AP DSC స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ పేపర్లుEnglish Medium

అంశం 3 / 11 · సార్వత్రిక విద్య, సమాన విద్యా అవకాశాలు

విద్యా హక్కు: అంతర్జాతీయ భావనలు, భారతదేశంలో విద్యా హక్కు

అక్షరాస్యత, విద్య: హక్కుగా ఎందుకు?

  1. పాలో ఫ్రెయిరీ (1973) ప్రకారం అక్షరాస్యత అంటే కేవలం చదవడం, రాయడం కాదు; అర్థం చేసుకునే సామర్థ్యం ఉండటం, రాతపూర్వకంగా భావప్రసారం చేయగలగడం.
  2. అక్షరాస్యత అంటే సృజనాత్మకతను పెంచే వైఖరి, మళ్లీ సృష్టించే వైఖరి, స్వీయ పరివర్తనలో మార్పు అని కూడా చెప్పవచ్చు.
  3. ప్రజలు అన్ని మానవ హక్కులు పొందడానికి విద్య చాలా అవసరం. విద్య సాంఘిక గుర్తింపుకు, వ్యక్తిగత గుర్తింపుకు తోడ్పడుతుంది; దేశాభివృద్ధికి, ఆర్థిక ప్రగతికి ముఖ్య సాధనం. హక్కులపై అవగాహన ఇచ్చి సమాజంలో అన్యాయాన్ని, వివక్షను తొలగిస్తుంది. జీవించే హక్కులో విద్య కూడా భాగమే. విద్య లేకుండా గౌరవం ఉండదు; సంక్షేమ రాజ్యం అనే భావన పూర్తిగా సాధించడంలో విద్యదే ముఖ్య బాధ్యత.

అంతర్జాతీయంగా విద్యా హక్కు

ఆర్టికల్ 13 (ICESCR) చెప్పేది

  1. ఉచిత, నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్యకు ప్రాధాన్యం.
  2. సెకండరీ విద్య ఉచితంగా, అందుబాటులో, సౌలభ్యంగా ఉండాలి.
  3. ఉన్నత విద్య అందరికీ అందుబాటులో, సౌలభ్యంతో ఉండాలి.
  4. ప్రాథమిక విద్య పూర్తి చేయలేనివారికి కనీస (బేసిక్) విద్య.
  5. ఆర్టికల్ 13 హక్కుల గురించి చెప్పినా వాటిపై వివరణ తక్కువ. అందుకే ఆర్థిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక హక్కుల కమిటీ ఆర్టికల్ 13 ను వివరిస్తూ "4A" చట్రం చెప్పింది.

4A చట్రం: ఇక్కడ వివరించిన మూడు అంశాలు

అంశంఅర్థం
అందుబాటు (అవైలబిలిటీ)ఉచిత విద్య కోసం ప్రభుత్వం సరైన భవనాలు, సదుపాయాలు, శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయులను ఏర్పాటు చేయడం
సౌలభ్యం (యాక్సెసిబిలిటీ)విద్యా వ్యవస్థలో వివక్ష లేకుండా, అనుకూల విధానాలు, సౌలభ్యాలను అట్టడుగు వర్గాలకు అందించడం
ఆమోదయోగ్యత (యాక్సెప్టబిలిటీ)వివక్ష లేని, సాంస్కృతికంగా తగిన, మంచి నాణ్యత కలిగిన, సురక్షితమైన విద్య; సమాజ అవసరాలకు తగిన, సమాజం ఆమోదించే పాఠ్యాంశాలు

రాజ్యాల మూడు బాధ్యతలు

ఒక దేశం విద్యా ఒప్పందాన్ని ఆమోదిస్తే విద్యా హక్కును గౌరవించే, రక్షించే బాధ్యత దానిదే:

కనీస బాధ్యత, సరైన చర్యలు

భారతదేశంలో విద్యా హక్కు

విద్యా హక్కు చట్టం 2009: సార్వత్రికతకు సంబంధించిన ముఖ్య లక్షణాలు

చట్టం పూర్తి వివరాలు "జాతీయ చట్టాలు: RCI, PWD, నేషనల్ ట్రస్ట్, RTE, RPwD" అధ్యాయంలో ఉన్నాయి. ఇక్కడ ముఖ్యాంశాలు మాత్రమే:

లక్షణంవివరం
ఎవరికి?6-14 ఏళ్ల బాలబాలికలకు ఉచిత, నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్య
బోర్డు పరీక్షప్రాథమిక విద్య పూర్తయ్యే వరకు బోర్డు పరీక్ష అవసరం లేదు
సర్టిఫికెట్8వ తరగతి వరకు చదివిన తర్వాత
ఉపాధ్యాయుల అర్హతఉద్యోగంలో చేరాక 5 ఏళ్లలో వృత్తి అర్హత పొందాలి; లేకపోతే ఉద్యోగం కోల్పోతారు
మౌలిక సదుపాయాలు3 ఏళ్లలో ఏర్పాటు చేయాలి; లేకపోతే గుర్తింపు రద్దు
రిజర్వేషన్ప్రైవేటు, ఇతర బడుల్లో ఆర్థికంగా వెనుకబడినవారికి 25%
నిర్వహణ కమిటీసభ్యుల్లో 75% తల్లిదండ్రులు / సంరక్షకులు
నిధులుకేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఆర్థిక భారం పంచుకుంటాయి
బలహీన వర్గాలుప్రభుత్వం నిర్ణయించిన కనీస వార్షిక ఆదాయ పరిమితి కంటే తక్కువ ఆదాయం ఉన్న కుటుంబాల పిల్లలు
గుర్తింపుప్రతి బడికీ ప్రభుత్వ గుర్తింపు తప్పనిసరి; కనీస సౌకర్యాలు, సరైన ఉపాధ్యాయ-విద్యార్థి నిష్పత్తి, అర్హత ఉన్న ఉపాధ్యాయులు
ప్రత్యేక వర్గ బడులుకేంద్రీయ విద్యాలయాలు, సైనిక పాఠశాలలు, నవోదయ పాఠశాలలు వంటివి

విద్యా హక్కు వల్ల ప్రయోజనాలు

సమానత్వం, సామాజిక న్యాయం: ఆరు కోణాలు

విద్య సామాజిక మార్పుకు శక్తిమంతమైన సాధనం. బడిలో సమానత్వం, సామాజిక న్యాయం రాజ్యాంగం చూపిన దిశలో పాఠ్యప్రణాళిక ద్వారా, విద్యాసంస్థల ద్వారా పెరగాలి; బడి చదువు ముగిసిన తర్వాత కూడా విద్యార్థి వాటిని అర్థం చేసుకునే స్థితిలో ఉండాలి. దీనికోసం ఆరు కోణాలపై దృష్టి పెట్టాలి:

  1. లింగం
  2. ఆర్థిక తేడాలు
  3. షెడ్యూల్డ్ కులాలు, తెగలు
  4. సాంస్కృతిక అంశాలు
  5. వైకల్యం
  6. గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాలు

ఈ అంశాలన్నింటినీ పాఠ్యప్రణాళికలో చేర్చితే పిల్లల్లో ఆత్మవిశ్వాసం పెరుగుతుంది. సుస్థిర అభివృద్ధి అంటే మానవ, సామాజిక, ఆర్థిక అభివృద్ధి.

పరీక్ష కోణం: సార్వత్రిక మానవ హక్కుల ప్రకటన 1948, ఆర్టికల్ 26 = విద్యా హక్కు. ICESCR 1966, ఆర్టికల్స్ 13, 14 = విద్యా హక్కుకు ప్రాథమిక ఆధారం. CEDAW 1979, CRC 1989. 4A చట్రంలో అందుబాటు, సౌలభ్యం, ఆమోదయోగ్యత. రాజ్యాల బాధ్యతలు: గౌరవం, రక్షణ, నెరవేర్చడం. ఉన్నికృష్ణన్ కేసు → 86వ సవరణ 2002 → అధికరణ 21A → RTE 2009 (ఆమోదం 26 ఆగస్టు 2009, అమలు 1 ఏప్రిల్ 2010). "వనరుల కొరత" సాకు కాదు.

మెమొరీ కోడ్: అంతర్జాతీయ వరుస "48 - 66 - 79 - 89" = మానవ హక్కుల ప్రకటన (ఆర్టికల్ 26) → ఆర్థిక-సామాజిక హక్కుల ఒడంబడిక (13, 14) → మహిళలు (CEDAW) → బాలలు (CRC): "మా-ఆ-మ-బా". బాధ్యతలు "గౌ-ర-నె": గౌరవం, రక్షణ, నెరవేర్చడం. భారత్ వరుస "ఉ-86-21A-RTE".

అంశం 3 పూర్తయింది

మినీ ఎగ్జామ్: 5 ప్రశ్నలు

ఆప్షన్ ఎంచుకుని, చివర "సమాధానాలు చూపండి" నొక్కండి. స్కోర్, వివరణలు వెంటనే కనిపిస్తాయి.

ప్రశ్న 1 / 5

సార్వత్రిక మానవ హక్కుల ప్రకటన 1948 లో విద్యా హక్కును చెప్పే ఆర్టికల్ ఏది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) ఆర్టికల్ 26

1948 సార్వత్రిక మానవ హక్కుల ప్రకటన ఆర్టికల్ 26 ప్రతి ఒక్కరికీ విద్యా హక్కు ఉందని, ప్రాథమిక దశలో విద్య ఉచితం, నిర్బంధం కావాలని చెబుతుంది.

ఆర్టికల్ 13 ICESCR లోనిది. 45, 21 అనేవి మన రాజ్యాంగ అధికరణల సంఖ్యలు; అవి ఆ ప్రకటనలోని ఆర్టికల్స్ కావు.

ప్రశ్న 2 / 5

పాలో ఫ్రెయిరీ (1973) ప్రకారం అక్షరాస్యత అంటే ఏమిటి?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (3) చదవడం, రాయడంతో పాటు అర్థం చేసుకుని రాతపూర్వకంగా భావప్రసారం చేయగలగడం

పాలో ఫ్రెయిరీ (1973) ప్రకారం అక్షరాస్యత అంటే కేవలం చదవడం, రాయడం కాదు; అర్థం చేసుకునే సామర్థ్యం ఉండి రాతపూర్వకంగా భావప్రసారం చేయగలగడం. అది సృజనాత్మకత, స్వీయ పరివర్తనను పెంచే వైఖరి.

సంతకం, బట్టీ, ఇంగ్లీషు మాట్లాడటం - ఇవి ఆయన చెప్పిన విస్తృత భావనకు సరిపోవు.

ప్రశ్న 3 / 5

"విద్యా వ్యవస్థలో వివక్ష లేకుండా, అనుకూల విధానాలు, సౌలభ్యాలను అట్టడుగు వర్గాలకు అందించడం" 4A లోని ఏ అంశం?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) సౌలభ్యం

సౌలభ్యం (యాక్సెసిబిలిటీ) అంటే వివక్ష లేకుండా అట్టడుగు వర్గాలకు విద్య చేరేలా చేయడం.

అందుబాటు అంటే భవనాలు, ఉపాధ్యాయుల ఏర్పాటు; ఆమోదయోగ్యత అంటే నాణ్యమైన, సాంస్కృతికంగా తగిన, సురక్షిత విద్య. గౌరవం 4A అంశం కాదు, రాజ్యాల బాధ్యత.

ప్రశ్న 4 / 5

6-14 ఏళ్ల పిల్లలకు విద్య ప్రాథమిక హక్కు అని తీర్పు ఇచ్చిన కేసు ఏది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) ఉన్నికృష్ణన్ కేసు

ఉన్నికృష్ణన్ కేసు తీర్పు 6-14 ఏళ్ల పిల్లలకు విద్య వారి ప్రాథమిక హక్కు అని చెప్పింది. ఆ తర్వాత డిమాండ్ పెరిగి 86వ రాజ్యాంగ సవరణ (2002) అధికరణ 21A ను చేర్చింది.

కేశవానంద భారతి, మేనకా గాంధీ, గోలక్‌నాథ్ కేసులు విద్యా హక్కును ప్రాథమిక హక్కుగా ప్రకటించిన కేసులుగా ఇక్కడ చెప్పలేదు.

ప్రశ్న 5 / 5

విద్యా హక్కు చట్టం 2009 ప్రకారం సర్టిఫికెట్ ఎప్పుడు ఇవ్వాలి?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) 8వ తరగతి వరకు చదివిన తర్వాత

విద్యా హక్కు చట్టం ప్రకారం ప్రాథమిక విద్యను 8వ తరగతి వరకు చదివిన పిల్లవాడికి సర్టిఫికెట్ ఇవ్వాలి; అప్పటి వరకు బోర్డు పరీక్ష అవసరం లేదు.

5వ తరగతి ప్రాథమిక దశ ముగింపు మాత్రమే; 10వ తరగతి బోర్డు పరీక్ష చట్టం పరిధిలో లేదు; చేరిన రోజు సర్టిఫికెట్ ఇవ్వడం అర్థం లేనిది.