్య విద్య విఫలమవుతుంది:

  1. ప్రత్యేక పరికరాలు ఉండాలి.
  2. అందరూ ఒకరికొకరు మద్దతుగా, సహకారంతో ఉండాలి.
  3. ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుడు / ఉపాధ్యాయురాలు ఉండాలి.
  4. పాఠ్యప్రణాళికను పిల్లలకు అనుగుణంగా మార్చాలి.
  5. వారికి తగిన అభ్యసన పరిసరాలు ఉండాలి.
  6. ప్రత్యేక అవసరాల విద్యార్థుల విద్యావసరాలు తీర్చే ప్రత్యేక బోధనా మెళకువలు ఉండాలి.
  7. పిల్లల ప్రత్యేక అవసరాలు తీర్చడానికి అదనపు వనరులు ఉండాలి.
  8. పిల్లలు బడికి వచ్చి సరిగ్గా భావ వ్యక్తీకరణ (కమ్యూనికేషన్) చేయగలగాలి.

సమ్మిళితం (ఇన్‌క్లూజన్)

ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు

ప్రీవియస్ పేపర్స్ · 6 అక్టోబర్ 2024 · పేపర్ 1B ·ప్రశ్న 20

ప్రస్తుతం భారతదేశంలో దివ్యాంగులకు అవలంబిస్తున్న విద్యావిధానం

  1. (1)స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్
  2. (2)సహిత విద్య
  3. (3)సమగ్ర విద్య
  4. (4)సాధారణ విద్య
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) సహిత విద్య

ప్రస్తుతం భారతదేశంలో దివ్యాంగులకు అమలుచేస్తున్న విద్యా విధానం ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది.

దివ్యాంగుల విద్య మూడు దశల్లో మారింది. మొదట వేరే పాఠశాలల్లో స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్, తర్వాత సాధారణ బడిలో చేర్చి అదనపు సహాయం ఇచ్చే సమగ్ర విద్య (Integrated Education, IEDC 1974), ఇప్పుడు పాఠశాలే పిల్లలకు తగ్గట్టు మారే సహిత విద్య (Inclusive Education). RPwD చట్టం 2016, NEP 2020, సమగ్ర శిక్ష అన్నీ సహిత విద్యనే నిర్దేశిస్తాయి.

కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) సహిత విద్య.

స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ (1) తీవ్ర వైకల్యాలకు ఇంకా కొనసాగుతోంది, కానీ అది ప్రధాన విధానం కాదు. సమగ్ర విద్య (3) పాత దశ, అందులో పిల్లవాడే బడికి సర్దుకోవాలి. సాధారణ విద్య (4) లో ప్రత్యేక మద్దతు ఉండదు. గమనించండి: ఇక్కడ 'సమగ్ర విద్య' అంటే Integrated Education, సమగ్ర శిక్ష పథకం కాదు.

గుర్తుంచుకోండి: ప్రత్యేక → సమగ్ర → సహిత (ఇప్పుడు).

ప్రీవియస్ పేపర్స్ · 5 మార్చి 2024 · పేపర్ 2B ·ప్రశ్న 12

ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలను ఇక్కడ నమోదు చేయకూడదు

  1. (1)సాధారణ పాఠశాలలు
  2. (2)వయోజన విద్యాకేంద్రాలు
  3. (3)వసతి గృహాలకు అనుబంధంగా ఉన్న పాఠశాలలు
  4. (4)గురుకులాలు
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) వయోజన విద్యాకేంద్రాలు

ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలను (CWSN) ఎక్కడ చేర్చకూడదో ప్రశ్న అడుగుతోంది.

సమ్మిళిత విద్య (Inclusive Education) ప్రకారం దివ్యాంగ పిల్లలు తమ వయసు పిల్లలతో కలిసి ఏ బడిలోనైనా చదవవచ్చు. RTE, RPwD చట్టాలు ఏ బడీ వారిని తిరస్కరించకూడదని చెబుతున్నాయి. వయోజన విద్యా కేంద్రాలు మాత్రం బడి వయసు దాటిన, చదువు రాని పెద్దల కోసం ఏర్పాటు చేసినవి; పిల్లల కోసం కాదు.

కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) వయోజన విద్యాకేంద్రాలు.

సాధారణ పాఠశాలలు (1), వసతి గృహాలు ఉన్న పాఠశాలలు (3), గురుకులాలు (4) అన్నీ పిల్లల బడులే. CWSN ను వాటిలో చేర్చడం సమ్మిళిత విద్య లక్ష్యమే.

గుర్తుంచుకోండి: వయోజన విద్య = పెద్దలకు; పిల్లలను అక్కడ చేర్చరు.

UNESCO దృష్టిలో సమ్మిళిత విద్య

అంశంఅర్థం
ఒకే మంత్రిత్వ శాఖపిల్లలందరి విద్యకు ఒకే మంత్రిత్వ శాఖ బాధ్యత వహిస్తుంది
ఒకే బడి వ్యవస్థతన ప్రాంతంలోని పిల్లలందరి విద్యకు ఒకే పాఠశాల వ్యవస్థ బాధ్యత వహిస్తుంది
కలగలుపు తరగతులుతరగతుల్లో రకరకాల విద్యార్థులు కలిసి ఉంటారు
వైవిధ్యానికి వ్యూహాలుఉపాధ్యాయులు బహుళ స్థాయి బోధన, సహకార అభ్యసనం, వ్యక్తిగత అభ్యసన పద్ధతులు, మార్గదర్శక అభ్యసనం, సహచర బోధన (పీర్ ట్యూటరింగ్) వంటి వ్యూహాలు వాడతారు
సహకారంప్రతి విద్యార్థి అవసరాలకు స్పందించడానికి ఉపాధ్యాయులు, నిర్వాహకులు, ఇతరులు కలిసి పనిచేస్తారు

మూడు విధానాలు: పోలిక

అంశంవేర్పాటుసమైక్యతసమ్మిళితం
చదివే చోటుప్రత్యేక పాఠశాల / పూర్తిగా వేరైన తరగతిసాధారణ బడి, కొన్ని సర్దుబాట్లతోఇంటి దగ్గరి సాధారణ బడి, సాధారణ తరగతి
ఎవరు మారాలిఎవరూ కాదు; బిడ్డను వేరు చేస్తారుబిడ్డ బడికి సర్దుకోవాలిబడి బిడ్డకు తగ్గట్టు మారాలి
పాఠ్యప్రణాళిక, పరీక్షలువేరైనవిసాధారణవే, కొన్ని అనుసరణలతోఅందరికీ అనువైన, వైవిధ్యానికి స్పందించే పాఠ్యప్రణాళిక
సమన్యాయం పట్ల నిబద్ధతలేదుసైద్ధాంతిక నిబద్ధత లేదుఉంది; బడి సంస్కృతి, విధానాలు, ఆచరణల పునర్నిర్మాణం
ఆధార భావన"కలిపి చదివించలేం""సహాయంతో కలపవచ్చు""అందరూ కలిసే నేర్చుకోవాలి" - హక్కు

పరీక్ష కోణం: వేర్పాటు = తోటివారి నుంచి పూర్తిగా వేరు, వేరైన పాఠ్యప్రణాళిక, పరీక్షలు. సమైక్యత = ప్రధాన తరగతిలో, సర్దుబాట్లు + వనరులతో, కానీ సమన్యాయ నిబద్ధత లేదు; బిడ్డ సర్దుకోవాలి. సమ్మిళితం = బడి సామర్థ్యాన్ని బలపరిచే ప్రక్రియ; సంస్కృతి, విధానాలు, ఆచరణల పునర్నిర్మాణం; బడి మారాలి. మెయిన్‌స్ట్రీమింగ్ భావన మొదట అమెరికాలో. ప్రస్తుతం భారతదేశం అమలు చేస్తున్నది సమ్మిళిత విద్య.

మెమొరీ కోడ్: "మి-వే-స-స" - మినహాయింపు (బయట) → వేర్పాటు (పక్కన) → సమైక్యత (లోపల, కానీ వేరుగా) → సమ్మిళితం (అందరూ కలిసి). సమైక్యతలో "బిడ్డ మారాలి", సమ్మిళితంలో "బడి మారాలి". సమ్మిళితం పునర్నిర్మించేవి "సం-వి-ఆ": సంస్కృతి, విధానాలు, ఆచరణలు.

అంశం 4 పూర్తయింది

మినీ ఎగ్జామ్: 5 ప్రశ్నలు

ఆప్షన్ ఎంచుకుని, చివర "సమాధానాలు చూపండి" నొక్కండి. స్కోర్, వివరణలు వెంటనే కనిపిస్తాయి.

ప్రశ్న 1 / 5

ఒకే రకం లేదా కొన్ని రకాల వైకల్యం ఉన్న విద్యార్థులతో మాత్రమే నిండిన తరగతులను ఏమంటారు?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ తరగతులు

వేర్పాటు విధానంలో ఒకే రకం లేదా కొన్ని రకాల వైకల్యం ఉన్న విద్యార్థులతో నిండిన తరగతులను స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ తరగతులు అంటారు. వీటికి స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్‌లో శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయులు అవసరం.

సమ్మిళిత, సాధారణ తరగతుల్లో అన్ని రకాల పిల్లలు కలిసి ఉంటారు. బహుళ స్థాయి తరగతి అంటే వేర్వేరు స్థాయిల పిల్లలకు ఒకే తరగతిలో బోధించడం; వైకల్య రకం ఆధారంగా వేరుచేసిన తరగతి కాదు.

ప్రశ్న 2 / 5

సమైక్యతను తరచూ సమ్మిళితంగా ఎందుకు పొరబడతారు?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) రెండింటిలో విద్యార్థులు ప్రధాన తరగతిలో కూర్చుంటారు కాబట్టి

సమైక్యతలోనూ విద్యార్థులు ప్రధాన తరగతిలో కూర్చుంటారు కాబట్టి దాన్ని సమ్మిళితంగా పొరబడతారు. కానీ బడిలో ఆలోచనా విధానంలో మార్పు రాకపోతే ఆ విద్యార్థులకు సమాన స్థానం దొరకదు; అదే అసలు తేడా.

వేరైన పాఠ్యప్రణాళిక, ప్రత్యేక పాఠశాలలు వేర్పాటు లక్షణాలు. ఒకే సంవత్సరంలో చట్టం అనే కారణం ఈ పొరపాటుకు సంబంధం లేదు.

ప్రశ్న 3 / 5

సాధారణ విద్యలో సమ్మిళితం అంటే ప్రధాన స్రవంతి తరగతిలో ఎంత శాతం స్థానం?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (3) 100%

సాధారణ విద్యలో సమ్మిళితం అంటే ప్రధాన స్రవంతి తరగతిలో 100% స్థానం (ప్లేస్‌మెంట్). విద్యార్థి కొంత భాగం ప్రత్యేక కార్యక్రమంలో చదివినా, సాధ్యమైనంత వరకు సాధారణ కార్యక్రమంలోనే చదవాలి.

25%, 50%, 75% వంటివి పాక్షిక కలయికను సూచిస్తాయి; అవి సమైక్యత స్థాయిలకు దగ్గరగా ఉంటాయి, పూర్తి సమ్మిళితం కాదు.

ప్రశ్న 4 / 5

UNESCO దృష్టిలో సమ్మిళిత విద్యలో పిల్లలందరి విద్యకు బాధ్యత ఎవరిది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) ఒకే మంత్రిత్వ శాఖ

UNESCO దృష్టిలో సమ్మిళిత విద్యలో పిల్లలందరి విద్యకు ఒకే మంత్రిత్వ శాఖ బాధ్యత వహిస్తుంది; తన ప్రాంతంలోని పిల్లలందరి విద్యకు ఒకే పాఠశాల వ్యవస్థ బాధ్యత వహిస్తుంది.

ప్రతి వైకల్యానికి వేరే శాఖ ఉండటం వేర్పాటు ఆలోచన. NGO లు, తల్లిదండ్రులు సహకరిస్తారు కానీ మొత్తం బాధ్యత వారిది మాత్రమే కాదు.

ప్రశ్న 5 / 5

సమ్మిళిత తరగతుల ప్రయోజనంగా చెప్పేది ఏది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) విద్యార్థులు ఒకరినొకరు అర్థం చేసుకుని, ఒకరి నుంచి ఒకరు నేర్చుకుని, భేదాలను గౌరవించడం

సమ్మిళిత తరగతుల్లో విద్యార్థులు ఒకరినొకరు అర్థం చేసుకుంటారు, ఒకరి నుంచి ఒకరు నేర్చుకుంటారు, భేదాలను, సారూప్యతలను గౌరవించడం నేర్చుకుంటారు. సమ్మిళితంపై సందేహం ఉన్నవారికి ఇదే బలమైన సమాధానం.

దూరంగా ఉంచడం వేర్పాటు. అందరికీ ఒకే మార్కులు లక్ష్యం కాదు. సమ్మిళిత తరగతులకు ఉపాధ్యాయుల సహకారం మరింత అవసరమే గానీ తగ్గదు.