అధ్యాయాల క్రమం
| అధ్యాయం | విషయం | సెక్షన్లు |
|---|---|---|
| 1 | ప్రారంభ అంశాలు, నిర్వచనాలు | 1-2 |
| 2 | హక్కులు, అర్హతలు | 3-15 |
| 3 | విద్య | 16-18 |
| 4 | నైపుణ్యాభివృద్ధి, ఉపాధి | 19-23 |
| 5 | సామాజిక భద్రత, ఆరోగ్యం, పునరావాసం, వినోదం | 24-30 |
| 6 | బెంచ్మార్క్ వైకల్యం ఉన్నవారికి ప్రత్యేక నిబంధనలు | 31-37 |
| 7 | అధిక మద్దతు అవసరం ఉన్నవారికి ప్రత్యేక నిబంధనలు | 38 |
| 8 | ప్రభుత్వాల విధులు, బాధ్యతలు (అందుబాటు) | 39-48 |
| 9 | సంస్థల నమోదు, గ్రాంట్లు | 49-56 |
| 10 | వైకల్యాల ధ్రువీకరణ | 57-59 |
| 11 | కేంద్ర, రాష్ట్ర సలహా మండళ్లు, జిల్లా స్థాయి కమిటీ | 60-73 |
| 12 | ముఖ్య కమిషనర్, రాష్ట్ర కమిషనర్ | 74-83 |
| 13 | ప్రత్యేక న్యాయస్థానం | 84-85 |
| 14 | జాతీయ నిధి | 86-87 |
| 15 | రాష్ట్ర నిధి | 88 |
| 16 | నేరాలు, శిక్షలు | 89-95 |
| 17 | ఇతర అంశాలు | 96-102 |
హక్కులు (అధ్యాయం 2)
- సెక్షన్ 3: సమానత్వం, గౌరవంతో జీవించే హక్కు; వైకల్యం కారణంగా వివక్ష చూపకూడదు; కేవలం వైకల్యం కారణంగా ఎవరి వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛనూ హరించకూడదు; సహేతుక వసతి కల్పించాలి.
- సెక్షన్ 4: వైకల్యం ఉన్న మహిళలు, పిల్లలకు ఇతరులతో సమాన హక్కులు; పిల్లలు తమ విషయాల్లో అభిప్రాయం చెప్పే హక్కు.
- సెక్షన్ 5: సమాజంలో జీవించే హక్కు.
- సెక్షన్ 6, 7: క్రూరత్వం, అమానవీయ ప్రవర్తన, దుర్వినియోగం, హింస, దోపిడీ నుంచి రక్షణ.
- సెక్షన్ 8: విపత్తులు, సాయుధ ఘర్షణల సమయంలో సమాన రక్షణ, భద్రత.
- సెక్షన్ 9: వైకల్యం కారణంగా ఏ బిడ్డనూ తల్లిదండ్రుల నుంచి వేరు చేయకూడదు (కోర్టు ఆదేశం ఉంటే తప్ప).
- సెక్షన్ 11: ఎన్నికల సంఘాలు పోలింగ్ కేంద్రాలను అందుబాటులో ఉంచాలి.
- సెక్షన్ 12: న్యాయం పొందే హక్కు.
- సెక్షన్ 13: ఇతరులతో సమానంగా ఆస్తి, చట్టపరమైన సామర్థ్యం.
- సెక్షన్ 14: అవసరమైన మద్దతు ఇచ్చినా చట్టపరమైన నిర్ణయాలు తీసుకోలేని వారికి పరిమిత సంరక్షకత్వం (లిమిటెడ్ గార్డియన్షిప్) - ఆ వ్యక్తిని సంప్రదిస్తూనే నిర్ణయాలు.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
ఈ చట్టం ప్రకారం కేవలం వైకల్యాన్ని కారణంగా చూపుతూ వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను హరించకూడదు
- (1)వికలాంగుల చట్టం - 1995
- (2)వికలాంగుల హక్కుల చట్టం - 2016
- (3)మానసిక ఆరోగ్య చట్టం - 1987
- (4)జాతీయ ట్రస్ట్ చట్టం - 1999
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) వికలాంగుల హక్కుల చట్టం - 2016
కేవలం వైకల్యం ఉందన్న కారణంతో ఎవరి వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛనూ హరించకూడదని చెప్పే చట్టం ఏది అని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
RPwD Act 2016 (దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం) సెక్షన్ 3 సమానత్వం, వివక్ష లేకపోవడం గురించి చెబుతుంది. దాని ఉప సెక్షన్ 3(4) ప్రకారం వైకల్యం కారణంగా మాత్రమే ఏ వ్యక్తి వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛనూ హరించకూడదు. ఈ చట్టం UNCRPD 2006 కు అనుగుణంగా రూపొందింది, 21 వైకల్యాలను గుర్తించింది, హక్కుల ఆధారిత దృక్పథాన్ని తెచ్చింది. కాబట్టి జవాబు ఆప్షన్ (2).
PwD Act 1995 (1) ను RPwD Act 2016 భర్తీ చేసింది; అది ఎక్కువగా సంక్షేమం, సమాన అవకాశాలపై దృష్టి పెట్టింది, ఈ స్వేచ్ఛ నిబంధన అందులో ఈ రూపంలో లేదు. మానసిక ఆరోగ్య చట్టం 1987 (3) మానసిక రోగుల చికిత్స, ఆసుపత్రుల గురించి; దాన్ని తర్వాత Mental Healthcare Act 2017 భర్తీ చేసింది. National Trust Act 1999 (4) ఆటిజం, సెరిబ్రల్ పాల్సీ, బుద్ధిమాంద్యత, బహుళ వైకల్యాలు ఉన్నవారి సంక్షేమం, సంరక్షకత్వం (Guardianship) కోసం.
గుర్తుంచుకోండి: హక్కులు, స్వేచ్ఛ, 21 వైకల్యాలు → RPwD Act 2016.
విద్య (అధ్యాయం 3, సెక్షన్ 16-18)
సెక్షన్ 16 - విద్యాసంస్థల విధులు: ప్రభుత్వం నిధులు ఇచ్చే / గుర్తించిన విద్యాసంస్థలన్నీ సమ్మిళిత విద్య అందించాలి. అందుకోసం:
- వివక్ష లేకుండా ప్రవేశం; ఆటలు, వినోదంలో సమాన అవకాశాలు.
- భవనాలు, ప్రాంగణం, సౌకర్యాలు అందుబాటులో ఉండాలి.
- వ్యక్తి అవసరాలకు తగ్గట్టు సహేతుక వసతి.
- సంపూర్ణ సమ్మిళితమే లక్ష్యంగా, విద్యా-సామాజిక అభివృద్ధికి తోడ్పడే వ్యక్తిగత మద్దతు.
- అంధులు, బధిరులు, శ్రవణ-దృష్టి లోపం ఉన్నవారికి తగిన భాషలో, తగిన భావ ప్రసార పద్ధతుల్లో బోధన.
- నిర్దిష్ట అభ్యసన వైకల్యాలను వీలైనంత త్వరగా గుర్తించి తగిన బోధనా చర్యలు తీసుకోవడం.
- ప్రతి విద్యార్థి హాజరు, ప్రగతి, విద్య పూర్తిని పర్యవేక్షించడం.
- రవాణా సౌకర్యం; అధిక మద్దతు అవసరం ఉన్న పిల్లల సహాయకులకు కూడా.
సెక్షన్ 17 - సమ్మిళిత విద్య కోసం ప్రత్యేక చర్యలు:
- బడికి వెళ్లే పిల్లలపై ప్రతి 5 ఏళ్లకు ఒకసారి సర్వే (మొదటి సర్వే చట్టం అమలైన 2 ఏళ్లలోపు).
- తగినన్ని ఉపాధ్యాయ శిక్షణా సంస్థలు; సంజ్ఞా భాష, బ్రెయిలీ తెలిసిన టీచర్లు (వైకల్యం ఉన్న టీచర్లతో సహా), మేధో వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు బోధించే శిక్షణ పొందిన టీచర్ల నియామకం.
- అన్ని స్థాయిల్లో సమ్మిళిత విద్యకు తోడ్పడే నిపుణులు, సిబ్బందికి శిక్షణ; తగినన్ని వనరుల కేంద్రాలు.
- బ్రెయిలీ, సంజ్ఞా భాష, ప్రత్యామ్నాయ-సహాయక భావ ప్రసార పద్ధతుల ప్రోత్సాహం.
- బెంచ్మార్క్ వైకల్యం ఉన్న విద్యార్థులకు 18 ఏళ్ల వరకు పుస్తకాలు, అభ్యసన సామగ్రి, సహాయ పరికరాలు ఉచితం; అవసరమైన చోట ఉపకార వేతనాలు.
- సెక్షన్ 17(ఐ): పాఠ్యప్రణాళిక, పరీక్షా విధానంలో మార్పులు - పరీక్షకు అదనపు సమయం, లేఖకుడు, రెండో-మూడో భాష నుంచి మినహాయింపు.
- అభ్యసనం మెరుగుపడేలా పరిశోధన.
సెక్షన్ 18: వయోజన విద్య, నిరంతర విద్యలో సమాన భాగస్వామ్యం.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం-2016 నందు ‘విద్య’ గురించి పొందుపరిచిన అధ్యాయం
- (1)II
- (2)III
- (3)IV
- (4)V
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) III
RPwD Act 2016 లో విద్య గురించి చెప్పే అధ్యాయం ఏదో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఈ చట్టంలో అధ్యాయం II హక్కులు, అర్హతల గురించి; అధ్యాయం III విద్య గురించి; అధ్యాయం IV నైపుణ్యాభివృద్ధి, ఉపాధి గురించి; అధ్యాయం V సామాజిక భద్రత, ఆరోగ్యం, పునరావాసం, వినోదం గురించి చెబుతాయి. అధ్యాయం III లోని సెక్షన్లు 16, 17, 18 సమ్మిళిత విద్య, ప్రభుత్వ బాధ్యతలు, వయోజన విద్య గురించి చెబుతాయి.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) III.
II (1) హక్కులు, అర్హతల అధ్యాయం. IV (3) నైపుణ్యం, ఉపాధి అధ్యాయం. V (4) సామాజిక భద్రత, ఆరోగ్య అధ్యాయం. ఏదీ విద్యకు కేటాయించినది కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: RPwD: II హక్కులు, III విద్య, IV ఉపాధి, V సామాజిక భద్రత.
బెంచ్మార్క్ వైకల్యం ఉన్నవారికి ప్రత్యేక నిబంధనలు (అధ్యాయం 6)
| సెక్షన్ | నిబంధన |
|---|---|
| 31 | RTE చట్టం 2009 లో ఏమున్నా, బెంచ్మార్క్ వైకల్యం ఉన్న 6 నుంచి 18 ఏళ్ల ప్రతి బిడ్డకూ తాను కోరుకున్న పరిసర పాఠశాలలో గానీ ప్రత్యేక పాఠశాలలో గానీ ఉచిత విద్య |
| 32 | ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ సహాయం పొందే ఉన్నత విద్యాసంస్థల్లో కనీసం 5% సీట్లు; ప్రవేశానికి గరిష్ఠ వయోపరిమితిలో 5 ఏళ్ల సడలింపు |
| 33 | రిజర్వ్ చేయగల పోస్టుల గుర్తింపు; నిపుణుల కమిటీ; 3 ఏళ్లకు మించని వ్యవధిలో సమీక్ష |
| 34 | ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో కనీసం 4% |
| 35 | ప్రైవేటు రంగంలో తమ ఉద్యోగుల్లో కనీసం 5% మంది బెంచ్మార్క్ వైకల్యం ఉన్నవారు ఉండేలా ప్రోత్సాహకాలు |
| 37 | వ్యవసాయ భూమి, గృహ కేటాయింపు, పేదరిక నిర్మూలన-అభివృద్ధి పథకాలు, రాయితీ ధర భూమి - ప్రతిదానిలో 5% రిజర్వేషన్, వైకల్యం ఉన్న మహిళలకు ప్రాధాన్యం |
సెక్షన్ 34 లోని 4% విభజన:
| వర్గం | వాటా |
|---|---|
| (1) అంధత్వం, అల్ప దృష్టి | 1% |
| (2) బధిరులు, పాక్షిక వినికిడి కలవారు | 1% |
| (3) సెరిబ్రల్ పాల్సీ, కుష్ఠు నయమైనవారు, మరుగుజ్జుతనం, యాసిడ్ దాడి బాధితులు, కండరాల క్షీణతతో సహా చలన వైకల్యం | 1% |
| (4) ఆటిజం, మేధో వైకల్యం, నిర్దిష్ట అభ్యసన వైకల్యం, మానసిక అనారోగ్యం + (5) శ్రవణ-దృష్టి లోపంతో సహా బహుళ వైకల్యాలు | రెండూ కలిపి 1% |
- ఒక ఏడాది ఖాళీ నిండకపోతే తర్వాతి ఏడాదికి బదిలీ (క్యారీ ఫార్వర్డ్); అప్పుడూ దొరకకపోతే 5 వర్గాల మధ్య మార్పిడి.
- సెక్షన్ 24: వైకల్యం ఉన్నవారికి సామాజిక భద్రతా పథకాల్లో సహాయం ఇతరులకంటే కనీసం 25% ఎక్కువ ఉండాలి.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
RPWD Act 2016 సెక్షన్ 32 (1) ప్రకారం కనీస వైకల్యం గల విద్యార్థుల కోసం, ప్రతి ప్రభుత్వ ఉన్నత విద్యా సంస్థలలోను, ప్రభుత్వ నిధులు వచ్చే ప్రతి ఇతర ఉన్నత విద్యా సంస్థలలోను తప్పక కేటాయించాల్సిన సీట్లశాతం
- (1)5%
- (2)4%
- (3)3%
- (4)6%
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) 5%
RPwD చట్టం 2016 సెక్షన్ 32 (1) ప్రకారం ఉన్నత విద్యా సంస్థల్లో బెంచ్మార్క్ వైకల్యం గలవారికి కనీసం ఎంత శాతం సీట్లు కేటాయించాలో అడుగుతున్నారు.
బెంచ్మార్క్ వైకల్యం అంటే 40% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వైకల్యం. సెక్షన్ 32 (1) ప్రకారం ప్రభుత్వ ఉన్నత విద్యా సంస్థలు, ప్రభుత్వ సహాయం పొందే ఉన్నత విద్యా సంస్థలు వీరికి 5% కంటే తక్కువ కాకుండా సీట్లు కేటాయించాలి. సెక్షన్ 32 (2) ప్రకారం వీరికి ప్రవేశంలో గరిష్ఠ వయోపరిమితిలో 5 ఏళ్ల సడలింపు ఉంటుంది.
కాబట్టి జవాబు ఆప్షన్ (1) 5%.
4% (2) ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్ (సెక్షన్ 34). ఇక్కడ చాలామంది ఈ రెండింటినీ కలిపేస్తారు. 3% (3) పాత PwD చట్టం 1995 లోని రిజర్వేషన్. 6% (4) ఈ చట్టంలో ఏ రిజర్వేషన్కూ సంబంధించినది కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: RPwD: ఉన్నత విద్య సీట్లు 5% (సె. 32), ఉద్యోగాలు 4% (సె. 34).
అందుబాటు, ధ్రువీకరణ (అధ్యాయం 8, 10)
- సెక్షన్ 40: ముఖ్య కమిషనర్తో సంప్రదించి కేంద్రం భవనాలు, రవాణా, సమాచార-సాంకేతికతల అందుబాటు ప్రమాణాలు రూపొందిస్తుంది.
- సెక్షన్ 45: ఇప్పటికే ఉన్న ప్రజా భవనాలన్నిటినీ నియమాలు నోటిఫై అయిన 5 ఏళ్లలోపు అందుబాటులోకి తేవాలి.
- అధ్యాయం 10 (సెక్షన్ 57-59): వైకల్యాల ధ్రువీకరణ. సెక్షన్ 57 ప్రకారం ప్రభుత్వం ధ్రువీకరణ అధికారులను నియమిస్తుంది; సెక్షన్ 58 ప్రకారం పేర్కొన్న వైకల్యం ఉన్న ఎవరైనా ధ్రువపత్రం కోసం దరఖాస్తు చేయవచ్చు; ఆ ధ్రువపత్రం దేశమంతటా చెల్లుతుంది.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
దివ్యాంగుల హక్కుల చట్టం-2016లో వైకల్యాలకు సంబంధించి ధృవీకరణ మార్గదర్శకాలు ఏ అధ్యాయంలో పేర్కొన్నారు.
- (1)7
- (2)8
- (3)9
- (4)10
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) 10
RPwD Act 2016 లో నిర్దిష్ట వైకల్యాల ధృవీకరణ (Certification of Specified Disabilities) గురించి ఏ అధ్యాయంలో ఉందో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
RPwD Act 2016 లో 17 అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. అధ్యాయం 10 (Chapter X) పేరే "Certification of Specified Disabilities". ఇందులో సెక్షన్లు 56 నుంచి 59: వైకల్యం అంచనా మార్గదర్శకాలు (56), ధృవీకరణ అధికారుల నియామకం (57), ధృవీకరణ విధానం (58), ధృవీకరణ అధికారి నిర్ణయంపై అప్పీల్ (59).
కాబట్టి సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) 10.
అధ్యాయాలు 7, 8, 9 ఇతర విషయాలకు సంబంధించినవి (ఉదాహరణకు అధిక సహాయం అవసరమైన వారికి ప్రత్యేక నిబంధనలు, ప్రభుత్వాల బాధ్యతలు, సంస్థల నమోదు). ధృవీకరణ నిబంధనలు వీటిలో లేవు, కాబట్టి (1), (2), (3) సరికావు.
గుర్తుంచుకోండి: RPwD 2016: Chapter X = Certification (Sections 56–59).
చట్టం అమలు చేసే సంస్థలు
| సంస్థ | సెక్షన్ | వివరం |
|---|---|---|
| కేంద్ర సలహా మండలి (సెంట్రల్ అడ్వైజరీ బోర్డ్) | 60 | కేంద్రంలో వైకల్య వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి అధ్యక్షులు |
| రాష్ట్ర సలహా మండలి | 66 | ప్రతి రాష్ట్రంలో |
| జిల్లా స్థాయి కమిటీ | 72 | రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేస్తుంది |
| ముఖ్య కమిషనర్ | 74 | కేంద్రం నియమిస్తుంది |
| రాష్ట్ర కమిషనర్ | 79 | రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది |
| ప్రత్యేక న్యాయస్థానం | 84 | వేగంగా విచారణకు, హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి అంగీకారంతో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రతి జిల్లాలో ఒక సెషన్స్ కోర్టును ప్రత్యేక న్యాయస్థానంగా ప్రకటిస్తుంది |
| ప్రత్యేక పబ్లిక్ ప్రాసిక్యూటర్ | 85 | కనీసం 7 ఏళ్ల ప్రాక్టీస్ ఉన్న న్యాయవాది |
| జాతీయ నిధి | 86 | వైకల్యం ఉన్నవారి కోసం జాతీయ నిధి |
| రాష్ట్ర నిధి | 88 | ప్రతి రాష్ట్రంలో |
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
RPwD Act 2016 ప్రకారం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వైకల్యం గల వ్యక్తుల కొరకు ఒక ప్రత్యేక కోర్టును ఈ కింది సెక్షన్ ప్రకారం ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.
- (1)సెక్షన్ 84
- (2)సెక్షన్ 86
- (3)సెక్షన్ 31
- (4)సెక్షన్ 91
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) సెక్షన్ 84
RPwD Act 2016 లో దివ్యాంగుల కోసం ప్రత్యేక కోర్టు (Special Court) ఏర్పాటు గురించి చెప్పే సెక్షన్ ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
దివ్యాంగులపై జరిగే నేరాల విచారణ త్వరగా పూర్తి కావాలని చట్టంలోని సెక్షన్ 84 చెబుతోంది. దీని ప్రకారం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి అంగీకారంతో, ప్రతి జిల్లాలో ఒక సెషన్స్ కోర్టును ప్రత్యేక కోర్టుగా నోటిఫై చేయాలి. తర్వాతి సెక్షన్ 85 ఆ కోర్టుకు ప్రత్యేక పబ్లిక్ ప్రాసిక్యూటర్ నియామకం గురించి చెబుతుంది. కాబట్టి సమాధానం ఆప్షన్ (1) సెక్షన్ 84.
సెక్షన్ 86 (2) దివ్యాంగుల కోసం జాతీయ నిధి (National Fund) గురించి చెబుతుంది. సెక్షన్ 31 (3) బెంచ్మార్క్ వైకల్యం గల 6 నుంచి 18 ఏళ్ల పిల్లలకు ఉచిత విద్య హక్కు గురించి చెబుతుంది. సెక్షన్ 91 (4) దివ్యాంగులకు ఇచ్చే ప్రయోజనాలను మోసంతో పొందితే విధించే శిక్ష గురించి చెబుతుంది.
గుర్తుంచుకోండి: RPwD: సెక్షన్ 84 = ప్రత్యేక కోర్టు; 85 = ప్రత్యేక ప్రాసిక్యూటర్; 31 = ఉచిత విద్య.
నేరాలు, శిక్షలు (అధ్యాయం 16)
| సెక్షన్ | నేరం | శిక్ష |
|---|---|---|
| 89 | చట్టం లేదా నియమాల ఉల్లంఘన | మొదటిసారి 10,000 రూపాయల వరకు జరిమానా; తర్వాత ప్రతిసారీ 50,000 నుంచి 5 లక్షల రూపాయల వరకు |
| 91 | బెంచ్మార్క్ వైకల్యం ఉన్నవారి ప్రయోజనాలను మోసంతో పొందడం | 2 ఏళ్ల వరకు జైలు, లేదా 1 లక్ష రూపాయల వరకు జరిమానా, లేదా రెండూ |
| 92 | అకృత్యాలు: బహిరంగంగా అవమానించడం, దాడి, ఆహారం-నీరు నిరాకరించడం, లైంగిక దోపిడీ, అవయవం / సహాయ పరికరానికి హాని, అనుమతి లేకుండా గర్భస్రావం చేయించడం | కనీసం 6 నెలల నుంచి 5 ఏళ్ల వరకు జైలు, జరిమానా |
పరీక్ష కోణం: విద్య = అధ్యాయం 3 (సెక్షన్ 16-18). ధ్రువీకరణ = అధ్యాయం 10. వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ = సెక్షన్ 3. పరిమిత సంరక్షకత్వం = సెక్షన్ 14. పరీక్షల్లో అదనపు సమయం, లేఖకుడు = సెక్షన్ 17(ఐ). ఉచిత విద్య 6-18 ఏళ్లు = సెక్షన్ 31. ఉన్నత విద్య 5% = సెక్షన్ 32(1). ఉద్యోగాలు 4% = సెక్షన్ 34. ప్రత్యేక న్యాయస్థానం = సెక్షన్ 84. జరిమానా 10 వేలు / 50 వేలు-5 లక్షలు (89); మోసం 2 ఏళ్లు / 1 లక్ష (91); అకృత్యాలు 6 నెలలు-5 ఏళ్లు (92).
మెమొరీ కోడ్: సెక్షన్ల గొలుసు "16-17 బడి, 31 ఉచితం, 32 కాలేజీ, 34 ఉద్యోగం, 84 కోర్టు". శాతాలు "4 - 5 - 5 - 25" = ఉద్యోగాలు 4%, ఉన్నత విద్య 5%, భూమి / పథకాలు 5%, సామాజిక భద్రతలో 25% ఎక్కువ. శిక్షల ఎత్తు "89 - 91 - 92 = జరిమానా → మోసం → అకృత్యం".