AP TET October 2024 · Paper 1B: పరిసరాల విజ్ఞానం (EVS) ప్రశ్నలు, సమాధానాలు
AP TET October 2024 · Paper 1B (ప్రత్యేక విద్య, 6 అక్టోబర్ 2024) పరిసరాల విజ్ఞానం (EVS) సెక్షన్: ప్రశ్నలు 121–150, అధికారిక కీ సమాధానాలు, ప్రతి ప్రశ్నకు తెలుగులో వివరణ.
కుట్టుమిషన్ నడుస్తున్నప్పుడు సూది ఎలా కదులుతుందో, ఆ చలనం ఏ రకానికి చెందుతుందో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఒక వస్తువు ఒకే కదలికను సమాన కాల వ్యవధుల్లో మళ్లీ మళ్లీ చేస్తే దాన్ని ఆవర్తన చలనం (Periodic motion) అంటారు. లోలకం ఊగడం, గుండె కొట్టుకోవడం, కుట్టుమిషన్ సూది పైకీ కిందికీ కదలడం దీనికి ఉదాహరణలు. ఒక బిందువు చుట్టూ తిరగడం భ్రమణ చలనం (Circular motion); సరళరేఖ వెంట ముందుకు సాగడం రేఖీయ చలనం (Rectilinear motion).
సూది ఒకే దారిలో పైకి వెళ్లి, మళ్లీ కిందికి వస్తుంది. ఇదే పని ఒక నిర్ణీత సమయానికి ఒకసారి తిరిగి తిరిగి జరుగుతుంది. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) ఆవర్తన చలనం మాత్రమే. పాఠ్యపుస్తకాలు కూడా ఈ ఉదాహరణను ఆవర్తన చలనం కిందే చూపిస్తాయి.
సూది ఒకే దిశలో సాగిపోదు, వెనక్కి తిరిగి వస్తుంది; కాబట్టి (1) సరిపోదు. సూది వృత్తాకారంలో తిరగదు; కుట్టుమిషన్ చక్రం తిరుగుతుంది కానీ సూది కాదు. అందుకే (3), (4) తప్పు. ఇక్కడ చాలామంది చక్రాన్ని గుర్తు చేసుకుని (4) ఎంచుకుంటారు, కానీ ప్రశ్న సూది గురించి మాత్రమే.
గుర్తుంచుకోండి: మళ్లీ మళ్లీ ఒకే సమయానికి జరిగే కదలిక = ఆవర్తన చలనం; కుట్టుమిషన్ చక్రం = భ్రమణం, సూది = ఆవర్తనం.
శాస్త్రీయ భాషలో, వీటిని సాధారణంగా "ప్రవాహులు" అని అంటారు.
(1)ద్రవ పదార్థాలు మరియు వాయు పదార్థాలు
(2)ఘన పదార్థాలు మరియు ద్రవ పదార్థాలు
(3)ఘన పదార్థాలు మరియు వాయు పదార్థాలు
(4)ద్రవ పదార్థాలు మాత్రమే
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) ద్రవ పదార్థాలు మరియు వాయు పదార్థాలు
శాస్త్రంలో ‘ప్రవాహులు’ (Fluids) అనే పదం ఏ పదార్థ స్థితులకు వాడతారో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ప్రవహించగలిగే పదార్థాలన్నింటినీ ప్రవాహులు అంటారు. ద్రవాలలో, వాయువులలో కణాల మధ్య ఆకర్షణ బలం తక్కువ. కణాలు ఒకదాని మీద ఒకటి జారుతూ కదులుతాయి. అందుకే వీటికి స్థిరమైన ఆకారం ఉండదు; ఉంచిన పాత్ర ఆకారం తీసుకుంటాయి, ఒక చోటు నుంచి ఇంకో చోటుకు ప్రవహిస్తాయి.
నీరు, నూనె వంటి ద్రవాలు ప్రవహిస్తాయి. గాలి, వంటగ్యాస్ వంటి వాయువులు కూడా ప్రవహిస్తాయి (గాలి వీచడం అంటే గాలి ప్రవహించడమే). కాబట్టి ద్రవాలు, వాయువులు రెండూ ప్రవాహులే. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).
ఘన పదార్థాల కణాలు గట్టిగా బంధించి ఉంటాయి; వాటికి స్థిరమైన ఆకారం ఉంటుంది, అవి ప్రవహించవు. అందుకే ఘనాన్ని చేర్చిన (2), (3) తప్పు. (4) ద్రవాలను మాత్రమే చెబుతూ వాయువులను వదిలేసింది, కాబట్టి అదీ అసంపూర్ణం.
గుర్తుంచుకోండి: ప్రవహించేది ఏదైనా ప్రవాహి: ద్రవం + వాయువు.
మంట పుట్టడానికి కావలసిన వాటిలో ఏది అవసరం లేదో గుర్తించమని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
దహనం (Combustion) జరగాలంటే మూడు తప్పనిసరి: మండే పదార్థం అంటే ఇంధనం, మండటానికి సహాయపడే ఆక్సిజన్, ఆ పదార్థం మండే కనీస ఉష్ణోగ్రత (జ్వలన ఉష్ణోగ్రత). వీటిని కలిపి ‘అగ్ని త్రిభుజం’ (Fire triangle) అంటారు. ఈ మూడింటిలో ఏ ఒక్కటి తీసేసినా మంట ఆరిపోతుంది.
నైట్రోజన్ గాలిలో సుమారు 78% ఉంటుంది, కానీ అది మండదు, మండటానికి సహాయమూ చేయదు. మంటకు దాని అవసరం లేదు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) నైట్రోజన్.
ఆక్సిజన్ (1), ఇంధనం (2), ఉష్ణోగ్రత (4) మూడూ అగ్ని త్రిభుజంలోని భాగాలే; ఇవి లేకపోతే మంట పుట్టదు. అందుకే అవి జవాబు కావు. మంటలు ఆర్పేటప్పుడు ఇసుక, దుప్పటి కప్పడం ఆక్సిజన్ను ఆపడానికి, నీళ్లు పోయడం ఉష్ణోగ్రత తగ్గించడానికి అని గుర్తుంచుకోండి.
గుర్తుంచుకోండి: అగ్ని త్రిభుజం: ఇంధనం + ఆక్సిజన్ + జ్వలన ఉష్ణోగ్రత. నైట్రోజన్ ఇందులో లేదు.
SET-A లోని దారాలను SET-B లోని వాటి ఉపయోగంతో జతపరచండి.
SET-A: A. పి.ఇ.టి B. నైలాన్ C. రేయాన్ D. పాలిస్టర్
SET-B: P. కార్పెట్లు Q. దుస్తులు R. సీసాలు S. పారాచూట్
(1)A-R, B-S, C-Q, D-P
(2)A-S, B-R, C-P, D-Q
(3)A-S, B-R, C-Q, D-P
(4)A-R, B-S, C-P, D-Q
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) A-R, B-S, C-P, D-Q
నాలుగు కృత్రిమ దారాలను (Synthetic fibres) వాటి ముఖ్యమైన ఉపయోగాలతో జత చేయమని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
PET (పాలీఎథిలీన్ టెరెఫ్తలేట్) ఒక రకమైన పాలిస్టర్; దీంతో నీళ్ల సీసాలు, పాత్రలు, ఫిల్మ్లు తయారు చేస్తారు. నైలాన్ చాలా బలమైనది, తేలికైనది, సాగే గుణం ఉన్నది; అందుకే పారాచూట్లు, తాళ్లు, కొండలు ఎక్కే తాళ్లకు వాడతారు. రేయాన్ కలప గుజ్జు నుంచి తయారయ్యే ‘కృత్రిమ పట్టు’; ఉన్నితో కలిపి కార్పెట్లు, దుప్పట్లు తయారు చేస్తారు. పాలిస్టర్ ముడతలు పడదు, సులువుగా ఉతకవచ్చు; అందుకే దుస్తులకు ఎక్కువగా వాడతారు.
(2), (3) లో PET ని పారాచూట్తో, నైలాన్ను సీసాలతో జత చేశారు; ఇది తప్పు. (1) లో మొదటి రెండు జతలు సరైనవే, కానీ రేయాన్ను దుస్తులతో, పాలిస్టర్ను కార్పెట్లతో జత చేశారు; పాఠ్యపుస్తకం ప్రకారం ఈ రెండూ తారుమారు అయ్యాయి.
ఇచ్చిన నాలుగింటిలో హరితగృహ వాయువు (Greenhouse gas) కానిది ఏదో గుర్తించమని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
భూమి నుంచి వెనక్కి వెళ్లే ఉష్ణాన్ని (పరారుణ కిరణాలను) పీల్చుకుని, వాతావరణాన్ని వెచ్చగా ఉంచే వాయువులను హరితగృహ వాయువులు అంటారు. కార్బన్ డయాక్సైడ్, మిథేన్, నీటి ఆవిరి, నైట్రస్ ఆక్సైడ్, క్లోరోఫ్లోరో కార్బన్లు (CFC) ముఖ్యమైనవి. ఇవి ఎక్కువైతే భూతాపం (Global warming) పెరుగుతుంది.
నైట్రోజన్ (N₂) గాలిలో ఎక్కువగా (సుమారు 78%) ఉన్నా, అది పరారుణ ఉష్ణాన్ని పీల్చుకోదు. కాబట్టి అది హరితగృహ వాయువు కాదు. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3).
నీటి ఆవిరి (1) సహజంగా ఎక్కువ మొత్తంలో ఉండే హరితగృహ వాయువు. కార్బన్ డయాక్సైడ్ (2) ఇంధనాలు మండించడం వల్ల పెరుగుతోంది. మిథేన్ (4) వరి పొలాలు, పశువులు, చెత్త కుప్పల నుంచి వస్తుంది. ఈ మూడూ హరితగృహ వాయువులే, కాబట్టి జవాబు కావు. ఇక్కడ నైట్రస్ ఆక్సైడ్ (N₂O) హరితగృహ వాయువు అని, నైట్రోజన్ (N₂) కాదని తేడా గుర్తుంచుకోండి.
గుర్తుంచుకోండి: నైట్రస్ ఆక్సైడ్ హరితగృహ వాయువు; నైట్రోజన్ కాదు.
పదునైన కొరికే దంతాలు మరియు బలమైన నమిలే దంతాలు గల జంతువులు
A. పులి
B. జీబ్రా
C. కుక్క
D. గుర్రం
(1)A మరియు C
(2)B మరియు D
(3)A మరియు D
(4)B మరియు C
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2), (4) ఆప్షన్లకు పూర్తి మార్కులు (అధికారిక కీ)
అధికారిక కీ (2), (4) రెండింటికీ మార్కులు ఇచ్చింది. పదునైన కొరికే దంతాలు, బలమైన నమిలే దంతాలు రెండూ ఉన్న జంతువులు ఏవో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
దంతాల ఆకారం జంతువు తినే ఆహారాన్ని బట్టి ఉంటుంది. శాకాహారులకు (Herbivores) గడ్డిని కొరికి తెంచే పదునైన కుంతకాలు (Incisors), దాన్ని మెత్తగా నూరే వెడల్పాటి బలమైన చర్వణకాలు (Molars) ఉంటాయి. మాంసాహారులకు మాంసాన్ని చీల్చే పొడవైన రదనికలు (Canines) ప్రత్యేకంగా ఉంటాయి; నూరే దంతాలు అంత బలంగా ఉండవు.
జీబ్రా (B), గుర్రం (D) రెండూ గడ్డి మేసే శాకాహారులు. వాటికి కొరికే, నమిలే దంతాలు స్పష్టంగా ఉంటాయి. కాబట్టి ఆప్షన్ (2) B, D బలమైన జవాబు. ఆప్షన్ (4) B, C లో జీబ్రా సరిపోతుంది; కుక్క మాంసంతో పాటు అన్నం, రొట్టె కూడా తింటుంది, దానికి కోత దంతాలు, నమిలే దవడ పళ్లు ఉంటాయి. ఈ కారణంగా కీ దీన్నీ అంగీకరించింది. అయినా రెండు జంతువులూ పూర్తిగా సరిపోయేది (2) మాత్రమే.
పులి పూర్తి మాంసాహారి; దానికి చీల్చే రదనికలు ప్రధానం, గడ్డిని నూరే దంతాలు ఉండవు. అందుకే పులి ఉన్న (1) A, C, (3) A, D తప్పు.
పచ్చికలకు మరియు కాఫీ పంటలకు నీరు అందించుటకు ఉపయోగించే నీటిపారుదల విధానం
(1)తుంపర పద్ధతి
(2)బిందు సేద్య పద్ధతి
(3)గొలుసు పంపు పద్ధతి
(4)యాతం పద్ధతి
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) తుంపర పద్ధతి
పచ్చిక మైదానాలు (లాన్లు), కాఫీ తోటలకు ఏ నీటిపారుదల పద్ధతి వాడతారో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
తుంపర పద్ధతి (Sprinkler)లో పైపుల ద్వారా వచ్చిన నీరు తిరిగే నాజిల్ల నుంచి వర్షంలా చిన్న చుక్కలుగా పడుతుంది. ఎగుడుదిగుడు నేలలకు, నీరు తక్కువగా ఉన్న ఇసుక నేలలకు, దగ్గరగా పెరిగే పచ్చిక, కాఫీ, తేయాకు వంటి పంటలకు ఇది అనుకూలం.
లాన్ మొత్తం గడ్డి దగ్గరగా పెరుగుతుంది; కాఫీ తోటలు కొండ వాలుల్లో ఉంటాయి. రెండింటికీ నీటిని సమానంగా చల్లడం అవసరం. అందుకే పాఠ్యపుస్తకం లాన్లు, కాఫీ తోటలను తుంపర పద్ధతికి ఉదాహరణగా చెబుతుంది. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).
బిందు సేద్యం (2) నీటిని చుక్క చుక్కగా ఒక్కో మొక్క వేరు దగ్గర వేస్తుంది; దూరంగా నాటిన పండ్ల తోటలు, కూరగాయలకు ఇది సరిపోతుంది, లాన్కు కాదు. గొలుసు పంపు (3), యాతం (4) బావులు, చెరువుల నుంచి నీటిని పైకి తోడే సంప్రదాయ పద్ధతులు; ఇవి నీటిని పంటపై చల్లే పద్ధతులు కావు.
సరైన సమాధానం: (4) ఆమ్లజని సహిత రక్తాన్ని గుండెకు చేర్చును
పుపుస సిర (Pulmonary vein) ఏ రకం రక్తాన్ని ఎక్కడికి తీసుకెళ్తుందో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
సాధారణ నియమం: ధమనులు (Arteries) గుండె నుంచి రక్తాన్ని బయటకు తీసుకెళ్తాయి; సిరలు (Veins) రక్తాన్ని గుండెకు తిరిగి తెస్తాయి. చాలా సిరల్లో ఆమ్లజని రహిత (Deoxygenated) రక్తం ఉంటుంది. కానీ ఊపిరితిత్తులకు సంబంధించిన రక్తనాళాల్లో ఇది తారుమారు అవుతుంది.
ఊపిరితిత్తుల్లో రక్తం ఆక్సిజన్ తీసుకుంటుంది. ఆ ఆమ్లజని సహిత (Oxygenated) రక్తాన్ని ఊపిరితిత్తుల నుంచి గుండె ఎడమ కర్ణికకు చేర్చేది పుపుస సిర. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4). ఆక్సిజన్ ఉన్న రక్తాన్ని మోసే సిర ఇది ఒక్కటే.
(1) సాధారణ సిరల లక్షణం, పుపుస సిరది కాదు. (3) పుపుస ధమని (Pulmonary artery) పని; అది ఆక్సిజన్ లేని రక్తాన్ని గుండె నుంచి ఊపిరితిత్తులకు తీసుకెళ్తుంది. (2) లో ఆక్సిజన్ ఉన్న రక్తం ఊపిరితిత్తులకు వెళ్తుందని ఉంది; అలా జరగదు, కాబట్టి తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: పుపుస సిర: ఆక్సిజన్ ఉన్న రక్తం, ఊపిరితిత్తులు → గుండె. పుపుస ధమని: దానికి వ్యతిరేకం.
స్టోలన్ ద్వారా శాఖీయ వ్యాప్తి (Vegetative propagation) జరిపే మొక్క ఏదో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
విత్తనం లేకుండా వేరు, కాండం, ఆకు వంటి భాగాల నుంచి కొత్త మొక్క రావడాన్ని శాఖీయ వ్యాప్తి అంటారు. స్టోలన్ (Stolon) లేదా రన్నర్ అంటే నేల మీద అడ్డంగా పాకే సన్నని కాండం. దాని కణుపులు నేలను తాకిన చోట వేర్లు, కొత్త మొక్కలు వస్తాయి.
స్ట్రాబెర్రీ మొక్క నేల మీద ఇలాంటి పాకే కాండాలను పంపుతుంది; ప్రతి కణుపు దగ్గర కొత్త స్ట్రాబెర్రీ మొక్క పెరుగుతుంది. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).
అల్లం (2) నేల లోపల అడ్డంగా పెరిగే కొమ్ము లేదా ప్రకాండం (Rhizome) ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. బంగాళదుంప (3) దుంప కాండం (Tuber) ‘కళ్ల’ నుంచి వస్తుంది. కంద (4) లావుగా ఉండే భూగర్భ కాండం (Corm) ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఇవన్నీ భూగర్భ కాండాలు, స్టోలన్లు కావు.
(4)మాంసాహారులు పిరమిడ్లో శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తాయి
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) పిరమిడ్ శిఖర భాగంలో ఉత్పత్తిదారులు ఉండవు
జీవావరణ పిరమిడ్ (Ecological pyramid) గురించి సరైన వాక్యాన్ని ఎంచుకోమని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఆహార గొలుసులోని పోషక స్థాయిలను మెట్లుగా పేర్చితే పిరమిడ్ వస్తుంది. అడుగున (పీఠం) ఉత్పత్తిదారులు అంటే ఆకుపచ్చ మొక్కలు ఉంటాయి; వాటి పైన శాకాహారులు, తర్వాత మాంసాహారులు, శిఖరాన అగ్ర మాంసాహారులు ఉంటాయి. ఒక స్థాయి నుంచి పై స్థాయికి సుమారు 10% శక్తి మాత్రమే చేరుతుంది; మిగతాది వేడిగా, జీవక్రియల్లో ఖర్చవుతుంది.
ఉత్పత్తిదారులు ఎప్పుడూ పీఠంలోనే ఉంటారు, శిఖరంలో ఉండరు. శిఖరంలో ఉండేది పులి, గద్ద వంటి అగ్ర మాంసాహారులు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3).
(1) తప్పు, పీఠంలో ఉండేది మొక్కలు. (2) తప్పు, శక్తి పైకి వెళ్లే కొద్దీ తగ్గుతుంది; శిఖరంలో అతి తక్కువ శక్తి ఉంటుంది. (4) తప్పు, సూర్యశక్తిని ఆహారశక్తిగా మార్చేది మొక్కలు మాత్రమే; మాంసాహారులు శక్తిని ఉత్పత్తి చేయవు, వినియోగిస్తాయి.
గుర్తుంచుకోండి: పీఠం = ఉత్పత్తిదారులు, ఎక్కువ శక్తి; శిఖరం = అగ్ర మాంసాహారులు, తక్కువ శక్తి.
సరైన సమాధానం: (1) రైతు-పిక్ఆక్స్, క్షురకుడు-బ్రష్, దర్జీ-బాబిన్స్
వృత్తిదారులను, వాళ్లు వాడే పనిముట్లను సరిగ్గా జత చేసిన ఆప్షన్ను గుర్తించమని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ప్రతి వృత్తికి దాని పనికి తగ్గ పనిముట్లు ఉంటాయి. పిక్ఆక్స్ (గడ్డపార లాంటి పలుగు) నేలను తవ్వడానికి, గట్టి మట్టిని పెకిలించడానికి వాడతారు; ఇది రైతు పనిముట్టు. క్షురకుడు (మంగలి) గడ్డానికి సబ్బు నురగ రాయడానికి, వెంట్రుకలు దులపడానికి బ్రష్ వాడతాడు. దర్జీ కుట్టుమిషన్లో దారం చుట్టిన బాబిన్లు వాడతాడు. తాపీ తాపీమేస్త్రీ (మేసన్) పనిముట్టు.
ఈ జతలన్నీ కలిసి ఉన్నది ఆప్షన్ (1): రైతు-పిక్ఆక్స్, క్షురకుడు-బ్రష్, దర్జీ-బాబిన్స్. ఇదే సరైన జవాబు.
(2), (3), (4) లో ప్రతి ఒక్కదానిలో పనిముట్లు కలగలిసిపోయాయి. క్షురకుడికి తాపీ గానీ పిక్ఆక్స్ గానీ అవసరం లేదు; దర్జీకి పిక్ఆక్స్, బ్రష్, తాపీ పని లేదు; రైతు బాబిన్లు వాడడు. అందుకే ఆ మూడూ తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: ఒక్క జత తప్పుగా కనిపించినా ఆ ఆప్షన్ను వెంటనే తీసేయండి.
ట్రాఫిక్ అవాంతరాలు, ప్రమాదాలను నివారించడానికి ప్రతి ఒక్కరూ అనుసరించవలసినవి
(1)వాట్సాప్లో చిట్కాలు
(2)గూగుల్ మ్యాప్
(3)ట్రాఫిక్ నియమాలు
(4)FMలో ట్రాఫిక్ అప్డేట్లు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) ట్రాఫిక్ నియమాలు
రోడ్డు మీద అంతరాయాలు, ప్రమాదాలు జరగకుండా ఉండాలంటే అందరూ తప్పనిసరిగా పాటించాల్సింది ఏదో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
రహదారి భద్రత (Road safety) కోసం ప్రభుత్వం ట్రాఫిక్ నియమాలు రూపొందించింది: సిగ్నల్ లైట్లు పాటించడం, జీబ్రా క్రాసింగ్ దగ్గరే రోడ్డు దాటడం, ఎడమవైపు నడపడం, హెల్మెట్, సీటుబెల్ట్ పెట్టుకోవడం, వేగ పరిమితి పాటించడం మొదలైనవి. పాదచారులు, వాహనదారులు అందరికీ ఇవి వర్తిస్తాయి.
అందరూ ఒకే నియమాలు పాటిస్తేనే రోడ్డుపై క్రమశిక్షణ ఉంటుంది, ప్రమాదాలు తగ్గుతాయి. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) ట్రాఫిక్ నియమాలు.
వాట్సాప్ చిట్కాలు (1) ఎవరో పంపే సమాచారం; అవి నమ్మదగినవి కాకపోవచ్చు, చట్టబద్ధమూ కావు. గూగుల్ మ్యాప్ (2) దారి చూపిస్తుంది, FM ట్రాఫిక్ అప్డేట్లు (4) రద్దీ సమాచారం ఇస్తాయి; ఇవి సహాయపడతాయి కానీ ప్రతి ఒక్కరూ తప్పక పాటించాల్సిన నియమాలు కావు.
గుర్తుంచుకోండి: ‘ప్రతి ఒక్కరూ అనుసరించాల్సింది’ అంటే చట్టబద్ధమైన నియమమే.
అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా ముఖ్య పట్టణం (జిల్లా కేంద్రం) ఏదో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
2022 ఏప్రిల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్విభజనలో విశాఖపట్నం, తూర్పు గోదావరి జిల్లాల్లోని ఏజెన్సీ (గిరిజన) ప్రాంతాలను కలిపి అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా ఏర్పాటు చేశారు. రంప తిరుగుబాటు నాయకుడు అల్లూరి సీతారామరాజు పేరు దీనికి పెట్టారు.
ఈ జిల్లా కేంద్రం పాడేరు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3).
అరకు (1) ఇదే జిల్లాలోని ప్రసిద్ధ పర్యాటక లోయ, కానీ జిల్లా కేంద్రం కాదు. పార్వతీపురం (2) పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా కేంద్రం. నర్సీపట్నం (4) అనకాపల్లి జిల్లాలోని పట్టణం, రెవెన్యూ డివిజన్ కేంద్రం. అందుకే ఇవి తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా → పాడేరు; పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా → పార్వతీపురం.
క్రింది వానిలో ఆంధ్రప్రదేశ్లో పెన్నానది ప్రవహించని జిల్లా
(1)నంద్యాల
(2)YSR కడప
(3)సత్యసాయి
(4)SPSR నెల్లూరు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) నంద్యాల
ఇచ్చిన జిల్లాల్లో పెన్నా నది ప్రవహించని జిల్లా ఏదో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
పెన్నా (పెన్నేరు) నది కర్ణాటకలోని నంది కొండల్లో పుట్టి, ఆంధ్రప్రదేశ్లోకి శ్రీ సత్యసాయి, అనంతపురం జిల్లాల ద్వారా ప్రవేశిస్తుంది. తర్వాత వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లాలో ప్రవహించి, శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా గుండా వెళ్లి బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. నెల్లూరు పట్టణం ఈ నది ఒడ్డునే ఉంది.
నంద్యాల జిల్లా పెన్నా ప్రధాన ప్రవాహ మార్గంలో లేదు. అక్కడ ప్రవహించేది పెన్నా ఉపనది కుందూ (కుందేరు). కాబట్టి పెన్నా ప్రవహించని జిల్లా నంద్యాల; సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).
YSR కడప (2), సత్యసాయి (3), SPSR నెల్లూరు (4) మూడూ పెన్నా ప్రవహించే జిల్లాలే; ప్రశ్న ‘ప్రవహించని’ జిల్లా అడుగుతోంది కాబట్టి అవి జవాబు కావు. ఇక్కడ ఉపనది ప్రవహించే జిల్లాను ప్రధాన నది ప్రవహించే జిల్లాగా పొరబడకూడదు.
గుర్తుంచుకోండి: పెన్నా మార్గం: సత్యసాయి/అనంతపురం → కడప → నెల్లూరు → బంగాళాఖాతం.
అక్షాంశాలకు సంబంధించి సరైన వాక్యాలను గుర్తించండి.
a. అక్షాంశాలు భూమధ్యరేఖ వద్ద దూరంగా ఉండి ధృవాల వద్ద కలుస్తాయి.
b. అక్షాంశాలు ఒకదానికొకటి ఎప్పటికీ కలవవు.
c. అక్షాంశాలను మధ్యాహ్నరేఖలు అని అంటారు.
d. అక్షాంశాలు భూమధ్యరేఖకు సమాంతరంగా ఉండే అదృశ్యరేఖలు
(1)a, c
(2)b, d
(3)b, c
(4)a, d
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) b, d
అక్షాంశాల (Latitudes) గురించి ఇచ్చిన నాలుగు వాక్యాల్లో సరైనవి ఏవో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
అక్షాంశాలు భూమధ్యరేఖకు సమాంతరంగా తూర్పు-పడమరలుగా గీసిన ఊహారేఖలు. భూమధ్యరేఖ 0°; ఉత్తర, దక్షిణ ధ్రువాలు 90°. సమాంతర రేఖలు కాబట్టి ఇవి ఎప్పుడూ ఒకదాన్నొకటి కలవవు; ధ్రువాల వైపు వెళ్లే కొద్దీ వృత్తాలు చిన్నవి అవుతాయి. రేఖాంశాలు (Longitudes) ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో గీసిన రేఖలు; భూమధ్యరేఖ దగ్గర దూరంగా ఉండి ధ్రువాల దగ్గర కలుస్తాయి. వీటినే మధ్యాహ్న రేఖలు (Meridians) అంటారు.
ఈ ప్రకారం b (అక్షాంశాలు ఎప్పుడూ కలవవు), d (భూమధ్యరేఖకు సమాంతర ఊహారేఖలు) సరైనవి. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) b, d.
వాక్యం a, c రెండూ రేఖాంశాల లక్షణాలు, అక్షాంశాలవి కావు. అందుకే a లేదా c ఉన్న (1), (3), (4) తప్పు. చాలామంది ఈ రెండు రేఖలను తారుమారు చేసుకుంటారు; జాగ్రత్త.
గుర్తుంచుకోండి: అక్షాంశాలు = సమాంతరాలు, ఎప్పుడూ కలవవు; రేఖాంశాలు = మధ్యాహ్నరేఖలు, ధ్రువాల వద్ద కలుస్తాయి.
కేరళ రాష్ట్రంలో ఎక్కువగా కనిపించే సహజ వృక్షసంపద రకం ఏదో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఏడాదికి సుమారు 200 సెం.మీ. కంటే ఎక్కువ వర్షం పడి, ఎప్పుడూ వేడిగా, తేమగా ఉండే ప్రాంతాల్లో ఉష్ణమండల సతత హరిత అడవులు (Tropical evergreen forests) పెరుగుతాయి. ఈ చెట్లు ఏడాది పొడవునా ఒకేసారి ఆకులు రాల్చవు, అందుకే ఎప్పుడూ పచ్చగా ఉంటాయి. రోజ్వుడ్, ఎబనీ, మహోగని వంటి చెట్లు ఇక్కడ ఉంటాయి.
కేరళ పశ్చిమ కనుమల పవనాభిముఖ వైపు ఉంది; నైరుతి రుతుపవనాలతో భారీ వర్షం పడుతుంది. అందుకే అక్కడ ఎక్కువగా ఉన్నది ఉష్ణమండల సతత హరిత అడవులు. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3).
పర్వత అడవులు (1) హిమాలయాలు వంటి ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో ఉంటాయి. మడ అడవులు (2) సుందర్బన్స్, గోదావరి-కృష్ణా డెల్టాల వంటి ఉప్పునీటి తీరాల్లో కొద్ది మేర మాత్రమే ఉంటాయి. ముళ్ల అడవులు (4) రాజస్థాన్, గుజరాత్ వంటి తక్కువ వర్షపాత ప్రాంతాల్లో ఉంటాయి. కేరళలో ప్రధానమైనవి ఇవి కావు.
గుర్తుంచుకోండి: అధిక వర్షం + వేడి = సతత హరిత అడవులు (కేరళ, పశ్చిమ కనుమలు, అండమాన్).
ఈ సంవత్సరంలో జరిగిన లోక్సభ ఎన్నికలలో అతి తక్కువ ఓటింగ్ శాతం నమోదైంది.
(1)1951 - 52
(2)1967
(3)1971
(4)1977
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) 1971
ఇచ్చిన సంవత్సరాల్లో ఏ లోక్సభ ఎన్నికల్లో ఓటింగ్ శాతం అతి తక్కువగా నమోదైందో ప్రశ్న అడుగుతోంది. అధికారిక కీ ఆప్షన్ (3) 1971 ఇచ్చింది.
ఓటింగ్ శాతం అంటే మొత్తం ఓటర్లలో ఎంతమంది నిజంగా ఓటు వేశారో తెలిపే శాతం. ఎన్నికల సంఘం లెక్కల ప్రకారం 1967లో సుమారు 61%, 1971లో సుమారు 55%, 1977లో సుమారు 60% ఓటింగ్ జరిగింది.
1971 ఎన్నికలు ముందుగానే (మధ్యంతరంగా) జరిగాయి. 1967, 1977 తో పోలిస్తే 1971లో ఓటింగ్ స్పష్టంగా తగ్గింది. ఈ కారణంగా కీ ఆప్షన్ (3) 1971ని జవాబుగా తీసుకుంది. 1967 (2), 1977 (4) లో ఓటింగ్ 1971 కంటే ఎక్కువ కాబట్టి అవి జవాబు కావు.
గమనిక: మొదటి లోక్సభ ఎన్నికలు 1951-52 లో ఓటింగ్ సుమారు 45% మాత్రమే; ఇది ఇప్పటిదాకా అన్ని లోక్సభ ఎన్నికల్లో అతి తక్కువ. కాబట్టి ఆప్షన్ (1) 1951-52 సరైన జవాబు అని మా అభిప్రాయం. పరీక్షలో అధికారిక కీ (3) ని గుర్తుంచుకోండి.
క్రింది వారిలో ఆంధ్రప్రదేశ్కి చెందని స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు
(1)పొనాక కనకమ్మ
(2)దువ్వూరి సుబ్బమ్మ
(3)కొండా వెంకటప్పయ్య
(4)సరోజిని నాయుడు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) సరోజిని నాయుడు
ఇచ్చిన స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్కు చెందని వారు ఎవరో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
పొనాక కనకమ్మ నెల్లూరుకు చెందిన సమరయోధురాలు, సంఘ సేవకురాలు; శాసనోల్లంఘన కాలంలో జైలుకు వెళ్లారు, మహిళా విద్యకు కృషి చేశారు. దువ్వూరి సుబ్బమ్మ తూర్పు గోదావరి జిల్లాకు చెందినవారు; సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు, ‘దేశబాంధవి’ అనే పేరు పొందారు. కొండా వెంకటప్పయ్య గుంటూరుకు చెందిన నాయకుడు; ‘దేశభక్త’ బిరుదు పొందారు, ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఉద్యమంలో ముఖ్య పాత్ర పోషించారు.
సరోజిని నాయుడు హైదరాబాద్లో పుట్టారు; ఆ ప్రాంతం ఇప్పుడు తెలంగాణలో ఉంది. ‘భారత కోకిల’గా పేరు పొందారు, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్కు తొలి భారతీయ మహిళా అధ్యక్షురాలు. ఆమె ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రాంతానికి చెందినవారు కాదు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).
(1), (2), (3) లోని ముగ్గురూ ఆంధ్ర ప్రాంతంలో పుట్టి, ఇక్కడే ఉద్యమాలు నడిపిన వారు. అందుకే వారు జవాబు కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: సరోజిని నాయుడు – హైదరాబాద్ (తెలంగాణ); మిగతా ముగ్గురూ ఆంధ్ర ప్రాంతం వారు.
క్రింది వానిలో ఉపగ్రహాలు లేని గ్రహాలను గుర్తించండి.
(1)బుధుడు - అంగారకుడు
(2)శుక్రుడు - వరుణుడు
(3)బుధుడు - శుక్రుడు
(4)వరుణుడు - అంగారకుడు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) బుధుడు - శుక్రుడు
సహజ ఉపగ్రహాలు (చందమామలు) ఒక్కటి కూడా లేని రెండు గ్రహాలు ఏవో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఒక గ్రహం చుట్టూ తిరిగే సహజ ఖగోళ వస్తువును ఉపగ్రహం (Satellite) అంటారు. భూమికి చంద్రుడు ఒక్కడే ఉపగ్రహం. అంగారకుడికి ఫోబోస్, డీమోస్ అనే రెండు చిన్న ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి. వరుణుడికి (యురేనస్) చాలా ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి. సౌర కుటుంబంలో సూర్యుడికి దగ్గరగా ఉన్న బుధుడు, శుక్రుడు అనే రెండు గ్రహాలకు మాత్రం ఒక్క ఉపగ్రహం కూడా లేదు.
కాబట్టి ఉపగ్రహాలు లేని గ్రహాలు బుధుడు, శుక్రుడు. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3).
(1), (4) లో అంగారకుడు ఉన్నాడు; దానికి రెండు ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి. (2), (4) లో వరుణుడు ఉన్నాడు; దానికి ఎన్నో ఉపగ్రహాలు ఉన్నాయి. అందుకే ఆ మూడూ తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: ఉపగ్రహాలు లేనివి: సూర్యుడికి దగ్గరగా ఉన్న బుధుడు, శుక్రుడు.
ఢిల్లీ సుల్తాన్ రాజవంశాలలో అత్యధిక కాలం పరిపాలించినది
(1)బానిస వంశం
(2)తుగ్లక్ వంశం
(3)లోడి వంశం
(4)ఖిల్జీ వంశం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) తుగ్లక్ వంశం
ఢిల్లీ సుల్తానుల ఐదు వంశాల్లో అత్యధిక కాలం పాలించిన వంశం ఏదో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఢిల్లీ సుల్తానుల కాలం (1206–1526) లో వరుసగా ఐదు వంశాలు పాలించాయి: బానిస (మామ్లుక్) వంశం 1206–1290, ఖిల్జీ వంశం 1290–1320, తుగ్లక్ వంశం 1320–1414, సయ్యద్ వంశం 1414–1451, లోడి వంశం 1451–1526.
ఒక్కో వంశం పాలన కాలం లెక్కిద్దాం: బానిస వంశం 1290 − 1206 = 84 సంవత్సరాలు; ఖిల్జీ 1320 − 1290 = 30; తుగ్లక్ 1414 − 1320 = 94; లోడి 1526 − 1451 = 75. వీటిలో ఎక్కువ 94 సంవత్సరాలు, అంటే తుగ్లక్ వంశం. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).
బానిస వంశం (1) 84 ఏళ్లతో రెండో స్థానంలో ఉంది; అందుకే చాలామంది దాన్ని ఎంచుకుంటారు, కానీ తుగ్లక్ల కంటే 10 ఏళ్లు తక్కువ. లోడి (3) 75 ఏళ్లు, ఖిల్జీ (4) 30 ఏళ్లు మాత్రమే పాలించాయి.
వ్యవసాయానికి అవసరమైన పెట్టుబడుల్లో (Inputs) ‘భౌతిక పెట్టుబడి’ ఏదో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
వ్యవసాయ పెట్టుబడులను రెండు రకాలుగా చూస్తారు. ప్రకృతి సహజంగా ఇచ్చేవి భౌతిక పెట్టుబడులు (Physical inputs): నేల, నీరు, వాతావరణం (ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతం), భూస్వరూపం. మనిషి సమకూర్చేవి మానవ పెట్టుబడులు (Human inputs): శ్రమ, యంత్రాలు, విత్తనాలు, ఎరువులు, పురుగుమందులు, నీటిపారుదల సౌకర్యాలు, నిల్వ, రవాణా, మార్కెట్ మొదలైనవి.
నేల ప్రకృతి ఇచ్చిన వనరు; మనిషి దాన్ని తయారు చేయలేడు. కాబట్టి ఇది భౌతిక పెట్టుబడి. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).
యంత్రాలు (2), రసాయనాలు అంటే ఎరువులు, పురుగుమందులు (3), పంటను నిల్వ చేయడం (4) మూడూ మనిషి సమకూర్చే మానవ పెట్టుబడులు. అందుకే అవి జవాబు కావు.
గుర్తుంచుకోండి: ప్రకృతి ఇచ్చేది = భౌతిక పెట్టుబడి; మనిషి సమకూర్చేది = మానవ పెట్టుబడి.
సింధూలోయ నాగరికత కాలం నాటి గొప్ప స్నానవాటిక ఈ నగరంలో బయటపడింది.
(1)లోథాల్
(2)హరప్పా
(3)ధోలవీరా
(4)మొహంజోదారో
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) మొహంజోదారో
సింధూలోయ నాగరికత (Indus Valley Civilization) కాలం నాటి గొప్ప స్నానవాటిక (Great Bath) ఏ నగరంలో దొరికిందో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
సింధూలోయ నగరాల్లో ఒక్కో నగరానికి ఒక్కో ప్రత్యేకత ఉంది. ఇప్పటి పాకిస్థాన్లోని సింధ్ ప్రాంతంలో ఉన్న మొహంజోదారో నగరంలో కాల్చిన ఇటుకలతో కట్టిన పెద్ద స్నాన కొలను బయటపడింది. నీరు కారకుండా ఇటుకల మధ్య తారు పూశారు; రెండు వైపులా మెట్లు ఉన్నాయి. దీన్ని మతపరమైన స్నానాలకు వాడేవారని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం.
కాబట్టి గొప్ప స్నానవాటిక దొరికిన నగరం మొహంజోదారో. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).
లోథాల్ (1) గుజరాత్లోని ఓడరేవు; అక్కడ నౌకాశ్రయం (Dockyard) ప్రసిద్ధి. హరప్పా (2) ఈ నాగరికతలో మొదట తవ్వకాలు జరిగిన నగరం; ధాన్యాగారాలకు పేరు. ధోలవీరా (3) గుజరాత్లో ఉంది; నీటి నిల్వ వ్యవస్థకు ప్రసిద్ధి. ఇవి గొప్ప స్నానవాటికకు సంబంధించినవి కావు.
వెనిస్ యాత్రికుడు మార్కోపోలో ఏ పాండ్య రాజు పాలనను మెచ్చుకున్నాడో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
మార్కోపోలో 13వ శతాబ్దం చివరలో (సుమారు 1292–93) దక్షిణ భారతదేశ తీరాన్ని సందర్శించాడు. అప్పుడు మదురై కేంద్రంగా పాండ్య రాజ్యాన్ని మారవర్మన్ కులశేఖర పాండ్యుడు పాలిస్తున్నాడు. ఆ రాజ్యంలోని సంపద, ముత్యాల వ్యాపారం, న్యాయమైన పాలన గురించి మార్కోపోలో గొప్పగా రాశాడు.
కాబట్టి మార్కోపోలో ప్రశంసించిన పాండ్య రాజు కులశేఖరుడు. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).
ఇక్కడ ‘పాండ్య’ అనే పదమే సూచన. భిల్లముడు (1), సింఘనుడు (2) దేవగిరి యాదవ వంశం రాజులు. తైలపుడు (3) కళ్యాణి చాళుక్య వంశ స్థాపకుడు. వీళ్లెవరూ పాండ్య రాజులు కారు, కాబట్టి ఆ ఆప్షన్లు తప్పు.
స్వతంత్ర భారతదేశంలో మొదటి ఆరోగ్య మంత్రి ఎవరో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
1947లో జవహర్లాల్ నెహ్రూ నాయకత్వంలో ఏర్పడిన మొదటి మంత్రివర్గంలో రాజ్కుమారి అమృత్ కౌర్ ఆరోగ్య శాఖ చూశారు. ఆమె మొదటి కేంద్ర మంత్రివర్గంలో ఉన్న ఏకైక మహిళ. ఢిల్లీలో అఖిల భారత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ (AIIMS) స్థాపనలో ముఖ్య పాత్ర పోషించారు.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) రాజ్కుమారి అమృత్ కౌర్.
మొదటి మంత్రివర్గంలో జాన్ మథాయ్ (1) రైల్వే, తర్వాత ఆర్థిక శాఖ చూశారు. జగ్జీవన్ రామ్ (2) కార్మిక శాఖ మంత్రి. బల్దేవ్ సింగ్ (3) రక్షణ శాఖ మంత్రి. వీళ్లెవరూ ఆరోగ్య మంత్రి కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: మొదటి మంత్రివర్గం: అమృత్ కౌర్-ఆరోగ్యం, బల్దేవ్ సింగ్-రక్షణ, జగ్జీవన్ రామ్-కార్మిక.
"జ్ఞాన సముపార్జన ఎప్పుడూ పరస్పరాశ్రితంగా ఉంటుంది. పెద్దల కంటే పిల్లలు బాగా పరిశీలిస్తారు. బాగా గ్రహిస్తారు. జ్ఞానాన్ని సృష్టించడంలో వాళ్ళ కున్న సామర్థ్యాన్ని, పాత్రను మనం గుర్తించాలి" అని తెల్పినది.
(1)పియాజె
(2)కన్నింగ్హామ్
(3)స్పియర్స్
(4)ప్రొ॥ యశ్పాల్ శర్మ
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) ప్రొ॥ యశ్పాల్ శర్మ
పిల్లలు జ్ఞానాన్ని సృష్టించగలరని, వారి పాత్రను గుర్తించాలని చెప్పిన ఈ మాటలు ఎవరివో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ప్రొఫెసర్ యశ్పాల్ ‘భారం లేని చదువు’ (Learning without Burden, 1993) నివేదిక ఇచ్చిన కమిటీకి అధ్యక్షుడు. జాతీయ విద్యాప్రణాళికా చట్రం 2005 (NCF 2005) రూపకల్పనలోనూ ఆయన ముఖ్య పాత్ర పోషించారు. పిల్లలు సహజంగానే ఆసక్తిగా పరిశీలిస్తారని, సొంతంగా జ్ఞానాన్ని నిర్మించుకుంటారని, ఉపాధ్యాయులు దాన్ని గౌరవించాలని ఆయన తరచూ చెప్పేవారు. పరిసరాల విజ్ఞానం బోధనా పద్ధతుల పుస్తకాల్లో ఈ వ్యాఖ్య ఆయన పేరుతోనే ఉంటుంది.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) ప్రొ॥ యశ్పాల్ శర్మ (పేపర్లో ఇలాగే ముద్రించారు).
పియాజె (1) పిల్లల జ్ఞానాత్మక వికాస దశలను వివరించిన మనోవైజ్ఞానికుడు; ఈ ప్రత్యేక వాక్యం ఆయనది కాదు. కన్నింగ్హామ్ (2), స్పియర్స్ (3) పేర్లు విద్య, సాంఘిక శాస్త్ర నిర్వచనాల్లో వస్తాయి; పిల్లల జ్ఞాన సృష్టి గురించి ఈ మాటలు వాళ్లవి కావు.
గుర్తుంచుకోండి: ‘పిల్లలు జ్ఞానాన్ని సృష్టిస్తారు’, ‘భారం లేని చదువు’ = ప్రొ. యశ్పాల్.
విలువ ఆధారిత నిర్ణయంతో కూడిన అంతిమ ముగింపు నివ్వడాన్ని ఇలా అంటారు.
(1)నికష
(2)పరీక్ష
(3)మూల్యాంకనం
(4)అసైన్మెంట్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) మూల్యాంకనం
సేకరించిన సమాచారం ఆధారంగా ‘ఇది మంచిదా, ఎంత వరకు సాధించారు’ అని విలువ కట్టి తుది నిర్ణయం ఇవ్వడాన్ని ఏమంటారో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
మాపనం (Measurement) అంటే విద్యార్థి సాధనను అంకెల్లో కొలవడం, ఉదాహరణకు 50కి 40 మార్కులు. మూల్యాంకనం (Evaluation) దాని కంటే విస్తృతం: కొలిచిన ఫలితాలకు విలువ నిర్ణయం (Value judgement) జోడించి, అభ్యసన లక్ష్యాలు ఎంతవరకు నెరవేరాయో తుది నిర్ణయం తీసుకోవడం. సూత్రంగా: మూల్యాంకనం = మాపనం + విలువ నిర్ణయం.
ప్రశ్నలో ‘విలువ ఆధారిత నిర్ణయం’, ‘అంతిమ ముగింపు’ అనే మాటలు ఉన్నాయి; ఇవి మూల్యాంకనం నిర్వచనానికి సరిపోతాయి. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3).
నికష (1) అంటే ప్రశ్నల సమితి; ఇది సమాచారం సేకరించే సాధనం మాత్రమే. పరీక్ష (2) ఒక నిర్ణీత సమయంలో పరీక్షించే ప్రక్రియ; దానితో మార్కులు వస్తాయి కానీ విలువ నిర్ణయం దానంతట అది కాదు. అసైన్మెంట్ (4) విద్యార్థులకు ఇచ్చే పని. ఇవన్నీ మూల్యాంకనంలో భాగాలు మాత్రమే.
గుర్తుంచుకోండి: మూల్యాంకనం = మాపనం + విలువ నిర్ణయం.
కార్డుబోర్డు లేదా చెక్కబోర్డు మీద ఖచ్చితమైన దూరంలో రంధ్రాలుండే బోధనోపకరణం
(1)హుక్ మరియు లూప్ బోర్డు
(2)పెగ్ బోర్డు
(3)వైట్బోర్డు
(4)అయస్కాంత బోర్డు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) పెగ్ బోర్డు
కార్డుబోర్డు లేదా చెక్క పలక మీద సమాన దూరాల్లో రంధ్రాలు ఉండే బోధనోపకరణం (TLM) ఏదో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
పెగ్ బోర్డు (Peg board) లో కచ్చితమైన దూరాల్లో వరుసగా రంధ్రాలు ఉంటాయి. ఆ రంధ్రాల్లో చిన్న మేకులు లేదా పెగ్లు గుచ్చి చార్టులు, చిత్రాలు, వస్తువులు, హుక్కులు తగిలించి ప్రదర్శించవచ్చు. ఆకారాలు, లెక్కింపు నేర్పడానికి, పిల్లల చేతి వేళ్ల నైపుణ్యాల కోసం కూడా దీన్ని వాడతారు.
ప్రశ్నలో చెప్పిన లక్షణం ‘రంధ్రాలు ఉండే బోర్డు’ పెగ్ బోర్డుకే సరిపోతుంది. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).
హుక్-లూప్ బోర్డు (1) వెల్క్రో లాంటి గుడ్డ బోర్డు; దానికి అతుక్కునే పట్టీలు ఉన్న బొమ్మలు తగిలిస్తారు, రంధ్రాలు ఉండవు. వైట్బోర్డు (3) మార్కర్తో రాసే నున్నని బోర్డు. అయస్కాంత బోర్డు (4) ఇనుప ఉపరితలం ఉన్న బోర్డు; అయస్కాంతాలతో బొమ్మలు అంటిస్తారు. వీటిలో దేనికీ రంధ్రాలు ఉండవు.
"సాంఘిక పరిసరాల్లో హృదయ పూర్వకంగానూ, ఉద్దేశ్య పూర్వకంగానూ కొనసాగే ఒక కార్యకలాపమే ప్రాజెక్టు" అని నిర్వచించినది.
(1)కిల్పాట్రిక్
(2)స్టీవెన్సన్
(3)బిల్లార్డ్
(4)బైనింగ్ మరియు బైనింగ్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) కిల్పాట్రిక్
ప్రాజెక్టును ‘సామాజిక వాతావరణంలో మనస్ఫూర్తిగా, ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా చేసే కార్యకలాపం’ అని నిర్వచించింది ఎవరో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ప్రాజెక్టు పద్ధతి (Project method) జాన్ డ్యూయీ ప్రయోజనవాద (Pragmatism) ఆలోచనల నుంచి వచ్చింది. ఆయన శిష్యుడు విలియం హెర్డ్ కిల్పాట్రిక్ దీన్ని ఒక బోధనా పద్ధతిగా అభివృద్ధి చేశారు. ఆయన నిర్వచనం: “A project is a wholehearted purposeful activity proceeding in a social environment.” ఇందులో మూడు ముఖ్య పదాలు: మనస్ఫూర్తిగా, ఉద్దేశ్యంతో, సామాజిక వాతావరణంలో.
ప్రశ్నలో ఇచ్చింది ఇదే నిర్వచనం. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) కిల్పాట్రిక్.
స్టీవెన్సన్ (2) ప్రాజెక్టును ‘సహజ వాతావరణంలో పూర్తి చేసే సమస్యాత్మక చర్య’గా నిర్వచించారు; పదాలు వేరు. బిల్లార్డ్ (3), బైనింగ్ అండ్ బైనింగ్ (4) కూడా ప్రాజెక్టుకు వేరే నిర్వచనాలు ఇచ్చారు. ‘wholehearted purposeful activity’ అనే మాటలు కిల్పాట్రిక్వి మాత్రమే.
గుర్తుంచుకోండి: ‘హృదయపూర్వక ఉద్దేశ్యపూర్వక కార్యకలాపం’ = కిల్పాట్రిక్ (ప్రాజెక్టు పద్ధతి పితామహుడు).
సాంఘికశాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకాల రూపకల్పనలో అనుసరించే మార్గదర్శక సూత్రాలను గుర్తించండి.
a. సమ్మిళిత విధానం
b. నిరంతర సమగ్ర మూల్యాంకనం
c. నిత్యజీవిత అనుభవాలకు పాఠ్యాంశాలకు అనుసంధానం
d. ఇతర సబ్జెక్ట్లతో అనుసంధానించకపోవడం
జాతీయ విద్యాప్రణాళికా చట్రం 2005 (NCF 2005), విద్యాహక్కు చట్టం (RTE 2009) ఆధారంగా రాష్ట్ర పాఠ్యపుస్తకాలు కొన్ని సూత్రాలు పాటిస్తాయి: అందరు పిల్లలనూ కలుపుకునే సమ్మిళిత విధానం (Inclusive approach); నిరంతర సమగ్ర మూల్యాంకనం (CCE); పాఠాలను పిల్లల నిత్యజీవిత అనుభవాలతో ముడిపెట్టడం; ఇతర సబ్జెక్టులతో సమన్వయం (Integration).
ఈ ప్రకారం a (సమ్మిళిత విధానం), b (CCE), c (నిత్యజీవితంతో అనుసంధానం) మూడూ సరైన సూత్రాలు. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) a, b, c.
వాక్యం d ‘ఇతర సబ్జెక్టులతో అనుసంధానించకపోవడం’ ఈ సూత్రాలకు పూర్తిగా వ్యతిరేకం; పాఠ్యపుస్తకాలు ఇతర సబ్జెక్టులతో సంబంధం కలపాలనే చెబుతాయి. అందుకే d ఉన్న (1), (3), (4) తప్పు. (ఇంగ్లీషు పేపర్లో నాలుగో వాక్యాన్ని ‘e’ అని ముద్రించారు; అది d నే.)
గుర్తుంచుకోండి: ‘అనుసంధానించకపోవడం’ వంటి వ్యతిరేక పదం ఉన్న వాక్యం సాధారణంగా తప్పు సూత్రం.
ఆంతర విషయ / బహువిషయాతీత ఉపగమం (Transdisciplinary approach) లో భాగం కాని అంశం ఏదో ప్రశ్న అడుగుతోంది. తెలుగు పేపర్లో దీన్ని ‘క్రమబద్ధ శిక్షణ ఉపగమం’ అని ముద్రించారు.
ఈ ఉపగమంలో సబ్జెక్టుల మధ్య గోడలు ఉండవు. ఒక సమస్య లేదా ఇతివృత్తాన్ని (ఉదా: నీరు) తీసుకుని దాన్ని విజ్ఞానశాస్త్రం, సాంఘికశాస్త్రం, గణితం, భాష అన్నింటి కోణం నుంచి కలిపి చదువుతారు. సబ్జెక్టుల మధ్య లోతైన అధ్యయనం, సాంకేతికత వాడకం, విద్యార్థులు స్వయంగా పరిశోధించి నేర్చుకునే అవకాశం దీని లక్షణాలు. NEP 2020 కూడా సబ్జెక్టుల మధ్య కఠినమైన విభజన ఉండకూడదని చెబుతుంది.
సబ్జెక్టులను వేరు వేరు చేయడం ఈ ఉపగమానికి పూర్తిగా వ్యతిరేకం. కాబట్టి ఉపగమం కిందికి రాని అంశం ఆప్షన్ (4) వివిధ సబ్జెక్ట్లను వేరు చేయడం.
సాంకేతికత వాడకం (1), సబ్జెక్టుల మధ్య లోతైన అధ్యయనం (2), విద్యార్థుల పరిశోధన (3) మూడూ ఈ ఉపగమంలో భాగాలే. ప్రశ్న ‘రాని’ అంశం అడుగుతోంది కాబట్టి అవి జవాబు కావు.
గుర్తుంచుకోండి: Transdisciplinary = సబ్జెక్టులను కలపడం; వేరు చేయడం కాదు.