AP DSC స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ పేపర్లుEnglish Medium

అంశం 5 / 12 · సమ్మిళిత విద్య: భావన, సూత్రాలు, అవరోధాలు

వైకల్య నమూనాలు, లోపం - వైకల్యం - ప్రతిబంధకం

వైకల్యం గురించి ఎంతో మంది విద్యావేత్తలు, శాస్త్రవేత్తలు తమ అభిప్రాయాలు చెప్పారు. వైకల్యాన్ని సమాజం ఏ దృష్టితో చూస్తుందో దాన్నే వైకల్య నమూనా అంటారు. నమూనా మారితే విద్యా విధానం కూడా మారుతుంది.

వైకల్య నమూనాలు

అంతర్జాతీయ అభివృద్ధి రంగంలో ఎక్కువగా చర్చించే రెండు నమూనాలు వైద్య నమూనా, సామాజిక నమూనా. వాటికి ముందు దాతృత్వ దృష్టి ఉండేది; UNCRPD తర్వాత హక్కుల దృష్టి బలపడింది.

నమూనావైకల్యాన్ని ఎలా చూస్తుందివిద్యలో ఫలితం
దాతృత్వ నమూనావైకల్యం ఉన్నవారు జాలి, దయ, సేవ, దానం పొందాల్సినవారుస్వచ్ఛంద, దాతృత్వ సంస్థలు నడిపే ప్రత్యేక పాఠశాలలు
వైద్య నమూనావైకల్యం వ్యక్తిలోని లోపం లేదా బలహీనత; స్థిరంగా ఉండే దోషం. సిద్ధాంతాలు వ్యక్తి మీద, అతని వైకల్యం మీద దృష్టి పెట్టి దాన్ని "సరిచేయడానికి" ప్రయత్నిస్తాయివ్యక్తిని "బాగు చేసి" బడికి సరిపెట్టే ప్రయత్నం; వేర్పాటు
సామాజిక నమూనావైకల్యం ఉన్నవారి సమస్యలకు అసలు కారణం వారి చుట్టూ ఉన్న పరిసరాలు, అందుబాటులో ఉన్న సేవలు, ప్రజల వైఖరులుపరిసరాలు, సేవలు, వైఖరుల్లోని అవరోధాలు తొలగించాలి
హక్కుల ఆధారిత నమూనావైకల్యం ఉన్నవారు ఇతరులతో సమాన హక్కులు ఉన్న పౌరులువిద్య ఒక హక్కు; సమ్మిళిత విద్య

నిర్వచించడం ఎందుకు కష్టం?

WHO వర్గీకరణ: లోపం → వైకల్యం → ప్రతిబంధకం

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) ఈ మూడు పదాల మధ్య తేడాను చూపే వర్గీకరణను 1976 లో ప్రపంచ ఆరోగ్య సభలో ఆమోదించింది; అది 1980 లో ప్రచురితమైంది. లోపం వైకల్యానికి దారి తీస్తుంది; వైకల్యం ప్రతిబంధకానికి దారి తీస్తుంది.

పదంఅర్థంస్థాయిఉదాహరణ
లోపం (ఇంపెయిర్‌మెంట్)మానసిక, శరీర ధర్మ (ఫిజియలాజికల్), శరీర నిర్మాణ (అనాటమికల్) అంశాల్లో - నిర్మాణంలో గానీ పనితీరులో గానీ - ఏదైనా నష్టం లేదా అసాధారణతశరీర / అవయవ స్థాయిమానసికం: జ్ఞాపకశక్తి, గుర్తించే శక్తి తగ్గడం; శారీరక అంతర్గతం: గుండె, మూత్రపిండాలు; బాహ్యం: తల, నడుము, కాళ్లు, చేతులు
వైకల్యం (డిసెబిలిటీ)లోపం వల్ల, ఒక మనిషికి సాధారణం అనుకునే పద్ధతిలో లేదా పరిధిలో ఒక పని చేసే సామర్థ్యంలో వచ్చే పరిమితి లేదా లేమివ్యక్తి స్థాయికాలు లోపం వల్ల నడవలేకపోవడం
ప్రతిబంధకం (హ్యాండిక్యాప్)లోపం లేదా వైకల్యం వల్ల వ్యక్తికి కలిగే ప్రతికూల స్థితి; వయసు, లింగం, సామాజిక-సాంస్కృతిక అంశాల ప్రకారం సాధారణమైన పాత్రను నిర్వహించకుండా అది అడ్డుకుంటుంది లేదా పరిమితం చేస్తుందిసమాజ స్థాయినడవలేకపోవడం వల్ల ఆటల్లో, ఉద్యోగంలో అవకాశం కోల్పోవడం

ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు

ప్రీవియస్ పేపర్స్ · 5 మార్చి 2024 · పేపర్ 1B ·ప్రశ్న 11

ఏ శరీర భాగంలో వైకల్యం ఉంటుందో ఆ భాగం పని చేయడంలో బలహీనమవడం, దీని వలన వ్యక్తులు మొత్తం పనితీరులో అశక్తులవటాన్ని "వైకల్యం" అని నిర్వచించినది

  1. (1)WHO, 1976
  2. (2)UNO, 1976
  3. (3)RCO, 1976
  4. (4)RTO, 1976
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) WHO, 1976

లోపం (Impairment) వల్ల వ్యక్తి పనితీరు, కార్యకలాపాల్లో వచ్చే పరిణామాన్ని 'వైకల్యం' (Disability) అని నిర్వచించిన సంస్థ ఏది అని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) 1976లో ప్రపంచ ఆరోగ్య సభలో Impairment, Disability, Handicap అనే మూడు పదాల మధ్య తేడాను చూపే వర్గీకరణను (ICIDH) ఆమోదించింది; అది 1980లో ప్రచురితమైంది. Impairment అంటే శరీర భాగంలో లేదా దాని నిర్మాణంలో లోపం. Disability అంటే ఆ లోపం వల్ల వ్యక్తి సాధారణ పనులు చేయలేకపోవడం. Handicap అంటే ఆ వైకల్యం వల్ల సమాజంలో వ్యక్తికి కలిగే ప్రతికూలత.

కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) WHO, 1976.

UNO (2) ఐక్యరాజ్యసమితి; ఆరోగ్య, వైకల్య నిర్వచనాల పని దాని ప్రత్యేక సంస్థ WHO చేస్తుంది. RCO (3), RTO (4) వైకల్యాన్ని నిర్వచించిన సంస్థలు కావు; RTO అంటే రవాణా కార్యాలయం.

గుర్తుంచుకోండి: Impairment → Disability → Handicap: WHO వర్గీకరణ.

ICF: వైకల్యం పరిసరాలతో కలిసి ఏర్పడుతుంది

పరీక్ష కోణం: లోపం → వైకల్యం → ప్రతిబంధకం (WHO; ఆమోదం 1976, ప్రచురణ 1980). లోపం = శరీర నిర్మాణ / పనితీరులో నష్టం; వైకల్యం = పని చేసే సామర్థ్యంలో పరిమితి (వ్యక్తి స్థాయి); ప్రతిబంధకం = సాధారణ పాత్ర నిర్వహించలేని ప్రతికూలత (సమాజ స్థాయి). ICF (2001) = వైకల్యం వ్యక్తి + పరిసరాల మధ్య అవరోధాల ఫలితం. వైద్య నమూనా = లోపం వ్యక్తిలో; సామాజిక నమూనా = అవరోధం పరిసరాల్లో.

మెమొరీ కోడ్: "లో-వై-ప్ర = శ-వ్య-స" - లోపం శరీరంలో, వైకల్యం వ్యక్తిలో, ప్రతిబంధకం సమాజంలో. తేదీలు "76 - 80 - 2001": ఆమోదం, ప్రచురణ, ICF. నమూనాల వరుస "దా-వై-సా-హ": దాతృత్వం → వైద్యం → సామాజికం → హక్కులు.

అంశం 5 పూర్తయింది

మినీ ఎగ్జామ్: 5 ప్రశ్నలు

ఆప్షన్ ఎంచుకుని, చివర "సమాధానాలు చూపండి" నొక్కండి. స్కోర్, వివరణలు వెంటనే కనిపిస్తాయి.

ప్రశ్న 1 / 5

WHO వర్గీకరణ ప్రకారం "వైకల్యం" ఏ స్థాయిలో పరిగణించే భావన?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) వ్యక్తి స్థాయి

లోపం వల్ల ఒక మనిషికి సాధారణం అనుకునే పద్ధతిలో పని చేసే సామర్థ్యంలో వచ్చే పరిమితే వైకల్యం. దీన్ని సాధారణంగా వ్యక్తి స్థాయిలో పరిగణిస్తారు.

లోపం శరీర / అవయవ స్థాయి భావన; ప్రతిబంధకం సమాజ స్థాయి భావన. దేశం, కుటుంబం ఈ వర్గీకరణలోని స్థాయిలు కావు.

ప్రశ్న 2 / 5

గుండె, మూత్రపిండాల పనితీరులో అసాధారణత WHO వర్గీకరణలో దేనికి ఉదాహరణ?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (3) లోపం (శారీరక అంతర్గత)

లోపం అంటే మానసిక, శరీర ధర్మ, శరీర నిర్మాణ అంశాల్లో ఏదైనా నష్టం లేదా అసాధారణత. గుండె, మూత్రపిండాల సమస్యలు శారీరక అంతర్గత లోపాలకు ఉదాహరణ; తల, నడుము, కాళ్లు, చేతులు బాహ్య లోపాలకు ఉదాహరణ.

వైకల్యం పని చేసే సామర్థ్యంలో పరిమితి; ప్రతిబంధకం సామాజిక పాత్రలో ప్రతికూలత. ఉపాంతీకరణ సామాజిక ప్రక్రియ; అవయవ లోపం కాదు.

ప్రశ్న 3 / 5

UNCRPD వైకల్యం ఉన్నవారిపై ప్రపంచ దృక్పథాన్ని దేని నుంచి దేని వైపు మార్చింది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) దయ, సేవ, దాతృత్వం నుంచి మానవ హక్కుల వైపు

1948 సార్వత్రిక మానవ హక్కుల ప్రకటన తర్వాత UNCRPD వైకల్యం ఉన్నవారిపై ప్రపంచ దృక్పథాన్ని దయ, సేవ, దాతృత్వం నుంచి బయటకు తెచ్చి మానవ హక్కుల పునాదిపై నిలిపింది.

మిగతా మూడు ఎంపికలు మార్పును తిరగబడిన దిశలో చెబుతున్నాయి. చరిత్రలో మార్పు ఎప్పుడూ దాతృత్వం, వైద్య నమూనా, వేర్పాటు నుంచి హక్కులు, సామాజిక నమూనా, సమ్మిళితం వైపే జరిగింది.

ప్రశ్న 4 / 5

చక్రాల కుర్చీ వాడే విద్యార్థి ర్యాంప్ లేని బడిలో ఇబ్బంది పడటాన్ని ICF ఎలా వివరిస్తుంది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) అతని వైకల్యం పరిసరాల అవరోధాల వల్లే ఏర్పడుతోంది

ICF ప్రకారం వ్యక్తికీ, పరిసరాలకూ మధ్య అవరోధాలు ఉన్నప్పుడే వైకల్యం ఏర్పడుతుంది. ర్యాంప్ లేకపోవడం పరిసర అవరోధం; అతని వైకల్యం దాని వల్లే ఏర్పడుతోంది.

పూర్తిగా వ్యక్తిగత లోపం అనడం వైద్య నమూనా దృష్టి. ప్రతి బిడ్డకూ బడి అవసరమే. ఇది అదృష్టానికి సంబంధించిన విషయం కాదు; పరిసరాలను మారిస్తే సమస్య తగ్గుతుంది.

ప్రశ్న 5 / 5

WHO "ఇంటర్నేషనల్ క్లాసిఫికేషన్ ఆఫ్ ఫంక్షనింగ్, డిసెబిలిటీ అండ్ హెల్త్" (ICF) ను ఏ సంవత్సరంలో తెచ్చింది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (3) 2001

WHO 2001 లో ICF తెచ్చింది. దాని ప్రకారం వైకల్యం వ్యక్తికీ, పరిసరాలకూ లేదా వైఖరులకూ మధ్య ఉండే అవరోధాల ఫలితం.

1976 లోపం-వైకల్యం-ప్రతిబంధకం వర్గీకరణ ఆమోదం పొందిన సంవత్సరం; 1980 అది ప్రచురితమైన సంవత్సరం. 2016 భారతదేశంలో RPwD చట్టం వచ్చిన సంవత్సరం.