వ్యవహారిక సత్తావాదం: భావనలు
- అమెరికాలో అభివృద్ధి చెందిన విద్యా తత్త్వం వ్యవహారిక సత్తావాదం. అమెరికా దేశ జీవన విధానం ఇందులో కనిపిస్తుంది.
- ప్రగతిశీల విద్యా తత్త్వవేత్తలు దీన్ని ప్రయోజనవాదం (ప్రయోజకవాదం), సాధనోపయోగవాదం అని కూడా పిలిచారు.
- దీన్ని ప్రతిపాదించిన వారిలో ముఖ్యులు జేమ్స్, పియర్స్, జాన్ డ్యూయీ, కిల్పాట్రిక్.
- "ప్రాగ్మాటిజం" అనే పదం "ప్రాగ్మా" అనే గ్రీకు పదం నుంచి వచ్చింది. ప్రాగ్మా అంటే చేసిన పని; "ఇజం" అంటే వాదం. కాబట్టి ఇది పని గురించిన వాదం; పని చేయడం వల్ల ఏ ఫలితం వస్తుందో దాని గురించిన ఆలోచన. ప్రాగ్మాకు కృత్యం, ఉత్పత్తి, క్రమం, చిత్తశుద్ధి, తారసపడడం అనే అర్థాలు కూడా ఉన్నాయి.
అధిభౌతిక శాస్త్రం: వాస్తవం అనేది ఒక ప్రక్రియ మాత్రమే. మార్పు నిరంతరం జరుగుతుంది; మార్పే అంతిమ వాస్తవం. వాస్తవం స్థిరమైనది కాదు; అది ఇంకా తయారీలోనే ఉంది, శాశ్వతం కాదు. వ్యవహారిక సత్తావాదులది దూరదృష్టితో కూడిన సామాజిక దృక్పథం. వీరు భగవంతుణ్ణి కొంతవరకు నమ్ముతారు - వ్యక్తి తన అవసరాల కోసం భగవంతుణ్ణి నమ్ముతాడు. కాబట్టి అవసరాలే అంతిమం అన్నారు. క్రియాశీలత ఫలితాలే ముఖ్యం. శాశ్వత ఆధ్యాత్మిక విలువలంటూ ఏవీ లేవు; కాలానుగుణంగా విలువలు మారతాయి. భౌతికంగా, సాంఘికంగా, జైవికంగా కనిపించేదే వాస్తవం. మానవ అనుభవాలే వాస్తవానికి కేంద్రాలు.
జ్ఞాన మీమాంస: సమస్యలే సత్యాన్వేషణకు ప్రేరకాలు. సత్యాలు మారుతున్న సమాజానికి అనుగుణంగా మారుతుంటాయి; అంతిమ సత్యం ఏదీ లేదు. జ్ఞానమే సత్యం. మానవ అనుభవాల ద్వారా సంపాదించిన జ్ఞానమే నిజమైన జ్ఞానం. విశ్వంలో ప్రతిదీ - అది భావమైనా, పదార్థమైనా - నిరంతరం చలనంలో ఉంటుంది. వాస్తవం ఒక ఉత్పత్తి కాదు, ఒక ప్రక్రియ. వీరు ఆచరణాత్మక జ్ఞానాన్ని నమ్మారు. మనిషి తన చుట్టూ ఉన్న పరిసరాలతో పరస్పర చర్యల ద్వారా జ్ఞానం సంపాదిస్తాడని భావించారు. జ్ఞానాన్ని, సత్యాన్ని ఒకే భావంతో చూశారు.
విలువల శాస్త్రం: విలువలను మనిషే సృష్టించాడు. అవి సమయం, సందర్భం, స్థలం, పరిస్థితుల నుంచి పుడతాయి. మనిషి సమాజంలో ఒక సభ్యుడు; తన పరిసరాల్లో చేసే చర్యల వల్ల మంచి, చెడు ఫలితాలు వస్తాయి. స్థలం, కాలం, పరిస్థితులను బట్టి విలువలు మారతాయి. అనుభవ క్రమంలోనే "విలువ", "సత్యం" నిర్మితమవుతాయి. "విలువలు విలువల కోసమే" అనే వాదాన్ని వదిలిపెట్టి, అవి మానవ అవసరాలు తీర్చడానికే ఉన్నాయన్నది వీరి దృక్పథం.
వ్యవహారిక సత్తావాదం: విద్యా పర్యవసానాలు
- విద్యా లక్ష్యాలు: మారుతున్న పరిసరాల్లో పిల్లలు విజయవంతమైన జీవితం గడిపేలా చేయడం; మారుతున్న పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ఉండడం, సమాజంలోని సమస్యలను పరిష్కరించే శక్తిని పెంచడం; ఆధునిక సమాజంలో సభ్యత్వం పొందడానికి అవసరమైన విద్య నేర్పడం; సామాజిక సామర్థ్యాలు పెంచడం, సర్వతోముఖాభివృద్ధి.
- జాన్ డ్యూయీ ఐదు నూతన విలువలు: సామర్థ్యత, శాస్త్రీయ స్పృహ, సామాజికత, స్వీయ చైతన్యం, సౌందర్య-ఆర్థిక అభిరుచి. వీటిని విద్యార్థుల్లో పెంచాలన్నాడు.
- పాఠ్యప్రణాళిక: అవసరాలకు అనుగుణంగా, అనుభవాల ద్వారా జ్ఞానం పొందేలా ఉండాలి. ఆరోగ్య శాస్త్రం, శరీర ధర్మశాస్త్రం, గృహశాస్త్రం, సామాజిక శాస్త్రం, చరిత్ర, భూగోళశాస్త్రం, వ్యవసాయం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం.
పాఠ్యప్రణాళిక సూత్రాలు (6):
| సంఖ్య | సూత్రం |
|---|---|
| 1 | ఉపయోగిత |
| 2 | సహజ ఆసక్తులు |
| 3 | అభ్యాసకుని పూర్వ అనుభవాలు |
| 4 | కృత్యం |
| 5 | నమ్యత (వెసులుబాటు) |
| 6 | సమైక్యత (సమన్వయం) |
వ్యవహారిక సత్తావాదం: బోధన, క్రమశిక్షణ, ఉపాధ్యాయుడు
- బోధన పద్ధతులు: సంప్రదాయ జ్ఞానం, పుస్తక జ్ఞానం, తయారుగా ఉన్న (అమర్చిన) జ్ఞానం, నిష్క్రియాత్మక అభ్యసనపై వీరు విముఖత చూపారు. ఉపయోగం లేని సంప్రదాయ బోధన పద్ధతులను అనుసరించాల్సిన అవసరం లేదన్నారు. పనిచేస్తూ నేర్చుకోవడం, ప్రాజెక్టు పద్ధతి అనుసరించారు; ఇవి బోధన నైపుణ్యాన్ని పెంచుతాయని భావించారు.
- వీరు ముఖ్యంగా చెప్పిన బోధన పద్ధతి ప్రయోగ పద్ధతి. చిన్న పిల్లల్లో పరిశీలించి, పరిశోధించాలనే జిజ్ఞాస ఎక్కువ. తామే స్వయంగా చేసి నేర్చుకోవడం ద్వారా వారి పరిశోధనా జిజ్ఞాస తీరుతుంది. ఇలా పొందిన జ్ఞానమే నిజమైన జ్ఞానమని భావించారు.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
ప్రాజెక్టు పద్ధతిని ప్రతిపాదించిన వారు
- (1)కిల్ పాట్రిక్
- (2)డాల్టన్
- (3)మోరిసన్
- (4)హార్లాక్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) కిల్ పాట్రిక్
ప్రాజెక్టు పద్ధతి (Project Method) అనే బోధనా పద్ధతిని ఎవరు ప్రతిపాదించారో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ప్రాజెక్టు పద్ధతిని విలియం హెర్డ్ కిల్పాట్రిక్ 1918లో ‘The Project Method’ అనే వ్యాసం ద్వారా ప్రతిపాదించాడు. ఈయన జాన్ డ్యూయీ శిష్యుడు. ‘చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం’ (Learning by doing) దీనికి ఆధారం. విద్యార్థులు నిజ జీవిత సమస్యను ఎంచుకుని, ప్రణాళిక వేసి, అమలు చేసి, మూల్యాంకనం చేసుకుంటారు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) కిల్పాట్రిక్.
‘డాల్టన్ ప్రణాళిక’ (2) హెలెన్ పార్క్హర్స్ట్ ప్రతిపాదించిన వ్యక్తిగత బోధనా పద్ధతి; డాల్టన్ అనేది ఆ ప్రణాళిక మొదలైన ఊరి పేరు. మోరిసన్ (3) ‘యూనిట్ ప్రణాళిక’కు ప్రసిద్ధుడు. హార్లాక్ (4) ప్రాజెక్టు పద్ధతితో సంబంధం ఉన్న పేరు కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: ప్రాజెక్టు పద్ధతి – కిల్పాట్రిక్ (డ్యూయీ శిష్యుడు) – చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం.
- క్రమశిక్షణ: అదుపుతో కూడిన స్వేచ్ఛ, సాంఘిక క్రమశిక్షణే సరైన క్రమశిక్షణ. స్వేచ్ఛ, ఉల్లాసం, ఆనందం ఉన్న వాతావరణంలో నిర్దేశిత లక్ష్యాల వైపు సామూహిక కార్యకలాపాలు కల్పిస్తూ, ఆటల్లో, పనిలో కలిసిమెలిసి వ్యవహరించడం వల్ల పిల్లలకు స్వీయ క్రమశిక్షణ అలవడుతుంది. ఆత్మస్థైర్యం, సహకారం, జాలి, స్నేహభావం, స్వతంత్రంగా పనులు చేసే తత్త్వం, కొత్త పనుల్లో చొరవ అలవడతాయి.
- ఉపాధ్యాయుడు: విద్యా ప్రక్రియలో అతి ప్రధాన పాత్ర. విద్యార్థికి సహచరుడిగా, మార్గదర్శకుడిగా ఉంటూ, విద్యార్థి తన ప్రజ్ఞను ఉపయోగించి పనులు నేర్చుకోవడానికి ప్రేరణ ఇచ్చేవాడిగా ఉండాలి. విద్యార్థుల్లో స్వీయ క్రమశిక్షణ అలవరచాలి. విద్యార్థి వ్యక్తిత్వాన్ని గౌరవించాలి. సమాజం పట్ల, వ్యక్తి పట్ల సమగ్ర అవగాహన కోసం విస్తృత శాస్త్ర పరిజ్ఞానం పొందాలి. విద్యార్థితో సత్సంబంధాలు, సహృదయంతో మెలగాలి. సామాజిక సామర్థ్యాలు పెంచే బాధ్యత మార్గదర్శకుడైన ఉపాధ్యాయునిదే.
- విద్యార్థి: విద్యార్థి ఆసక్తులు, అభిరుచులు, అలవాట్లు, అవసరాలు, మానసిక తత్త్వాన్ని అనుసరించి అభ్యసన స్వేచ్ఛాయుత వాతావరణంలో సాగితేనే స్వీయ క్రమశిక్షణ, ఆత్మస్థైర్యం అలవడతాయి.
పరీక్ష కోణం: వ్యవహారిక సత్తావాదం = అమెరికాలో పుట్టింది; ప్రాగ్మా (గ్రీకు) = చేసిన పని; మార్పే అంతిమ వాస్తవం; అంతిమ సత్యం లేదు; విలువలు మనిషి సృష్టి, అవసరాల కోసం; బోధన = పనిచేస్తూ నేర్చుకోవడం, ప్రాజెక్టు పద్ధతి, ముఖ్యంగా ప్రయోగ పద్ధతి; సాంఘిక క్రమశిక్షణ. ప్రతినిధులు: జాన్ డ్యూయీ, కిల్పాట్రిక్, జేమ్స్, పియర్స్.
మెమొరీ కోడ్: "ప్రాగ్మా = పని, ఫలితం, మార్పు" - ఏది పనిచేస్తే అదే సత్యం. పాఠ్యప్రణాళిక 6 సూత్రాలు "ఉ-స-పూ-కృ-న-స": ఉపయోగిత, సహజ ఆసక్తి, పూర్వ అనుభవం, కృత్యం, నమ్యత, సమైక్యత. "డ్యూ-కి-జే-పి": డ్యూయీ, కిల్పాట్రిక్, జేమ్స్, పియర్స్.