ప్రకృతివాదం: భావనలు
- జె.జె. రూసో, ఆగస్టు కాంటే, పెస్టాలజీ, హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ వంటి విద్యా తత్త్వవేత్తలు ప్రకృతివాదాన్ని ప్రచారంలోకి తెచ్చారు.
- ప్రకృతివాదం భావవాదానికి పూర్తి వ్యతిరేకం. ఆత్మ, మనస్సు, భావాలు, పరమాత్మ వంటి ఆధ్యాత్మిక భావాలకు భావవాదం ప్రాధాన్యం ఇస్తే, ప్రకృతివాదులు పదార్థానికి, ప్రకృతికి ప్రాముఖ్యం ఇచ్చారు.
- పదార్థం నుంచే పదార్థం వస్తుంది; శూన్యం నుంచి పదార్థం రాదు. మన చుట్టూ సహజంగా కనిపించేదే నిజమైన ప్రపంచం. విశ్వమంతా ప్రకృతి ప్రసాదమే; ప్రతిదీ ప్రకృతి ఒడిలోంచే పుడుతుంది. ప్రకృతినే అంతిమ సత్యంగా ప్రకృతివాదులు భావించారు.
- ప్రకృతి స్వయంసిద్ధమైన నియమాలతో నడుస్తుంది. మనిషి ప్రకృతిలో భాగం, ప్రకృతి నుంచే పుట్టాడు. ప్రకృతి సూత్రాలకు అనుగుణంగా నడుచుకోవడం మనిషి కర్తవ్యం. పుట్టుకతో ప్రతి మనిషి స్వచ్ఛమైన, నిర్మలమైన జీవి. మనిషి భావాలు, ఆలోచనలు భౌతిక ప్రపంచ పరిధిలోనే ఉంటాయి.
అధిభౌతిక శాస్త్రం: ప్రకృతి సహజసిద్ధమైనది. ప్రతిదీ ప్రకృతి ఒడిలోంచే పుట్టి తిరిగి ప్రకృతి ఒడిలోకే చేరుతుంది. కాబట్టి ప్రకృతే అంతిమ యదార్థం. "ప్రకృతిలోకి తిరిగి వెళ్దాం", "సమాజ సంకెళ్ళు తొలగిద్దాం" అని ప్రకృతివాదులు నినదించారు. మనస్సును, శరీరాన్ని, మనిషిని భౌతిక ప్రపంచం నుంచి వేరు చేసి చూడలేదు. మెదడు వల్లే మనస్సుకు ఉనికి; మెదడు ఒక పదార్థం. ఆత్మ, పరమాత్మ, దేవుడు, స్వర్గం, నరకం వంటి ఊహాజనిత మరో ప్రపంచానికి వీరి తత్త్వంలో చోటు లేదు. మెదడు శరీరం నుంచి వేరు కాదు; అది కూడా ఇతర పదార్థాల్లాగే తిరిగి ప్రకృతిలో కలుస్తుంది - అదే ప్రకృతి నియమం అని వారి వాదన.
జ్ఞాన మీమాంస: "ప్రకృతిలోకి మరలండి" అనే నినాదం వీరిదే. ప్రతి అంశాన్నీ శాస్త్రీయ దృక్కోణం నుంచి చూస్తారు. శాస్త్రీయ జ్ఞానమే ఉత్తమమైనది. "జ్ఞానేంద్రియాలే విజ్ఞానానికి ద్వారాలు" - జ్ఞానేంద్రియాల ద్వారా సంపాదించినదే నిజమైన జ్ఞానం. ప్రకృతిని మించిన జ్ఞానం మరొకటి లేదు; హేతుబద్ధ, ఇంద్రియ అనుభవ జ్ఞానమే వాస్తవ జ్ఞానమని నమ్మారు. ఆధ్యాత్మిక భావనలను, ప్రబోధాత్మక జ్ఞానాన్ని నమ్మలేదు.
విలువల శాస్త్రం: సమాజంలో విలువలు ఎప్పటికప్పుడు మారుతుంటాయి. ఆధ్యాత్మిక విలువలు, సార్వజనీన అంతిమ విలువలు లేవు. సహజమైన నైతికత, సౌందర్యాత్మకతలనే వీరు అంగీకరించారు; సంప్రదాయ నైతికతను అంగీకరించలేదు.
ప్రకృతివాదం: విద్యా లక్ష్యాలు, పాఠ్యప్రణాళిక
- విద్యా లక్ష్యాలు: స్వేచ్ఛా వ్యక్తీకరణ, సమగ్ర మూర్తిమత్వ అభివృద్ధి, పరిసరాలకు అనుగుణమైన సర్దుబాటు, సహజాతాల ఉదాత్తీకరణ, విద్యార్థుల్లో స్వతస్సిద్ధ శక్తుల అభివృద్ధి, వ్యక్తిత్వ అభివృద్ధి.
- పాఠ్యప్రణాళిక: విద్యార్థి స్వీయ సంరక్షణకు విద్య ఉపయోగపడాలి. వ్యక్తిగత అనుభవాల ద్వారా ప్రత్యక్షంగా ప్రకృతి నుంచే నేర్చుకోవాలి. కాబట్టి ప్రకృతే విద్యార్థికి ఒక పెద్ద పుస్తకం.
- ప్రకృతివాదులు స్థిరమైన పాఠ్యప్రణాళికను నిర్ణయించలేదు. సాంస్కృతిక అంశాలకు పాఠ్యప్రణాళికలో స్థానం లేదు.
- ప్రకృతి అధ్యయనానికి ఉపయోగపడే భౌతిక, రసాయన శాస్త్రాలు, వృక్ష, జంతు శాస్త్రాలు, ఖగోళ శాస్త్రానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. విషయ నిర్ధారణలో శాస్త్రీయ దృక్పథానికి ప్రాధాన్యం. ఆరోగ్యం, వృత్తి జీవనం, కుటుంబ జీవనం కూడా పాఠ్యప్రణాళికలో ఉంటాయి.
- హేతువుకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు కాబట్టి ఆధ్యాత్మిక వాదానికి, దైవ బోధనకు, మత బోధనకు స్థానం ఇవ్వలేదు.
- నైతిక విలువలను ప్రత్యక్షంగా బోధించకూడదు; వ్యక్తిగత అనుభవాల ద్వారా వాటిని పెంచుకోవాలి. అవి ఎవరికి వారి అవసరాలు, సహజ గుణాల మీద ఆధారపడతాయని నమ్మారు.
ప్రకృతివాదం: బోధన పద్ధతులు, ఉపాధ్యాయుడు, విద్యార్థి
- బోధన పద్ధతులు: ప్రకృతివాదంలో "బోధన" కంటే అభ్యసనకు ప్రాధాన్యం. స్వీయ అభ్యసనం, ప్రత్యక్ష అనుభవం వంటి శిశు కేంద్రీకృత పద్ధతులు. పనిచేస్తూ నేర్చుకోవడం, ఆటల ద్వారా బోధన (క్రీడా పద్ధతి), ప్రత్యక్ష అనుభవం, స్వీయ విద్యా పరిశోధన పద్ధతులను సూచించారు.
- డాల్టన్ పద్ధతి, హ్యూరిస్టిక్ పద్ధతి మూలాలు ప్రకృతి భావజాలం నుంచే పుట్టాయి. శాస్త్ర జ్ఞానం పెంచడంలో విద్యార్థిని ఒక శాస్త్రవేత్తగా, నేర్చుకోవడానికి ఉపయోగపడే సహజ వాతావరణాన్ని ప్రయోగశాలగా పోల్చారు.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
విద్యార్థి కేంద్రీకృత పద్ధతి కానిది
- (1)ఉపన్యాస పద్ధతి
- (2)అన్వేషణ పద్ధతి
- (3)నియోజన పద్ధతి
- (4)ప్రాజెక్టు పద్ధతి
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) ఉపన్యాస పద్ధతి
ఇచ్చిన బోధనా పద్ధతుల్లో విద్యార్థి కేంద్రీకృతం కానిది ఏది అని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
బోధనా పద్ధతులను రెండు రకాలుగా చూడవచ్చు. ఉపాధ్యాయ కేంద్రీకృత పద్ధతుల్లో ఉపాధ్యాయుడే మాట్లాడతాడు, విద్యార్థులు వింటారు. విద్యార్థి కేంద్రీకృత పద్ధతుల్లో విద్యార్థులు స్వయంగా చేసి, వెతికి, ఆలోచించి నేర్చుకుంటారు, ఉపాధ్యాయుడు మార్గదర్శిగా ఉంటాడు.
ఉపన్యాస పద్ధతిలో ఉపాధ్యాయుడు విషయాన్ని చెబుతాడు, పిల్లలు వింటూ ఉంటారు. వారి పాత్ర చాలా తక్కువ. కాబట్టి ఇది ఉపాధ్యాయ కేంద్రీకృత పద్ధతి. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) ఉపన్యాస పద్ధతి.
అన్వేషణ పద్ధతి (2) లో పిల్లలు స్వయంగా ప్రయోగాలు చేసి విషయాలు కనుగొంటారు. నియోజన పద్ధతి (3) లో ఉపాధ్యాయుడు ఇచ్చిన పనిని పిల్లలు సొంతంగా పూర్తి చేస్తారు. ప్రాజెక్టు పద్ధతి (4) లో పిల్లలు నిజ జీవిత సమస్యను ప్రణాళిక వేసి పరిష్కరిస్తారు. ఈ మూడూ విద్యార్థి కేంద్రీకృత పద్ధతులే.
గుర్తుంచుకోండి: ఉపాధ్యాయుడు మాట్లాడితే (ఉపన్యాసం) = ఉపాధ్యాయ కేంద్రీకృతం.
- ఉపాధ్యాయుడు: భావవాదంలో ఉపాధ్యాయుడు అన్నీ తెర ముందుండి నడిపిస్తే, ప్రకృతివాదంలో తెర వెనుక నుంచి కథ నడిపిస్తాడు. ఉపాధ్యాయుడు హితబోధకుడూ కాదు, బోధకుడూ కాదు; కేవలం సహాయకుడు. పూల వంటి పిల్లల సహజ ఎదుగుదలకు పందిరిలా ఆసరాగా ఉంటాడు. పిల్లల సహజాభివృద్ధికి సరైన పరిసరాన్ని సృష్టించడం వరకే అతని పని. ఎలా నేర్చుకోవాలి, ఏం నేర్చుకోవాలి అనేది విద్యార్థులకే వదిలేయమంటుంది ప్రకృతివాదం. ఉపాధ్యాయుడు పరిశీలకుడిగా, ప్రేక్షకుడిగా ఉండి, ఏదైనా ఇబ్బందికర పరిస్థితి వచ్చినప్పుడు మాత్రమే అక్కడికి రావాలి.
- విద్యార్థి: అభ్యసనలో విద్యార్థి పూర్తి స్వతంత్రుడు. ఎలాంటి భయాలకు, శారీరక దండనకు లోను కాకుండా విద్యార్థి ఇష్టం, సహజ గుణాలు, సహజ ధోరణులకు అనుగుణంగా అభ్యసన జరుగుతుంది.
పరీక్ష కోణం: ప్రకృతివాదం = భావవాదానికి పూర్తి వ్యతిరేకం; "ప్రకృతిలోకి తిరిగి వెళ్దాం"; "జ్ఞానేంద్రియాలే విజ్ఞానానికి ద్వారాలు"; స్థిర పాఠ్యప్రణాళిక లేదు; ప్రకృతే పెద్ద పుస్తకం; డాల్టన్, హ్యూరిస్టిక్ పద్ధతుల మూలం; ఉపాధ్యాయుడు = తెర వెనుక, సహాయకుడు, పందిరి; శారీరక దండన లేదు. ప్రతినిధులు: రూసో, పెస్టాలజీ, హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్.
మెమొరీ కోడ్: "తెర ముందు భావం, తెర వెనుక ప్రకృతి" - భావవాద ఉపాధ్యాయుడు ముందుంటాడు, ప్రకృతివాద ఉపాధ్యాయుడు వెనుక. "రూ-పె-స్పె": రూసో, పెస్టాలజీ, స్పెన్సర్ = ప్రకృతివాదులు. "డా-హ్యూ = ప్రకృతి పిల్లలు" - డాల్టన్, హ్యూరిస్టిక్ పద్ధతుల మూలం ప్రకృతివాదం.