విద్య ప్రతి ఒక్కరికీ జన్మతః హక్కు. పుట్టిన ప్రతి పిల్లవాడికీ, బడి వయసు ఉన్న ప్రతి ఒక్కరికీ ఏ ప్రభుత్వమైనా విద్యా సౌకర్యాలు కల్పించాలి. రాజ్యాంగ నిబంధనలు, జాతి ఆకాంక్షలను దృష్టిలో ఉంచుకుని కేంద్రం, రాష్ట్రాలు ఎన్నో కార్యక్రమాలు చేపట్టినా ప్రమాణాల సాధనకు ఇంకా కృషి కావాలి.
లక్ష్యం ఎందుకు అందలేదు?
- పెరుగుతున్న జనాభా, ఆర్థిక, సంస్థాగత సమస్యలు, రాజకీయ అంశాలు.
- ప్రతి ఒక్కరికీ విద్యా హక్కు కల్పించడం కష్టమైన పని. ప్రభుత్వాలు, జాతీయ-అంతర్జాతీయ సంస్థలు, కొన్ని ప్రభుత్వేతర సంస్థలు ప్రణాళికలు, ఆర్థిక, మానవ వనరుల సహకారం అందిస్తున్నాయి.
- దేశంలోని 3/4 వంతు గ్రామాల్లో బడుల కొరత ఉందని, 4,00,000 బడులు తక్కువగా ఉన్నాయని సర్వేలు చెప్పాయి. గ్రామ స్థాయిలో బడులు ఏర్పడాలంటే నిధులు, భవనాలు, పరికరాలు కావాలి.
- ప్రాథమిక విద్య స్థానిక సంస్థల బాధ్యత; కానీ వాటి ఆదాయ వనరులు తక్కువ కాబట్టి అది విఫలమైంది.
- సామాజిక అడ్డంకులు: మూఢనమ్మకాలు, సాంఘిక దురాచారాలు, పురాతన సంప్రదాయాలు, బాల్య వివాహాలు, పరదా పద్ధతి, అస్పృశ్యత, అంటరానితనం, పిల్లలను బాల కార్మికులుగా మార్చడం.
- 5వ పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రోత్సాహకాలు: ఉచిత పుస్తకాలు, ఉచిత యూనిఫామ్, వసతి గృహాలు, స్టైపెండ్, ఆశ్రమ పాఠశాలలు.
- దశాబ్దాలుగా పేదరికంలో ఉన్న నిమ్న వర్గాలందరికీ విద్య అందించడం ప్రభుత్వం ఒక్కదానితో సాధ్యం కాదు; స్వచ్ఛంద సంస్థలు, ప్రజల సహకారం కావాలి.
సార్వత్రిక నమోదు
- 6-14 ఏళ్ల పిల్లలందరినీ బడిలో నమోదు చేయడమే సార్వత్రిక నమోదు; అమలు కోసం విద్యా హక్కు చట్టం 2009 ను రాష్ట్రాల్లో తెచ్చారు.
| సూచిక | గణాంకం |
|---|---|
| ప్రాథమిక స్థాయి నమోదు | 1950-51 లో 1.916 కోట్లు (19.16 మిలియన్లు) → 1999-2000 లో 11.361 కోట్లు (113.61 మిలియన్లు) |
| ప్రాథమికోన్నత స్థాయి నమోదు | 2000 నాటికి 42.05 మిలియన్లు |
| బాలికల వాటా (ప్రాథమిక) | 1950-51 లో 28.1% → 1999-2000 లో 43.6% |
| బాలికల వాటా (ప్రాథమికోన్నత, 1999-2000) | 40.4% (ప్రాథమిక స్థాయి కంటే తక్కువ) |
| స్థూల నమోదు నిష్పత్తి (1999-2000) | ప్రాథమిక 94.9%, ప్రాథమికోన్నత 58.79% |
| నికర నమోదు నిష్పత్తి (NER, ప్రాథమిక, 1997-98) | బాలురు 78%, బాలికలు 64% |
- 1997-98 లో 6-10 ఏళ్ల పిల్లల్లో 29% బడి బయటే ఉన్నారు.
- విద్యాపరంగా వెనుకబడిన రాష్ట్రాలు, జిల్లాల్లో NER దేశ సగటు కంటే తక్కువ.
నమోదుకు అవరోధాలు: తల్లిదండ్రుల నిరక్షరాస్యత; అమాయకత్వం; ఆర్థిక అసమానతలు; నమోదులో జాప్యం, నిర్లక్ష్యం.
సార్వత్రిక నిలుపుదల
సార్వత్రిక నిలుపుదల అంటే బడిలో చేరిన పిల్లవాడు ప్రాథమిక పాఠశాల దశను పూర్తిగా చదవడం. పూర్తి చేయకుండా మానేస్తే సార్వత్రిక ప్రాథమిక విద్య లక్ష్యం నెరవేరదు.
- ప్రతి పిల్లవాడి ప్రగతిని ఎప్పటికప్పుడు గమనించాలి. వయసుకు, తరగతికి తగ్గట్టు చదువుతూ బడి వదిలి వెళ్లకుండా చూడాలి.
- భౌతిక నిర్మాణాలు, సౌకర్యాలు పెరుగుతున్నా గ్రామ స్థాయిలో బడులు ఇంకా తక్కువే.
| భావన | అర్థం |
|---|---|
| వృథా (వేస్టేజ్) | విద్యార్థి బడి దశ పూర్తి కాకముందే బడి మానేయడం |
| స్తబ్దత (స్టాగ్నేషన్) | పిల్లవాడు ఒకే తరగతిలో ఎక్కువ కాలం ఉండిపోవడం |
నిలుపుదల పెంచడానికి NCERT సూచనలు
- బడి కాలపట్టిక (స్కూల్ షెడ్యూల్) లో మార్పు.
- బడి సెలవుల్లో మార్పు.
- బడులను అభివృద్ధి చేసి ఆకర్షణీయంగా, సమర్థంగా మార్చడం.
- విద్య పట్ల తల్లిదండ్రుల ఉదాసీనతను తొలగించడం.
- విద్యలో గుణాత్మక మెరుగుదల.
గుణాత్మకత పెంచడం
- సార్వత్రిక నిర్బంధ విద్య విఫలం కావడానికి కారణం ప్రాథమిక విద్యలో గుణాత్మకత లోపమే అని అందరికీ తెలుసు. ఇప్పుడు గుణాత్మకత, పరిమాణాత్మకత (సంఖ్య) రెండూ కలిపి పెంచాలి.
- గుణాత్మకత పెంచడంలో సమస్యలు: ఉపాధ్యాయ శిక్షణ, ప్రాథమిక బడుల విభజన, పాఠ్యప్రణాళిక, బడి భవనాలు, బడి వసతులు, పరిపాలన, ఆర్థిక సమస్యలు.
- గుణాత్మకత కోసం ఉపాధ్యాయులకు అధిక ప్రాధాన్యం: వారి వసతులు, స్థాయి పెంచాలి; వృత్తి పట్ల ఆసక్తికి జీతభత్యాలు పెంచాలి. జాతీయ విద్యా విధానం 1986 కూడా ఉపాధ్యాయుల జీతభత్యాలు, సామాజిక-వృత్తి బాధ్యతల గురించి చెప్పింది.
- ప్రభుత్వం బడులు, ఆరోగ్యం, మధ్యాహ్న భోజనం, ఉచిత పాఠ్యపుస్తకాలు, రాత సామగ్రి సమకూర్చాలి.
- 1995 లో ప్రాథమిక బడి పిల్లలందరికీ మధ్యాహ్న భోజన పథకం ప్రవేశపెట్టారు.
- ప్రాథమిక బడులను వాటి స్థాయిని బట్టి A, B, C, D, E వర్గాలుగా విభజించారు; ఈ విభజనతో వాటి స్థాయిని పెంచవచ్చు.
- ప్రాథమిక పాఠ్యప్రణాళికను కృత్యాధార పద్ధతుల్లో రూపొందించడం.
- ప్రాథమిక బడుల్లో కనీస సదుపాయాలు ఉండాలని జాతీయ విద్యా విధానం 1986 చెప్పింది; దాన్నే ఆపరేషన్ బ్లాక్ బోర్డ్ అంటారు.
- గ్రామ పంచాయతీ సహకారంతో ఫర్నిచర్, నల్లబల్లలు అందుతున్నాయి. ప్రతి గ్రామంలో గ్రామ విద్యా కమిటీలు బడి నిర్మాణం, నిర్వహణ, ఆటస్థలం, ఉద్యానవనం, సామగ్రి కొనుగోలులో సహాయపడుతున్నాయి; రాష్ట్రం వీటికి విరాళాల రూపంలో నిధులు ఇస్తోంది.
- సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ స్థితిని మార్చడంలో విద్య ఒక సాధనం.
పరీక్ష కోణం: వృథా = దశ పూర్తి కాకముందే మానేయడం (డ్రాపౌట్); స్తబ్దత = ఒకే తరగతిలో ఎక్కువ కాలం (మళ్లీ మళ్లీ అదే తరగతి). నిలుపుదల = చేరిన తర్వాత ప్రాథమిక దశ పూర్తి చేయడం. 5వ పంచవర్ష ప్రణాళిక = ఉచిత పుస్తకాలు, యూనిఫామ్, హాస్టళ్లు, స్టైపెండ్, ఆశ్రమ పాఠశాలలు. మధ్యాహ్న భోజనం 1995. ప్రాథమిక నమోదు 19.16 మిలియన్లు (1950-51) → 113.61 మిలియన్లు (1999-2000).
మెమొరీ కోడ్: "వృథా = వెళ్లిపోవడం, స్తబ్దత = ఆగిపోవడం" - వృథాలో పిల్లవాడు బడి బయటకి, స్తబ్దతలో అదే బెంచీ మీద. NCERT సూచనలు "కా-సె-ఆ-త-గు": కాలపట్టిక, సెలవులు, ఆకర్షణ, తల్లిదండ్రులు, గుణాత్మకత.