AP TET August 2026 Paper 1B పరిసరాల విజ్ఞానం: ప్రశ్నలు, కీ, వివరణలు
AP TET August 2026 Paper 1B స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ పేపర్లో పరిసరాల విజ్ఞానం (EVS) సెక్షన్లో 30 ప్రశ్నలు ఉన్నాయి (ప్రశ్న 121 నుంచి 150 వరకు). ఎక్కువ ప్రశ్నలు వచ్చిన టాపిక్లు: చరిత్ర, సంస్కృతి (5), బోధనా పద్ధతులు, ప్రక్రియా నైపుణ్యాలు (5), రాజ్యాంగం, ప్రభుత్వం, హక్కులు (4), ఆహారం, ఆరోగ్యం, పరిశుభ్రత (3). కింద ప్రతి ప్రశ్నకు అధికారిక కీ సమాధానం, తెలుగులో వివరణ ఉన్నాయి.
ఆధారం: AP పాఠశాల విద్యాశాఖ అధికారిక ప్రశ్నపత్రం, కీ ·చివరి మార్పు: · ExamBadi
పరిసరాల విజ్ఞానం (EVS): ఏ టాపిక్ నుంచి ఏ ప్రశ్నలు వచ్చాయి?
ఆహారంలోని విటమిన్లు, మినరల్స్ను తొలగించగల పద్ధతులు
a) తినడానికి ముందుగా పండ్లు, కూరగాయల తొక్కలను కడగడం.
b) బియ్యమును మరల మరలా కడగడం.
c) వండిన ఆహారం నుండి నీటిని పారబోయడం.
d) పచ్చి కూరగాయలను తినడం.
(1)b, c & d
(2)a, c & d
(3)b & d
(4)b & c
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) b & c
ఆహారంలోని పోషకాలను వృథా చేసే అలవాట్లు ఏవో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) b & c.
బి-విటమిన్లు, సి-విటమిన్, చాలా ఖనిజ లవణాలు నీటిలో కరుగుతాయి. బియ్యాన్ని పదే పదే కడిగితే పై పొరలో ఉండే బి-విటమిన్లు, ఖనిజాలు కడిగిన నీటితో పోతాయి (b). అన్నం లేదా కూరలు వండిన తర్వాత మిగిలిన నీటిని (గంజి వంటివి) పారబోస్తే, ఆ నీటిలో కరిగిన పోషకాలు కూడా పోతాయి (c).
a లో తొక్కలను పైపైన కడగడం మాత్రమే ఉంది. ఇది మట్టి, క్రిమిసంహారక మందుల అవశేషాలను తొలగించే మంచి అలవాటు. పోషకాలు పోయేది తొక్క తీసేసినప్పుడు లేదా కోసిన తర్వాత కడిగినప్పుడు. d లో పచ్చి కూరగాయలు తినడం వల్ల వేడికి నశించే విటమిన్-సి వంటివి నిలిచి ఉంటాయి, కాబట్టి ఇది పోషకాలను కాపాడుతుంది. అందుకే a లేదా d ఉన్న ఆప్షన్లు (1), (2), (3) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: నీటిలో కరిగే విటమిన్లు నీటితోనే పోతాయి: ఎక్కువసార్లు కడగడం, వండిన నీరు పారబోయడం వద్దు.
మంచి స్పర్శకు ఒక ఉదాహరణ
a) తండ్రి లత చిన్న చెల్లెలికి స్నానం సమయంలో సహాయం చేస్తున్నారు.
b) తల్లి రఘు చంపలపై ముద్దు పెట్టింది.
c) ఉపాధ్యాయులు రాహుల్ సరి అయిన సమాధానం ఇచ్చినప్పుడు అతని భుజం తట్టారు.
d) తాతగారు తన మనమరాలిని కౌగలించుకుని, చంపలు నిమిరారు.
(1)a, b, c & d
(2)a, c & d
(3)b & d
(4)b & c
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) a, b, c & d
మంచి స్పర్శ (Good touch), చెడు స్పర్శ (Bad touch) మధ్య తేడాను పిల్లలు గుర్తించగలగాలి. ఇచ్చిన నాలుగు సందర్భాల్లో ఏవి మంచి స్పర్శ అని ప్రశ్న అడుగుతోంది. అధికారిక కీ ప్రకారం సమాధానం ఆప్షన్ (1) a, b, c & d.
ప్రేమ, సంరక్షణ, అభినందన కోసం ఇచ్చే స్పర్శ, పిల్లవాడికి భద్రత, సంతోషం కలిగించే స్పర్శ మంచి స్పర్శ. దాన్ని రహస్యంగా ఉంచమని ఎవరూ చెప్పరు. చెడు స్పర్శ పిల్లవాడికి భయం, ఇబ్బంది కలిగిస్తుంది, ప్రైవేట్ భాగాలను తాకుతుంది, "ఎవరికీ చెప్పకు" అని బెదిరిస్తుంది.
చిన్న పాపకు స్నానం చేయించడంలో తండ్రి సాయం చేయడం సంరక్షణ (a). తల్లి ముద్దు, తాతగారి కౌగిలి ప్రేమను చూపుతాయి (b, d). సరైన సమాధానానికి ఉపాధ్యాయుడు భుజం తట్టడం అభినందన (c). నాలుగూ కుటుంబం లేదా బడిలో, బహిరంగంగా, పిల్లల మేలు కోసం జరిగేవి కాబట్టి అన్నీ మంచి స్పర్శలే.
ఇక్కడ చాలామంది స్నానం సందర్భం (a) చూసి సందేహపడి (4) లేదా (3) ఎంచుకుంటారు. కానీ చిన్న పిల్లలకు స్నానం చేయించడం తల్లిదండ్రుల సంరక్షణ బాధ్యత. కొన్ని సందర్భాలనే ఎంచుకునే (2), (3), (4) అసంపూర్ణం.
గుర్తుంచుకోండి: మంచి స్పర్శ = సురక్షితంగా, సంతోషంగా అనిపించేది, రహస్యం అవసరం లేనిది.
సరియైన సమాధానాన్ని గుర్తించండి.
ప్రకటన A : తక్కువ ఉష్ణోగ్రత సూక్ష్మజీవుల పెరుగుదలను ఆపివేస్తుంది.
వివరణ R : పాలు పాడవడాన్ని నివారించటం కోసం 70°C వరకు వేడిచేసి చల్లని స్థితిలో నిలువ చేస్తారు.
(1)A సరి అయినది మరియు R, A ను సరిగా వివరిస్తుంది.
(2)A సరి అయినది మరియు R పూర్తిగా సరి అయినది కాదు.
(3)A సరి అయినది కాదు అయితే R సరి అయినది.
(4)A మరియు R రెండూ సరి అయినవి, అయితే R, A కు సరి అయిన వివరణ కాదు.
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) A సరి అయినది మరియు R, A ను సరిగా వివరిస్తుంది.
ఇది ఆహార నిల్వ (Food preservation) మీద ప్రకటన-వివరణ ప్రశ్న. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (1).
బ్యాక్టీరియా, బూజు వంటి సూక్ష్మజీవులు గది ఉష్ణోగ్రతలో వేగంగా పెరుగుతాయి. ఉష్ణోగ్రత తగ్గిస్తే వాటి చర్యలు మందగించి పెరుగుదల ఆగిపోతుంది. అందుకే ఫ్రిజ్లో ఆహారం ఎక్కువ రోజులు పాడవదు. కాబట్టి A సరైనది.
పాల పాశ్చరీకరణ (Pasteurisation) లో పాలను సుమారు 70°C వరకు వేడిచేసి, హానికర సూక్ష్మజీవులను చంపుతారు. వెంటనే చల్లబరిచి చల్లని స్థితిలో నిల్వ చేస్తారు. మిగిలిన సూక్ష్మజీవులు చల్లదనం వల్ల పెరగవు, అందుకే పాలు త్వరగా పాడవవు. చల్లని నిల్వ పాలను కాపాడుతుందని R చెబుతోంది, ఇది A లోని సూత్రానికి నిత్యజీవిత ఉదాహరణ. కాబట్టి R కూడా సరైనది, A ను వివరిస్తుంది.
A, R రెండూ సరైనవి కాబట్టి (2), (3) తప్పు. R లోని చల్లని నిల్వ నేరుగా A సూత్రాన్నే ఉపయోగిస్తుంది కాబట్టి "వివరణ కాదు" అనే (4) కూడా సరిపోదు.
గుర్తుంచుకోండి: వేడి సూక్ష్మజీవులను చంపుతుంది, చల్లదనం వాటి పెరుగుదలను ఆపుతుంది.
ఏ మొక్కలో ద్విలింగ పుష్పాలు (Bisexual flowers) ఉంటాయో ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (3) పిటూనియా.
ఒకే పువ్వులో కేసరాలు (పురుష భాగం), అండకోశం (స్త్రీ భాగం) రెండూ ఉంటే అది ద్విలింగ పుష్పం. ఏదో ఒకటి మాత్రమే ఉంటే అది ఏకలింగ పుష్పం (Unisexual flower). మందార, ఆవాలు, పిటూనియా పువ్వులు ద్విలింగ పుష్పాలకు పాఠ్యపుస్తక ఉదాహరణలు.
బొప్పాయిలో సాధారణంగా మగ పువ్వులు ఒక చెట్టుపై, ఆడ పువ్వులు మరో చెట్టుపై వస్తాయి. దోస, మొక్కజొన్నలో మగ పువ్వులు, ఆడ పువ్వులు ఒకే మొక్కపై ఉన్నా వేర్వేరుగా ఉంటాయి. మొక్కజొన్నలో పైన ఉండే కుచ్చు మగ పువ్వులు, కంకిపై ఉండే పీచు ఆడ పువ్వులు. కాబట్టి (1), (2), (4) ఏకలింగ పుష్పాలకు ఉదాహరణలు.
ప్రతీకార చర్యా చాపం (Reflex arc) ఎక్కడ ఏర్పడుతుందని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (1) వెన్నుపాము.
వేడి వస్తువును తాకగానే మనం ఆలోచించకుండానే చేయి వెనక్కి లాగుతాం. ఇలాంటి వేగవంతమైన, అసంకల్పిత చర్యను ప్రతీకార చర్య (Reflex action) అంటారు. ఈ సందేశం వెళ్లే దారి: గ్రాహకం (చర్మం) → జ్ఞాన నాడి → వెన్నుపాము → చాలక నాడి → కండరం. ఈ దారినే ప్రతీకార చర్యా చాపం అంటారు.
సందేశం మెదడు వరకు వెళ్లి తిరిగి రావడానికి సమయం పడుతుంది. అందుకే వెన్నుపాము లోనే జ్ఞాన నాడికి, చాలక నాడికి సంబంధం ఏర్పడి వెంటనే స్పందన వస్తుంది. వెనుకమెదడు శరీర సమతాస్థితి, మధ్యమెదడు దృష్టి, వినికిడి ప్రతిచర్యలు, మజ్జాముఖం గుండె కొట్టుకోవడం, శ్వాస వంటి అనియంత్రిత చర్యలను నియంత్రిస్తాయి. ప్రతీకార చాపాలు ప్రధానంగా వెన్నుపాములో ఏర్పడతాయి కాబట్టి (2), (3), (4) సరైనవి కావు.
గుర్తుంచుకోండి: వేడి తాకితే చేయి లాగడం = వెన్నుపాము పని, మెదడు తర్వాత తెలుసుకుంటుంది.
సరియైన సమాధానాన్ని గుర్తించండి.
ప్రకటన A : గొంతు లావుగా వాయడం అనేది అయోడిన్ లోపం వలన కలిగే గాయిటర్ లక్షణం.
వివరణ R : గొంతు భాగంలో ఉండే థైరాయిడ్ గ్రంథి హార్మోన్ అయిన థైరాక్సిన్ ఉత్పత్తికి అయోడిన్ తప్పనిసరి.
(1)A మరియు R సరి అయినవి మరియు R, A కు వివరణ.
(2)A సరి అయినది అయితే R సరికాదు.
(3)A మరియు R సరి అయినవి అయితే R, A కు సరిఅయిన వివరణ కాదు.
(4)A సరికాదు అయితే R సరి అయినది.
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) A మరియు R సరి అయినవి మరియు R, A కు వివరణ.
గాయిటర్ (Goitre) వ్యాధి, దానికి కారణం గురించి ప్రకటన-వివరణ ప్రశ్న ఇది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (1).
థైరాయిడ్ గ్రంథి మెడ ముందు భాగంలో ఉంటుంది. అది థైరాక్సిన్ (Thyroxine) హార్మోన్ను తయారు చేస్తుంది. ఈ హార్మోన్ తయారీకి అయోడిన్ తప్పనిసరి. కాబట్టి R సరైనది.
ఆహారంలో అయోడిన్ తక్కువైతే థైరాక్సిన్ సరిపడా తయారుకాదు. ఆ లోటును పూడ్చుకోవడానికి థైరాయిడ్ గ్రంథి పెద్దదవుతుంది, దాంతో మెడ ఉబ్బుతుంది. ఇదే గాయిటర్. కాబట్టి A సరైనది. మెడ ఎందుకు ఉబ్బుతుందో R నేరుగా చెబుతోంది, అంటే R అనేది A కు సరైన వివరణ.
A, R రెండూ సరైనవి కాబట్టి (2), (4) తప్పు. R లోని అయోడిన్-థైరాక్సిన్ సంబంధమే A కు కారణం కాబట్టి "వివరణ కాదు" అనే (3) కూడా తప్పు. అయోడిన్ ఉప్పు వాడటం గాయిటర్ను నివారిస్తుంది.
గుర్తుంచుకోండి: అయోడిన్ లోపం → థైరాక్సిన్ తగ్గుదల → థైరాయిడ్ పెరుగుదల → గాయిటర్.
చిప్కో ఉద్యమం అనేది ఈ క్రింది వానిలో వేటి సంరక్షణకు ఉద్దేశించబడింది
(1)నీరు
(2)నేల
(3)అడవి
(4)వాతావరణం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) అడవి
చిప్కో ఉద్యమం (Chipko Movement) దేని సంరక్షణ కోసం జరిగిందని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (3) అడవి.
"చిప్కో" అంటే హిందీలో "హత్తుకోవడం". 1970లలో ఇప్పటి ఉత్తరాఖండ్ కొండ ప్రాంతాల్లో చెట్లను నరకడానికి కాంట్రాక్టర్లు వచ్చినప్పుడు గ్రామ ప్రజలు, ముఖ్యంగా మహిళలు, చెట్లను కౌగలించుకుని నిలబడ్డారు. గౌరా దేవి, సుందర్లాల్ బహుగుణ, చండీప్రసాద్ భట్ ఈ ఉద్యమంతో గుర్తుండే పేర్లు.
ఈ ఉద్యమం ప్రధాన లక్ష్యం చెట్లను, అడవులను నరకకుండా కాపాడటం. అడవులు కాపాడితే నేల కోత తగ్గుతుంది, నీటి వనరులు నిలుస్తాయి, వాతావరణం సమతుల్యంగా ఉంటుంది. కానీ ఇవి అడవి సంరక్షణ వల్ల వచ్చే పరోక్ష ఫలితాలు మాత్రమే. ఉద్యమం నేరుగా ఉద్దేశించింది అడవికే కాబట్టి (1), (2), (4) సరైనవి కావు.
పుట్టిలు ఎక్కడ ప్రయాణ సాధనంగా వాడతారని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) లంక గ్రామాలు.
పుట్టి (Coracle) అనేది వెదురు బద్దలతో గుండ్రంగా అల్లి, అడుగున తోలు లేదా ప్లాస్టిక్ పొర వేసిన చిన్న పడవ. ఇది నీటి మీద తేలుతుంది, తెడ్డుతో నడుపుతారు. అంటే ఇది జల రవాణా సాధనం.
గోదావరి, కృష్ణా వంటి నదుల మధ్యలో ఉండే దీవులను లంకలు అంటారు. లంక గ్రామాల ప్రజలు నది దాటి ఒడ్డుకు రావడానికి, సరుకులు తేవడానికి, చేపలు పట్టడానికి పుట్టిలు, పడవలు వాడతారు.
ఎడారుల్లో ఒంటెలు, కొండ ప్రాంతాల్లో కంచరగాడిదలు, గుర్రాలు, రోప్వేలు, అడవుల్లో ఎడ్లబండ్లు, కాలిబాటలు ఉపయోగిస్తారు. నీరు లేని చోట పడవ పనికిరాదు కాబట్టి (1), (2), (3) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: పుట్టి = నీటిపై తేలే గుండ్రని పడవ, లంక గ్రామాల రవాణా.
రెటీనా అనేక నాడీ కణాలను కలిగి ఉంటుంది. ఈ కణాలు రంగులను గుర్తిస్తాయి.
(1)దండాలు
(2)కార్నియా
(3)ఐరిస్
(4)శంఖువులు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) శంఖువులు
రెటీనాలో రంగులను గుర్తించే కణాలు ఏవి అని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) శంఖువులు (Cones).
కంటి లోపలి వెనుక పొర రెటీనా. అందులో రెండు రకాల కాంతి గ్రాహక కణాలు ఉంటాయి. దండాలు (Rods) మసక వెలుతురుకు స్పందిస్తాయి, వస్తువు ఉనికిని తెలుపుతాయి. శంఖువులు (Cones) ప్రకాశవంతమైన కాంతికి స్పందిస్తాయి, రంగులను గుర్తిస్తాయి.
దండాలు రంగులను గుర్తించలేవు, అందుకే చీకట్లో రంగులు కనిపించవు, కాబట్టి (1) తప్పు. కార్నియా కంటి ముందు ఉండే పారదర్శక పొర. ఐరిస్ కంటికి రంగునిచ్చే కండర పొర, ఇది కనుపాప పరిమాణాన్ని నియంత్రిస్తుంది. ఈ రెండూ రెటీనాలోని నాడీ కణాలు కావు కాబట్టి (2), (3) తప్పు.
ఒక లఘులోలకం 10 సెకండ్లలో 40 డోలనాలు పూర్తి చేస్తుంది. ఆ లోలకం యొక్క డోలనావర్తన కాలం
(1)1/4 s
(2)1/40 s
(3)40s
(4)4s
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) 1/4 s
లోలకం డోలనావర్తన కాలం (Time period) కనుక్కోమని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (1) 1/4 s.
ఒక పూర్తి డోలనం చేయడానికి లోలకం తీసుకునే సమయాన్ని డోలనావర్తన కాలం అంటారు. సూత్రం: డోలనావర్తన కాలం (T) = మొత్తం సమయం ÷ డోలనాల సంఖ్య.
ఇక్కడ మొత్తం సమయం = 10 సెకన్లు, డోలనాలు = 40. T = 10 ÷ 40 = 1/4 సెకను = 0.25 సెకను.
ఇక్కడ చాలామంది 40 ÷ 10 = 4 చేసి (4) ఎంచుకుంటారు. కానీ 4 అనేది ఒక సెకనులో జరిగే డోలనాల సంఖ్య, అంటే పౌనఃపున్యం (Frequency), ఆవర్తన కాలం కాదు. 1/40 s, 40 s సూత్రానికి సరిపడవు కాబట్టి (2), (3) కూడా తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: కాలం ÷ డోలనాలు = ఆవర్తన కాలం; డోలనాలు ÷ కాలం = పౌనఃపున్యం.
దిగువ పేర్కొన్న వాటిలో ఘర్షణ ద్వారా దీనిని తేలికగా ఆవేశితం చేయలేము.
(1)ప్లాస్టిక్ స్కేలు
(2)రాగి కడ్డీ
(3)ఉబ్బిన బెలూన్
(4)ఉన్ని వస్త్రం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) రాగి కడ్డీ
రుద్దడం (ఘర్షణ) ద్వారా ఏ వస్తువుకు సులభంగా ఆవేశం (Charge) రాదని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (2) రాగి కడ్డీ.
రెండు వస్తువులను రుద్దినప్పుడు ఎలక్ట్రాన్లు ఒకదాని నుంచి మరొకదానికి వెళతాయి, దాంతో వాటికి స్థిర విద్యుదావేశం వస్తుంది. విద్యుత్ బంధకాలు (Insulators) ఈ ఆవేశాన్ని అలాగే నిలుపుకుంటాయి. విద్యుత్ వాహకాలు (Conductors) ఆవేశాన్ని వెంటనే చేతి ద్వారా భూమిలోకి పంపేస్తాయి.
రాగి మంచి వాహకం. చేతితో పట్టుకుని రుద్దితే వచ్చిన ఆవేశం మన శరీరం ద్వారా భూమిలోకి పోతుంది, కాబట్టి ఆవేశం నిలవదు. ప్లాస్టిక్ స్కేలును జుట్టుకు రుద్దితే కాగితం ముక్కలను ఆకర్షిస్తుంది. బెలూన్ను జుట్టుకు రుద్దితే గోడకు అతుక్కుంటుంది. ఉన్ని వస్త్రం కూడా రుద్దినప్పుడు ఆవేశితమవుతుంది. ఈ మూడూ బంధకాలు కాబట్టి (1), (3), (4) సులభంగా ఆవేశితమవుతాయి.
సైన్స్ డే కొరకు రాజు లెవిటేటింగ్ ట్రైయిన్ ప్రాజెక్టును తయారు చేయాలనుకుంటున్నాడు. ట్రైన్ లో అయస్కాంతాల అమరిక యొక్క సరి అయిన క్రమం.
a) ఉత్తర ధృవం - ఉత్తర ధృవం
b) దక్షిణ ధృవం - ఉత్తర ధృవం
c) దక్షిణ ధృవం - దక్షిణ ధృవం
d) ఉత్తర ధృవం - దక్షిణ ధృవం
(1)b & c
(2)a & c
(3)a & d
(4)b & d
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) a & c
అయస్కాంతాల సహాయంతో ట్రైన్ పట్టాల పైన గాలిలో తేలాలంటే (Levitation) అయస్కాంతాలను ఎలా అమర్చాలని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (2) a & c.
ట్రైన్ పైకి లేచి తేలాలంటే పట్టాలోని అయస్కాంతం, ట్రైన్ కింది అయస్కాంతం ఒకదాన్ని ఒకటి నెట్టాలి. అంటే ఎదురెదురుగా సజాతి ధృవాలు ఉండాలి: ఉత్తరం-ఉత్తరం (a) లేదా దక్షిణం-దక్షిణం (c).
దక్షిణం-ఉత్తరం (b), ఉత్తరం-దక్షిణం (d) విజాతి ధృవాలు. ఇవి ఆకర్షించుకుని ట్రైన్ను పట్టాకు అతికిస్తాయి, తేలనివ్వవు. కాబట్టి b లేదా d ఉన్న (1), (3), (4) తప్పు.
విరాట నగరం ఏ మహాజనపదానికి రాజధాని అని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (3) మత్స్య.
క్రీ.పూ. ఆరో శతాబ్దంలో ఉత్తర భారతదేశంలో పదహారు మహాజనపదాలు ఉండేవి. వాటిలో మత్స్య మహాజనపదం ఇప్పటి రాజస్థాన్లోని జైపూర్ ప్రాంతంలో ఉండేది. దాని రాజధాని విరాట నగరం (ఇప్పటి బైరాట్). మహాభారతంలో పాండవులు అజ్ఞాతవాసం చేసిన విరాట రాజు రాజ్యం కూడా ఇదే.
కురు రాజధాని ఇంద్రప్రస్థం, అంగ రాజధాని చంప, చేది రాజధాని శుక్తిమతి (సొత్తివతి). కాబట్టి (1), (2), (4) సరైనవి కావు.
గుర్తుంచుకోండి: విరాట రాజు → మత్స్య దేశం → విరాట నగరం.
భక్తి ఉద్యమకారుడైన జ్ఞానేశ్వర్ ఈ భాషలో బోధనలు చేశాడు.
(1)సంస్కృతం
(2)తెలుగు
(3)హిందీ
(4)మరాఠీ
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) మరాఠీ
భక్తి సంత్ జ్ఞానేశ్వర్ ఏ భాషలో బోధించాడని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) మరాఠీ.
జ్ఞానేశ్వర్ (జ్ఞానదేవ్) 13వ శతాబ్దంలో మహారాష్ట్రకు చెందిన భక్తి సాధువు. భక్తి ఉద్యమకారులు సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యేలా ప్రాంతీయ భాషల్లో బోధించారు. జ్ఞానేశ్వర్ భగవద్గీతకు మరాఠీలో "జ్ఞానేశ్వరి" అనే వ్యాఖ్యానం రాశాడు. ఇది మరాఠీ సాహిత్యంలో తొలి గొప్ప గ్రంథాల్లో ఒకటి.
సంస్కృతం పండితుల భాష, సామాన్యులకు దూరం కాబట్టి భక్తి సాధువులు దాన్ని వదిలి ప్రజల భాషను ఎంచుకున్నారు, కాబట్టి (1) తప్పు. తెలుగులో పోతన, అన్నమయ్య వంటివారు, హిందీలో కబీర్, తులసీదాస్ వంటివారు రచనలు చేశారు. జ్ఞానేశ్వర్ భాష అవి కాదు కాబట్టి (2), (3) కూడా తప్పు.
ఈ ఆర్టికల్ ప్రకారం రెండు లేదా ఎక్కువ రాష్ట్రాలకు ఒకే వ్యక్తిని గవర్నరుగా నియమించవచ్చు.
(1)159 (3a)
(2)158 (3a)
(3)158 (1a)
(4)158 (2a)
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) 158 (3a)
ఒకే వ్యక్తి రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాలకు గవర్నర్గా ఉండే అంశాన్ని రాజ్యాంగంలో ఏ ఆర్టికల్ ప్రస్తావిస్తుందని ప్రశ్న అడుగుతోంది. అధికారిక కీ ప్రకారం సమాధానం ఆప్షన్ (2) 158 (3a).
గవర్నర్ పదవికి సంబంధించిన నిబంధనలు ఆర్టికల్ 153 నుంచి మొదలవుతాయి. 1956లో ఏడో రాజ్యాంగ సవరణ ఒకే వ్యక్తిని రెండు లేదా ఎక్కువ రాష్ట్రాలకు గవర్నర్గా నియమించే అవకాశం కల్పించింది. ఆర్టికల్ 158 గవర్నర్ పదవి షరతులను చెబుతుంది. అదే సవరణ దీనిలో క్లాజ్ (3A) చేర్చింది: ఒకే వ్యక్తి రెండు లేదా ఎక్కువ రాష్ట్రాలకు గవర్నర్ అయినప్పుడు, అతని జీతభత్యాలను ఆ రాష్ట్రాలు రాష్ట్రపతి నిర్ణయించిన నిష్పత్తిలో పంచుకోవాలి.
ఇచ్చిన ఆప్షన్లలో ఈ సందర్భాన్ని నేరుగా ప్రస్తావించేది 158(3A) మాత్రమే. ఆర్టికల్ 159 గవర్నర్ ప్రమాణ స్వీకారం గురించి చెబుతుంది, దానిలో (3a) క్లాజ్ లేదు. 158(1), 158(2) గవర్నర్ పార్లమెంటు లేదా శాసనసభ సభ్యుడు కాకూడదని, లాభదాయక పదవి నిర్వహించకూడదని చెబుతాయి. కాబట్టి (1), (3), (4) సరిపోవు.
గమనిక: నియామకానికి అనుమతి ఇచ్చే నిబంధన ఆర్టికల్ 153 కి చేర్చిన ప్రొవిసో. 158(3A) ఆ సందర్భంలో జీతభత్యాల పంపకాన్ని చెబుతుంది. ఆప్షన్లలో 153 లేదు కాబట్టి (2) ఉత్తమ సమాధానం.
గుర్తుంచుకోండి: ఒకే గవర్నర్, అనేక రాష్ట్రాలు: నియామకం ఆర్టికల్ 153, జీతం పంపకం 158(3A).
గ్రీనిచ్ రేఖాంశానికి భూగోళంపై సరిగ్గా ఎదురుగా ఉండే రేఖాంశం ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (1) 180° రేఖాంశం.
లండన్ దగ్గరి గ్రీనిచ్ గుండా వెళ్లే రేఖాంశాన్ని 0° లేదా ప్రధాన రేఖాంశం (Prime Meridian) అంటారు. దాని నుంచి తూర్పుకు 180°, పడమరకు 180° రేఖాంశాలు లెక్కిస్తారు. భూమి చుట్టూ ఒక వృత్తం 360°.
వృత్తంపై ఒక బిందువుకు సరిగ్గా ఎదురుగా ఉండే బిందువు 360° లో సగం దూరంలో, అంటే 360 ÷ 2 = 180° దూరంలో ఉంటుంది. కాబట్టి 0° కి ఎదురుగా 180° రేఖాంశం ఉంటుంది. తూర్పు 180°, పడమర 180° ఒకే రేఖ. అంతర్జాతీయ దినరేఖ (International Date Line) సుమారుగా ఈ రేఖ వెంటే వెళుతుంది.
90° రేఖాంశం గ్రీనిచ్ నుంచి వృత్తంలో పావు భాగం మాత్రమే దూరం. 60°, 30° ఇంకా దగ్గర. ఇవేవీ ఎదురుగా ఉండవు కాబట్టి (2), (3), (4) తప్పు.
“విధి నిర్వహణ వల్లనే అసలైన హక్కులు సంక్రమిస్తాయి” అన్నది.
(1)డా.బి.ఆర్. అంబేద్కర్
(2)సర్దార్ వల్లభ్ భాయ్ పటేల్
(3)జవహర్లాల్ నెహ్రూ
(4)గాంధీ
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) గాంధీ
హక్కులు విధుల నుంచే వస్తాయని చెప్పిన నాయకుడు ఎవరని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) గాంధీ.
మహాత్మా గాంధీ విధులకు హక్కుల కంటే ముందు స్థానం ఇచ్చారు. "హక్కులకు నిజమైన మూలం విధి. మనమంతా మన విధులను నిర్వర్తిస్తే హక్కుల కోసం ఎక్కడో వెతకాల్సిన అవసరం లేదు" అనేది ఆయన ఆలోచన. ప్రతి ఒక్కరూ తన బాధ్యతను నెరవేరిస్తే ఇతరుల హక్కులు సహజంగానే నిలుస్తాయని ఆయన భావించారు.
అంబేద్కర్ రాజ్యాంగ ముసాయిదా కమిటీ అధ్యక్షుడు, ప్రాథమిక హక్కులు, రాజ్యాంగ పరిహారాల హక్కుకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. పటేల్ సంస్థానాల విలీనంలో, నెహ్రూ ప్రణాళికా అభివృద్ధిలో ప్రసిద్ధులు. ఈ మాట వారిది కాదు కాబట్టి (1), (2), (3) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: విధి ముందు, హక్కు తర్వాత = గాంధీ ఆలోచన.
ఈ ఆర్టికల్ ప్రకారం గవర్నర్ తన విధులను నిర్వర్తించడంలో సహాయపడటానికి మరియు సలహా ఇవ్వడానికి ముఖ్యమంత్రి నాయకత్వంలోని మంత్రిమండలి ఉండాలి.
(1)161 (1)
(2)163 (1)
(3)161 (2)
(4)163 (2)
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) 163 (1)
ముఖ్యమంత్రి అధ్యక్షతన మంత్రిమండలి గవర్నర్కు సహాయం, సలహా ఇవ్వాలని చెప్పే ఆర్టికల్ ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (2) 163 (1).
రాష్ట్రంలో కార్యనిర్వాహక అధికారం పేరుకు గవర్నర్ది, కానీ వాస్తవ అధికారం ముఖ్యమంత్రి నాయకత్వంలోని మంత్రిమండలిది. ఆర్టికల్ 163(1) ఇదే చెబుతుంది: గవర్నర్ తన విధుల నిర్వహణలో సహాయం, సలహా కోసం ముఖ్యమంత్రి అధిపతిగా మంత్రిమండలి ఉండాలి (విచక్షణాధికారం ఉన్న విషయాలు తప్ప). కేంద్రంలో రాష్ట్రపతికి ఇలాంటి నిబంధన ఆర్టికల్ 74.
ఆర్టికల్ 161 గవర్నర్ క్షమాభిక్ష అధికారం గురించి చెబుతుంది, కాబట్టి (1), (3) తప్పు. ఆర్టికల్ 163(2) ఒక అంశం గవర్నర్ విచక్షణకు చెందినదా కాదా అనే ప్రశ్న వస్తే గవర్నర్ నిర్ణయమే అంతిమం అని చెబుతుంది. మంత్రిమండలి ఏర్పాటు గురించి కాదు కాబట్టి (4) కూడా తప్పు.
వెట్టి చాకిరీ (Forced labour) ని ఏ ప్రాథమిక హక్కు నిషేధిస్తుందని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) పీడనాన్ని నిరోధించే హక్కు.
పీడనాన్ని నిరోధించే హక్కు (Right against Exploitation) ఆర్టికల్ 23, 24 లలో ఉంది. ఆర్టికల్ 23 మనుషుల అక్రమ రవాణా, వెట్టి చాకిరీ, బలవంతపు శ్రమను నిషేధిస్తుంది. ఆర్టికల్ 24 పద్నాలుగేళ్ల లోపు పిల్లలను కర్మాగారాలు, గనులు వంటి ప్రమాదకర పనుల్లో పెట్టడాన్ని నిషేధిస్తుంది.
సమానత్వపు హక్కు (ఆర్టికల్ 14-18) చట్టం ముందు సమానత్వం, అంటరానితనం నిషేధం గురించి చెబుతుంది. స్వేచ్ఛా హక్కు (ఆర్టికల్ 19-22) వాక్ స్వాతంత్ర్యం, సంచార స్వేచ్ఛ వంటివి ఇస్తుంది. రాజ్యాంగ పరిహార హక్కు (ఆర్టికల్ 32) హక్కుల ఉల్లంఘనపై కోర్టుకు వెళ్లే హక్కు. వీటిలో ఏదీ వెట్టి చాకిరీని నేరుగా నిషేధించదు కాబట్టి (1), (2), (3) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: ఆర్టికల్ 23: వెట్టి చాకిరీ నిషేధం; ఆర్టికల్ 24: బాల కార్మిక నిషేధం.
ఆంధ్ర శాతవాహనుల రాజధానులను గుర్తించండి.
a) అమరావతి
b) ధరణికోట
c) నాగార్జున కొండ
d) మైసోలియా
(1)a, c
(2)a, d
(3)b, c
(4)a, b
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) a, b
శాతవాహనుల రాజధానులు ఏవని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) a, b (అమరావతి, ధరణికోట).
శాతవాహనులు ఆంధ్ర ప్రాంతాన్ని పాలించిన తొలి గొప్ప రాజవంశం. మహారాష్ట్రలోని ప్రతిష్ఠానం (పైఠాన్) తో పాటు కృష్ణా నది ఒడ్డున గుంటూరు జిల్లాలోని ధాన్యకటకం వారి రాజధాని. ధాన్యకటకమే ఇప్పటి ధరణికోట. ఇది అమరావతికి ఆనుకుని ఉంది, అందుకే అమరావతి-ధరణికోటను కలిపి శాతవాహనుల రాజధానిగా చెబుతారు.
నాగార్జున కొండ (విజయపురి) శాతవాహనుల తర్వాత వచ్చిన ఇక్ష్వాకుల రాజధాని, కాబట్టి c ఉన్న (1), (3) తప్పు. మైసోలియా అనేది విదేశీ (గ్రీకు) రచయితలు కృష్ణా-గోదావరి తీర ప్రాంతానికి వాడిన పేరు, రాజధాని కాదు. కాబట్టి (2) కూడా తప్పు.
చైనా తరువాత అత్యధికంగా ఈ పంటను ఉత్పత్తి చేసే రెండవ దేశం భారతదేశం.
(1)గోధుమ
(2)కాఫీ
(3)రబ్బరు
(4)వరి
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) వరి
ప్రపంచంలో చైనా తర్వాత భారతదేశం రెండో స్థానంలో ఉండే పంట ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది. అధికారిక కీ ప్రకారం సమాధానం ఆప్షన్ (4) వరి.
వరి భారతదేశపు ప్రధాన ఆహార పంట. వేడి, తేమ, ఎక్కువ వర్షం, నీరు నిలిచే ఒండ్రు నేలలు దీనికి అనుకూలం. పశ్చిమ బెంగాల్, ఉత్తరప్రదేశ్, పంజాబ్, ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎక్కువగా పండిస్తాయి. ప్రపంచ వరి ఉత్పత్తిలో చైనా మొదటి స్థానం, భారతదేశం రెండో స్థానం అని పాఠ్యపుస్తకాలు చెబుతాయి.
కాఫీ ఉత్పత్తిలో బ్రెజిల్ మొదటి స్థానంలో ఉంది, భారత్ చైనా తర్వాతి స్థానంలో లేదు. సహజ రబ్బరులో థాయిలాండ్, ఇండోనేషియా ముందుంటాయి. కాబట్టి (2), (3) తప్పు.
గమనిక: గోధుమ ఉత్పత్తిలో కూడా భారతదేశం చైనా తర్వాత రెండో స్థానంలోనే ఉంది. కాబట్టి (1) కూడా సరిపోతుంది. పరీక్షలో పాఠ్యపుస్తకంలోని వరి వాక్యాన్నే కీ తీసుకుంది, (4) కే మార్కులు ఇచ్చింది.
గుర్తుంచుకోండి: వరి, గోధుమ రెండింటిలోనూ చైనా మొదటి, భారత్ రెండో స్థానం.
గాంధార శిల్పకళ (Gandhara School of Art) ఏ ప్రాంతంలో అభివృద్ధి చెందిందని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (2) తక్షశిల.
గాంధార ప్రాంతం భారత ఉపఖండం వాయవ్య భాగంలో, ఇప్పటి పాకిస్తాన్లోని పెషావర్, తక్షశిల ప్రాంతాలు, అఫ్గానిస్తాన్ తూర్పు భాగంలో విస్తరించి ఉండేది. గాంధార మహాజనపదానికి రాజధాని తక్షశిల. కుషాణుల కాలంలో, ముఖ్యంగా కనిష్కుడి పాలనలో, గ్రీకు-రోమన్ శైలి, భారతీయ బౌద్ధ ఇతివృత్తాలు కలిసి ఈ శిల్పకళ రూపొందింది. బుద్ధుడిని ఉంగరాల జుట్టు, మడతల వస్త్రాలతో మనిషి రూపంలో చెక్కడం దీని ప్రత్యేకత.
ఉజ్జయిని అవంతి రాజధాని. శోతవతి (శుక్తిమతి) చేది రాజధాని. నలంద బిహార్లోని ప్రసిద్ధ విశ్వవిద్యాలయం. ఇవేవీ గాంధార ప్రాంతంలో లేవు కాబట్టి (1), (3), (4) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: గాంధార = తక్షశిల + గ్రీకు శైలి + బౌద్ధ ఇతివృత్తం.
బ్రిటీషు వారు భారతదేశంలో ఈస్టిండియా కంపెనీ పాలన ప్రారంభించబడిన సంవత్సరం
(1)1752
(2)1757
(3)1759
(4)1753
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) 1757
భారతదేశంలో ఈస్టిండియా కంపెనీ పాలన ఎప్పుడు మొదలైందని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (2) 1757.
ఈస్టిండియా కంపెనీ 1600 లో వ్యాపారం కోసం ఏర్పడింది, మొదట్లో కేవలం వర్తక సంస్థ. 1757 లో ప్లాసీ యుద్ధంలో రాబర్ట్ క్లైవ్ నాయకత్వంలో కంపెనీ సైన్యం బెంగాల్ నవాబు సిరాజుద్దౌలాను ఓడించింది. ఆ తర్వాత కంపెనీ తనకు నచ్చిన మీర్ జాఫర్ను నవాబుగా చేసింది. ఇక్కడి నుంచే కంపెనీ వ్యాపారి స్థాయి నుంచి పాలకుడి స్థాయికి ఎదిగింది. అందుకే 1757 ను భారతదేశంలో బ్రిటిష్ కంపెనీ పాలనకు ఆరంభంగా చెబుతారు.
1752, 1753, 1759 సంవత్సరాలకు ఇంత ప్రాధాన్యం ఉన్న మలుపు లేదు. 1764 బక్సార్ యుద్ధం కంపెనీ అధికారాన్ని మరింత బలపరిచింది, కానీ పాలన ఆరంభం ప్లాసీతోనే. కాబట్టి (1), (3), (4) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: ప్లాసీ 1757 = కంపెనీ పాలన ఆరంభం; బక్సార్ 1764 = బలపడటం.
అంటార్కిటికా మినహా మిగిలిన అన్ని ఖండాల పశ్చిమ తీరాలలో ఈ విధమైన శీతోష్ణస్థితి విస్తరించి ఉంది.
(1)మధ్యధరా
(2)స్టెప్పీ
(3)భూమధ్యరేఖ
(4)సవన్నా
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) మధ్యధరా
అంటార్కిటికా తప్ప అన్ని ఖండాల పశ్చిమ తీరాల్లో కనిపించే శీతోష్ణస్థితి ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (1) మధ్యధరా.
మధ్యధరా శీతోష్ణస్థితి (Mediterranean climate) సుమారు 30° నుంచి 40° అక్షాంశాల మధ్య ఖండాల పశ్చిమ తీరాల్లో ఉంటుంది. వేసవి వేడిగా, పొడిగా ఉంటుంది. శీతాకాలం సమశీతోష్ణంగా ఉండి వర్షం పడుతుంది. ఉదాహరణలు: మధ్యధరా సముద్ర తీర దేశాలు, అమెరికాలోని కాలిఫోర్నియా, చిలీ మధ్య భాగం, దక్షిణాఫ్రికా నైరుతి భాగం, ఆస్ట్రేలియా నైరుతి భాగం. ద్రాక్ష, ఆలివ్, నారింజ పంటలకు ఈ ప్రాంతాలు ప్రసిద్ధి.
స్టెప్పీ (సమశీతోష్ణ గడ్డి భూములు) ఖండాల లోపలి భాగాల్లో ఉంటాయి. భూమధ్యరేఖా శీతోష్ణస్థితి 0° నుంచి సుమారు 10° అక్షాంశాల మధ్య అమెజాన్, కాంగో వంటి ప్రాంతాల్లో ఉంటుంది. సవన్నా ఉష్ణమండల గడ్డి భూములు భూమధ్యరేఖా అడవులకు ఉత్తరం, దక్షిణం వైపు ఉంటాయి. ఇవేవీ పశ్చిమ తీరాలకే పరిమితం కావు కాబట్టి (2), (3), (4) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: పశ్చిమ తీరం + శీతాకాల వర్షం + ద్రాక్ష, ఆలివ్ = మధ్యధరా.
కింది వాటిని జతపరచగా
i) విశ్లేషణాత్మక బోధన a) ఉపాధ్యాయకేంద్రిత ఉపగమం
ii) నిగమన బోధన b) మొత్తం నుండి భాగాలకు
iii) సంశ్లేషణాత్మక బోధన c) విద్యార్థి కేంద్రిత ఉపగమం
iv) ఆగమన బోధన d) భాగాల నుండి మొత్తానికి
(1)i-b ii-d iii-c iv-a
(2)i-c ii-b iii-a iv-d
(3)i-d ii-a iii-b iv-c
(4)i-b ii-a iii-d iv-c
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) i-b ii-a iii-d iv-c
నాలుగు బోధనా పద్ధతులను వాటి లక్షణాలతో జతపరచమని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) i-b ii-a iii-d iv-c.
విశ్లేషణాత్మక పద్ధతి (Analytic) లో ఒక సమస్యను లేదా మొత్తం భావనను చిన్న భాగాలుగా విడదీసి అర్థం చేసుకుంటాం, అంటే మొత్తం నుంచి భాగాలకు (i-b). సంశ్లేషణాత్మక పద్ధతి (Synthetic) దీనికి వ్యతిరేకం: తెలిసిన చిన్న విషయాలను కలిపి మొత్తం ఫలితం చేరుకుంటాం, అంటే భాగాల నుంచి మొత్తానికి (iii-d).
నిగమన పద్ధతి (Deductive) లో ఉపాధ్యాయుడు ముందుగా నియమం లేదా సూత్రం చెప్పి, తర్వాత ఉదాహరణలకు వర్తింపజేయిస్తాడు. ఉపాధ్యాయుడే కేంద్రం కాబట్టి ఇది ఉపాధ్యాయ కేంద్రిత ఉపగమం (ii-a). ఆగమన పద్ధతి (Inductive) లో విద్యార్థులు ఉదాహరణలను పరిశీలించి తామే నియమాన్ని కనుక్కుంటారు, కాబట్టి ఇది విద్యార్థి కేంద్రిత ఉపగమం (iv-c).
(1) లో నిగమనాన్ని "భాగాల నుంచి మొత్తానికి" అని, (2) లో విశ్లేషణను విద్యార్థి కేంద్రితం అని, (3) లో విశ్లేషణను "భాగాల నుంచి మొత్తానికి" అని తప్పుగా జతచేశారు. కాబట్టి అవి తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: విశ్లేషణ = విడదీయడం (మొత్తం→భాగాలు); సంశ్లేషణ = కలపడం (భాగాలు→మొత్తం).
అన్వేషణ పద్ధతిలో 'హ్యూరిస్కో' అను పదం దీని నుండి నిర్వచింపబడింది.
(1)జర్మన్
(2)లాటిన్
(3)గ్రీక్
(4)పర్షియన్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) గ్రీక్
అన్వేషణ పద్ధతి (Heuristic Method) పేరుకు మూలమైన "హ్యూరిస్కో" ఏ భాషా పదమని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (3) గ్రీక్.
"హ్యూరిస్కో" (heurisko) అనే గ్రీకు పదానికి "నేను కనుగొంటాను" అని అర్థం. ఈ పద్ధతిని హెచ్.ఇ. ఆర్మ్స్ట్రాంగ్ ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చాడు. ఇందులో ఉపాధ్యాయుడు సమాధానం చెప్పడు. విద్యార్థి ఒక పరిశోధకుడిలా స్వయంగా ప్రయోగాలు చేసి, పరిశీలించి, సత్యాన్ని తానే కనుక్కుంటాడు. ఆర్కిమిడీస్ అరిచిన "యురేకా" (కనుగొన్నాను) అనే మాట కూడా ఇదే మూలం నుంచి వచ్చింది.
జర్మన్, లాటిన్, పర్షియన్ భాషలకు ఈ పదంతో సంబంధం లేదు. లాటిన్ను చాలామంది ఊహిస్తారు, కానీ శాస్త్ర పదాలన్నీ లాటిన్ నుంచే రావు. కాబట్టి (1), (2), (4) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: హ్యూరిస్కో = యురేకా లాంటి గ్రీకు పదం = "నేను కనుగొంటాను".
కింది వాటిని జతపరచండి.
i) డైరెక్టెడ్ యాక్టివిటి a) అభ్యసనానుభవాల మీద దృష్టి
ii) స్కాఫోల్డింగ్ b) పూసలు దారంలో గుచ్చడం
iii) డిఫెరెన్షియేటెడ్ లర్నింగ్ c) అభ్యసన లోటుకు వారధిగా
iv) ప్రాజెక్ట్ మెథడ్ d) విభిన్న అభ్యాసకులను గుర్తించడం
(1)i-c ii-b iii-d iv-c
(2)i-d ii-a iii-b iv-c
(3)i-b ii-c iii-d iv-a
(4)i-b ii-d iii-a iv-c
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) i-b ii-c iii-d iv-a
సమ్మిళిత తరగతిలో వాడే నాలుగు బోధనా వ్యూహాలను వాటి లక్షణాలతో జతపరచమని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (3) i-b ii-c iii-d iv-a.
డైరెక్టెడ్ యాక్టివిటీ (Directed activity) లో ఉపాధ్యాయుడు స్పష్టమైన సూచనలతో ఒక నిర్దిష్ట పని చేయిస్తాడు. పూసలను దారంలో గుచ్చడం ఇలాంటి పనికి ఉదాహరణ, ఇది చేతి-కంటి సమన్వయాన్ని పెంచుతుంది (i-b). స్కాఫోల్డింగ్ (Scaffolding) అంటే పిల్లవాడు స్వయంగా చేయగలిగిన దానికి, సాయంతో చేయగలిగిన దానికి మధ్య ఉన్న లోటును ఉపాధ్యాయుడు తాత్కాలిక సహాయంతో పూడ్చడం, అంటే అభ్యసన లోటుకు వారధి (ii-c).
డిఫరెన్షియేటెడ్ లెర్నింగ్ (Differentiated learning) లో పిల్లల సామర్థ్యాలు, అవసరాలు వేర్వేరని గుర్తించి, వాటికి తగ్గట్టు బోధనను మారుస్తాం (iii-d). ప్రాజెక్ట్ పద్ధతి (Project method) లో పిల్లలు నిజ జీవిత పనిని చేస్తూ అనుభవం ద్వారా నేర్చుకుంటారు (iv-a).
(1) లో c రెండుసార్లు వచ్చింది, a ఎక్కడా లేదు, కాబట్టి అది చెల్లదు. (2), (4) లో డైరెక్టెడ్ యాక్టివిటీ, స్కాఫోల్డింగ్ జతలు తప్పుగా ఉన్నాయి.
గుర్తుంచుకోండి: స్కాఫోల్డింగ్ = తాత్కాలిక సాయంతో లోటుకు వారధి; ప్రాజెక్ట్ = అనుభవంతో నేర్చుకోవడం.
(3)అచ్చు పుస్తకంలోని ముఖ్యమైన పదాలు మరియు వాక్యాలను హైలైట్ చేయుట.
(4)ప్రోత్సాహక వ్యూహాలను పరిమితం లేదా అదుపు చేయడం.
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) ప్రోత్సాహక వ్యూహాలను పరిమితం లేదా అదుపు చేయడం.
సమ్మిళిత తరగతి (Inclusive classroom) లో పరిసరాల విజ్ఞానం బోధించేటప్పుడు ఏది మంచి వ్యూహం కాదో ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) ప్రోత్సాహక వ్యూహాలను పరిమితం లేదా అదుపు చేయడం.
సమ్మిళిత తరగతిలో సాధారణ పిల్లలతో పాటు ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలు (CWSN) కూడా ఉంటారు. అందరూ నేర్చుకోవాలంటే ఉపాధ్యాయుడు ఎక్కువ సహాయం, ఎక్కువ ప్రోత్సాహం, బోధనలో సర్దుబాట్లు (Adaptations) అందించాలి. సహాయాన్ని తగ్గించడం లేదా అదుపు చేయడం వల్ల అలాంటి పిల్లలు వెనకబడిపోతారు. కాబట్టి ఇది సమ్మిళిత విద్య లక్ష్యానికే విరుద్ధం.
మిగిలిన మూడూ మంచి వ్యూహాలే. నిజ జీవిత ఉదాహరణలు భావనను అర్థమయ్యేలా చేస్తాయి (1). పెద్ద పేరాలను సరళమైన చిత్రాలుగా మార్చడం చదవడంలో ఇబ్బంది ఉన్నవారికి, బుద్ధిమాంద్యత ఉన్నవారికి సహాయపడుతుంది (2). ముఖ్యమైన పదాలు, వాక్యాలను హైలైట్ చేయడం దృష్టిని కేంద్రీకరిస్తుంది (3). "కానిది" అని అడిగారు కాబట్టి ఇవి సమాధానం కావు.
గుర్తుంచుకోండి: సమ్మిళిత తరగతిలో సహాయం పెంచాలి, తగ్గించకూడదు.
ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలు ఉష్ణోగ్రత, దూరం మరియు బరువు వంటి భావనలను చక్కగా నేర్చుకోవడానికి దోహదపడేది
(1)దృశ్య అనుభవాలు
(2)ప్రత్యక్ష ఇంద్రియ అనుభవాలు
(3)శ్రవణ అనుభవాలు
(4)పఠన అనుభవాలు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) ప్రత్యక్ష ఇంద్రియ అనుభవాలు
ఉష్ణోగ్రత, దూరం, బరువు వంటి భావనలను ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలు బాగా నేర్చుకోవడానికి ఏ అనుభవం తోడ్పడుతుందని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (2) ప్రత్యక్ష ఇంద్రియ అనుభవాలు.
వేడి-చల్లదనం చర్మంతో తాకితేనే తెలుస్తుంది. బరువు చేతితో ఎత్తితేనే తెలుస్తుంది. దూరం నడిచి చూస్తేనే అర్థమవుతుంది. ఇవి ఇంద్రియాల ద్వారా నేరుగా అనుభవించే భావనలు. ప్రత్యక్ష ఇంద్రియ అనుభవాలు (Direct sensory experiences) అంటే పిల్లలు తాకి, ఎత్తి, నడిచి, చేసి నేర్చుకోవడం. ఎడ్గార్ డేల్ అనుభవ శంఖువు (Cone of Experience) లో కూడా ప్రత్యక్ష అనుభవాలు అడుగున, అత్యంత ప్రభావవంతమైనవిగా ఉంటాయి.
దృశ్య అనుభవాలు దృష్టి లోపం ఉన్నవారికి పనికిరావు, శ్రవణ అనుభవాలు వినికిడి లోపం ఉన్నవారికి పనికిరావు. పఠనం అనేది అన్నిటికంటే అమూర్తమైనది, చదవడంలో ఇబ్బంది ఉన్న పిల్లలకు కష్టం. పైగా వేడి, బరువు వంటి భావనలు చూడటం, వినడం, చదవడం ద్వారా పూర్తిగా అర్థం కావు. కాబట్టి (1), (3), (4) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: తాకి, ఎత్తి, చేసి నేర్చుకునేదే ప్రత్యక్ష ఇంద్రియ అనుభవం.
కింది వాటిని జతపరచగా
i) విజ్ఞాన శాస్త్ర వస్తు ప్రదర్శనశాల a) మొక్కలను సేకరించి, ఎండబెట్టి, భద్రపరిచే ఆల్బమ్.
ii) నక్షత్రశాల b) వివిధ వస్తువులను సేకరించి, భద్రపరిచి, ప్రదర్శించే ప్రదేశం.
iii) అక్వేరియం c) ఖగోళ శాస్త్ర విషయాలను ప్రదర్శించే భవనం.
iv) హెర్బేరియం d) నీటి మొక్కలను, జలచరాలను పెంచడానికి వాడే గాజుతొట్టి.
(1)i-b ii-c iii-d iv-a
(2)i-c ii-d iii-a iv-b
(3)i-d ii-a iii-c iv-b
(4)i-b ii-a iii-d iv-c
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) i-b ii-c iii-d iv-a
నాలుగు విజ్ఞాన శాస్త్ర అభ్యసన వనరులను వాటి వివరణలతో జతపరచమని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (1) i-b ii-c iii-d iv-a.
విజ్ఞాన శాస్త్ర వస్తు ప్రదర్శనశాల (Science Museum) లో వస్తువులను సేకరించి, భద్రపరిచి, ప్రదర్శిస్తారు (i-b). నక్షత్రశాల (Planetarium) లో గుమ్మటం ఆకారపు తెరపై నక్షత్రాలు, గ్రహాలు చూపిస్తారు, ఇది ఖగోళ శాస్త్ర విషయాలను ప్రదర్శించే భవనం (ii-c).
అక్వేరియం (Aquarium) అనేది నీటి మొక్కలను, చేపల వంటి జలచరాలను పెంచే గాజు తొట్టి (iii-d). హెర్బేరియం (Herbarium) లో మొక్కలు, ఆకులను సేకరించి, ఎండబెట్టి, కాగితాలపై అతికించి ఆల్బమ్గా భద్రపరుస్తారు (iv-a).
(2), (3) లో మ్యూజియం, నక్షత్రశాల జతలు తప్పు. (4) లో నక్షత్రశాలను హెర్బేరియం వివరణతో, హెర్బేరియంను ఖగోళ భవనంతో జతచేశారు. కాబట్టి ఈ మూడూ తప్పు.
AP TET August 2026 Paper 1Bలో పరిసరాల విజ్ఞానం (EVS) నుంచి ఎన్ని ప్రశ్నలు వచ్చాయి?
30 ప్రశ్నలు వచ్చాయి: ప్రశ్న 121 నుంచి 150 వరకు. పరీక్ష 10 ఆగస్టు 2026న జరిగింది.
ఈ సెక్షన్లో ఏ టాపిక్ల నుంచి ఎక్కువ ప్రశ్నలు వచ్చాయి?
ఎక్కువ ప్రశ్నలు వచ్చిన టాపిక్లు: చరిత్ర, సంస్కృతి (5), బోధనా పద్ధతులు, ప్రక్రియా నైపుణ్యాలు (5), రాజ్యాంగం, ప్రభుత్వం, హక్కులు (4), ఆహారం, ఆరోగ్యం, పరిశుభ్రత (3).
ఈ సమాధానాలు అధికారిక కీ ప్రకారమేనా?
అవును, సమాధానాలు అధికారిక కీ నుంచి తీసుకున్నాం. ఈ సెక్షన్లో ప్రతి ప్రశ్నకు కీ ఒకే ఆప్షన్ను ఇచ్చింది. వివరణలు మా సొంతం.