చరిత్ర: ఉచిత నిర్బంధ విద్య కోసం పోరాటం
- 18 మార్చి 1910న గోపాలకృష్ణ గోఖలే ఇంపీరియల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్లో ఉచిత, నిర్బంధ విద్య కోసం తీర్మానం ప్రవేశపెట్టారు. అందరికీ విద్య అందించే బాధ్యతను ప్రభుత్వం స్వీకరించాలని, ఎన్నో నాగరిక దేశాలు ఈ బాధ్యతను నిర్వహిస్తున్నాయని, లక్షల మంది పిల్లలు విద్య కోసం ఎదురుచూస్తున్నారని ఆయన వాదించారు.
- రాజ్యాంగం అమలైనప్పటి నుంచి 10 ఏళ్లలోపు (1960 నాటికి) 14 ఏళ్ల లోపు పిల్లలందరికీ ఉచిత, నిర్బంధ విద్య అందించాలని ఆర్టికల్ 45 (ఆదేశ సూత్రం) చెప్పింది.
- 86వ రాజ్యాంగ సవరణ (2002) ద్వారా ఆర్టికల్ 21ఏ చేర్చి 6-14 ఏళ్ల పిల్లల విద్యను ప్రాథమిక హక్కుగా చేశారు. ఆ హక్కును అమలు చేసే చట్టమే RTE.
- 2009 వరకు దేశంలో 14 ఏళ్ల లోపు మిలియన్ల మంది పిల్లలు బడి బయటే ఉన్నారని అంచనా. భారత్ ఈ లక్ష్యం చేరుకోకపోతే, 2015 నాటికి "అందరికీ ప్రాథమిక విద్య" అనే ప్రపంచ లక్ష్యం నెరవేరదు.
చట్టం ఎలా వచ్చింది?
| తేదీ | దశ |
|---|---|
| 2005 | ప్రభుత్వం విద్యా హక్కు బిల్లు ముసాయిదా సిద్ధం చేసింది |
| 2 జూలై 2009 | కేంద్ర మంత్రివర్గం ఆమోదం |
| 20 జూలై 2009 | రాజ్యసభ ఆమోదం |
| 4 ఆగస్టు 2009 | లోక్సభ ఆమోదం |
| 26 ఆగస్టు 2009 | రాష్ట్రపతి ఆమోదం (2009 చట్టం సంఖ్య 35); మరుసటి రోజు, 27 ఆగస్టు 2009న గెజిట్లో ప్రచురణ |
| 1 ఏప్రిల్ 2010 | జమ్మూ-కాశ్మీర్ తప్ప దేశమంతటా అమలు |
- పూర్తి పేరు: బాలలకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్యా హక్కు చట్టం, 2009 (RTE చట్టం).
- దేశ చరిత్రలో మొదటిసారి, కుటుంబం, సమాజం సహకారంతో పిల్లలకు నాణ్యమైన ప్రాథమిక విద్య పొందే హక్కును రాజ్యం (ప్రభుత్వం) కల్పించిన చారిత్రక సందర్భం ఇది.
- అప్పటి ప్రధానమంత్రి డా. మన్మోహన్ సింగ్ "నేను కిరోసిన్ లాంతరు వెలుగులో చదువుకున్నాను; ఈ రోజు ఈ స్థాయిలో ఉండటానికి కారణం విద్యే; ఆ వెలుగు అందరికీ చేరాలి" అని చెప్పారు.
చట్టం నిర్మాణం: 7 అధ్యాయాలు
| అధ్యాయం | విషయం | సెక్షన్లు |
|---|---|---|
| 1 | ప్రారంభ అంశాలు, నిర్వచనాలు | 1-2 |
| 2 | ఉచిత, నిర్బంధ విద్యా హక్కు | 3-5 |
| 3 | ప్రభుత్వం, స్థానిక సంస్థలు, తల్లిదండ్రుల విధులు | 6-11 |
| 4 | పాఠశాలలు, ఉపాధ్యాయుల బాధ్యతలు | 12-28 |
| 5 | పాఠ్యప్రణాళిక, ప్రాథమిక విద్య పూర్తి | 29-30 |
| 6 | పిల్లల హక్కుల రక్షణ | 31-34 |
| 7 | ఇతర అంశాలు | 35-38 (2012లో 39 చేరింది) |
- చివర్లో షెడ్యూల్: పాఠశాల నియమాలు, ప్రమాణాలు (ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య, భవనం, పనిదినాలు, బోధనా గంటలు).
పిల్లల హక్కులు (అధ్యాయం 2, 4)
- 6 నుంచి 14 ఏళ్ల పిల్లలందరికీ తమ **పరిసర పాఠశాల (నైబర్హుడ్ స్కూల్)**లో ప్రాథమిక విద్య (1-8 తరగతులు) పూర్తయ్యే వరకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్య పొందే హక్కు (సెక్షన్ 3).
- ఏ బిడ్డా ఏ రకమైన రుసుము, ఖర్చు చెల్లించనవసరం లేదు.
- వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు కూడా ఉచిత, నిర్బంధ విద్య పొందే హక్కు ఉంది.
- 6 ఏళ్లు దాటినా బడిలో చేరని, లేదా చేరి మధ్యలో ఆపేసిన పిల్లలను వారి వయసుకు తగిన తరగతిలో చేర్చాలి; వారికి ప్రత్యేక శిక్షణ ఇవ్వాలి. 14 ఏళ్లు దాటినా ప్రాథమిక విద్య పూర్తయ్యే వరకు ఉచిత విద్య కొనసాగుతుంది (సెక్షన్ 4).
- ఒక బడిలో ప్రాథమిక విద్య పూర్తి చేసే సౌకర్యం లేకపోతే, లేదా ఏ కారణంగానైనా, రాష్ట్రంలో గానీ బయట గానీ వేరే బడికి మారే హక్కు ఉంది. ప్రధానోపాధ్యాయుడు వెంటనే బదిలీ పత్రం (TC) ఇవ్వాలి. TC ఆలస్యం చేస్తే క్రమశిక్షణా చర్యలు; TC లేదని ప్రవేశం ఆపకూడదు (సెక్షన్ 5).
- పుట్టిన తేదీ ధ్రువపత్రం ఆధారంగా వయసు నిర్ణయిస్తారు; కానీ వయసు ధ్రువపత్రం లేదని ఏ బిడ్డకూ ప్రవేశం నిరాకరించకూడదు (సెక్షన్ 14).
- విద్యా సంవత్సరం మొదట్లో గానీ, పొడిగించిన గడువులో గానీ ప్రవేశం; ఏ బిడ్డకూ ప్రవేశం నిరాకరించకూడదు (సెక్షన్ 15).
- ప్రాథమిక విద్య పూర్తయ్యే వరకు ఏ బిడ్డనూ అదే తరగతిలో ఆపకూడదు (ఫెయిల్ చేయకూడదు), బడి నుంచి బహిష్కరించకూడదు (సెక్షన్ 16).
- శారీరక శిక్ష, మానసిక వేధింపులు నిషిద్ధం (సెక్షన్ 17).
పరీక్ష కోణం: RTE = 2009, చట్టం సంఖ్య 35, రాష్ట్రపతి ఆమోదం 26-8-2009, అమలు 1-4-2010. 6-14 ఏళ్లు, పరిసర పాఠశాల. విద్యా హక్కు = అధ్యాయం 2 (సెక్షన్ 3). ప్రవేశ నిరాకరణ వద్దు = సెక్షన్ 15 (అధ్యాయం 4). ఫెయిల్ / బహిష్కరణ వద్దు = సెక్షన్ 16. శారీరక శిక్ష వద్దు = సెక్షన్ 17. 1910 - గోఖలే తీర్మానం.
మెమొరీ కోడ్: RTE తేదీల వరుస "2 - 20 - 4 - 26 - 1": జూలై 2 మంత్రివర్గం, జూలై 20 రాజ్యసభ, ఆగస్టు 4 లోక్సభ, ఆగస్టు 26 రాష్ట్రపతి, ఏప్రిల్ 1 (2010) అమలు. సెక్షన్లు "14-15-16-17 = వ-ప్ర-ఫె-శి": వయసు ధ్రువపత్రం, ప్రవేశ నిరాకరణ వద్దు, ఫెయిల్ / బహిష్కరణ వద్దు, శిక్ష వద్దు.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
6 నుండి 14 సంవత్సరాల లోపు బాలలందరూ తమ పరిసర పాఠశాలలో ఎలిమెంటరీ విద్య పూర్తయ్యే వరకు ‘ఉచిత నిర్బంధిత విద్య’ ను పొందే హక్కును కలిగియున్నారు – అని తెలిపే చట్టం
- (1)POCSO Act
- (2)Narasimhan Act
- (3)RTE Act-2009
- (4)RTI Act-2005
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) RTE Act-2009
6 నుంచి 14 ఏళ్ల పిల్లలందరికీ పరిసర బడిలో ఉచిత, నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్య హక్కు ఇచ్చిన చట్టం ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఉచిత నిర్బంధ విద్యా హక్కు చట్టం 2009 (RTE Act 2009) ఈ హక్కును ఇచ్చింది. 86వ రాజ్యాంగ సవరణ (2002) ద్వారా చేర్చిన ఆర్టికల్ 21Aను అమలు చేయడానికి ఈ చట్టం వచ్చింది, 1 ఏప్రిల్ 2010 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది. దీని ప్రకారం 6-14 ఏళ్ల ప్రతి బిడ్డకు 1 నుంచి 8వ తరగతి వరకు (ఎలిమెంటరీ విద్య) పరిసర బడిలో ఉచితంగా చదువుకునే హక్కు ఉంది. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3).
POCSO చట్టం (1) 2012లో వచ్చింది, పిల్లలను లైంగిక నేరాల నుంచి రక్షించడానికి. ‘నరసింహన్ చట్టం’ (2) అనే విద్యా చట్టం లేదు; నరసింహం కమిటీ బ్యాంకింగ్ సంస్కరణలకు సంబంధించింది. RTI చట్టం 2005 (4) ప్రభుత్వ సమాచారం పొందే హక్కు ఇస్తుంది, విద్యా హక్కు కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: RTE 2009: 6-14 ఏళ్లు, ఆర్టికల్ 21A, 1 ఏప్రిల్ 2010 నుంచి అమలు.
RTE Act 2009 ప్రకారం బాల బాలికలందరికీ నాణ్యమైన ఉచిత నిర్బంధ విద్యను అందివ్వాలని ఈ కింది అధ్యాయం తెలుపుతుంది.
- (1)అధ్యాయం–V
- (2)అధ్యాయం–VI
- (3)అధ్యాయం–VII
- (4)అధ్యాయం–II
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) అధ్యాయం–II
విద్యా హక్కు చట్టం 2009 (RTE Act 2009) లో పిల్లలందరికీ ఉచిత, నిర్బంధ విద్య హక్కును ప్రకటించే అధ్యాయం ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
RTE చట్టంలో ఏడు అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. అధ్యాయం I ప్రాథమిక అంశాలు, నిర్వచనాలు. అధ్యాయం II ‘ఉచిత, నిర్బంధ విద్య హక్కు’; ఇందులోని సెక్షన్ 3 ప్రకారం 6 నుంచి 14 ఏళ్ల ప్రతి బిడ్డకు దగ్గరలోని బడిలో ప్రాథమిక విద్య పూర్తయ్యే వరకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్య హక్కు ఉంది. సెక్షన్ 4 వయసుకు తగిన తరగతిలో చేరిక గురించి, సెక్షన్ 5 బడి మార్పు గురించి చెబుతాయి. కాబట్టి సమాధానం ఆప్షన్ (4) అధ్యాయం–II.
అధ్యాయం V (1) పాఠ్యప్రణాళిక, ప్రాథమిక విద్య పూర్తి గురించి (సెక్షన్లు 29, 30). అధ్యాయం VI (2) పిల్లల హక్కుల పరిరక్షణ, అంటే NCPCR, SCPCR పాత్ర గురించి. అధ్యాయం VII (3) ఇతర అంశాలు (Miscellaneous). ఇవేవీ విద్య హక్కును నేరుగా ప్రకటించవు.
గుర్తుంచుకోండి: RTE: అధ్యాయం II = విద్య హక్కు; III = ప్రభుత్వ బాధ్యతలు; IV = బడులు, ఉపాధ్యాయుల బాధ్యతలు.
విద్యా హక్కు చట్టం ప్రకారం–2009 ఉచిత నిర్బంధ విద్యా హక్కు ను గురించి తెలిపే అధ్యాయం
- (1)Chapter-I
- (2)Chapter-II
- (3)Chapter-IV
- (4)Chapter-VII
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) Chapter-II
విద్యా హక్కు చట్టం (RTE Act 2009) లో 'ఉచిత, నిర్బంధ విద్యా హక్కు' గురించి చెప్పే అధ్యాయం ఏది అని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
RTE చట్టంలో 7 అధ్యాయాలు, 38 సెక్షన్లు ఉన్నాయి. అధ్యాయం I ప్రాథమిక అంశాలు, నిర్వచనాలు (సెక్షన్లు 1-2). అధ్యాయం II 'ఉచిత, నిర్బంధ విద్యా హక్కు' (సెక్షన్లు 3-5): 6-14 ఏళ్ల ప్రతి పిల్లవాడికి దగ్గరి పాఠశాలలో ఉచిత, నిర్బంధ విద్య హక్కు, వయసుకు తగిన తరగతిలో చేరే హక్కు, బదిలీ హక్కు ఇందులో ఉన్నాయి.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) Chapter-II.
అధ్యాయం I (1) లో నిర్వచనాలు మాత్రమే ఉంటాయి. అధ్యాయం IV (3) పాఠశాలలు, ఉపాధ్యాయుల బాధ్యతల గురించి చెబుతుంది. అధ్యాయం VII (4) ఇతర అంశాలు (Miscellaneous) గురించి. అధ్యాయం VI పిల్లల హక్కుల రక్షణ గురించి.
గుర్తుంచుకోండి: RTE: అధ్యాయం II = హక్కు; అధ్యాయం IV = పాఠశాల, ఉపాధ్యాయుల బాధ్యతలు.
విద్యా హక్కు చట్టం–2009 ప్రకారం బడిలో ప్రవేశాన్ని తిరస్కరించకూడదు అని క్రింది అధ్యాయంలోని ఈ సెక్షన్ తెలుపుతుంది.
- (1)అధ్యాయం IV, సెక్షన్ 28
- (2)అధ్యాయం IV, సెక్షన్ 16
- (3)అధ్యాయం IV, సెక్షన్ 15
- (4)అధ్యాయం IV, సెక్షన్ 20
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) అధ్యాయం IV, సెక్షన్ 15
RTE Act 2009 లో ‘ఏ బిడ్డకూ బడిలో ప్రవేశం నిరాకరించకూడదు’ అని చెప్పే సెక్షన్ ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. నాలుగు ఆప్షన్లూ అధ్యాయం IV లోనివే, కాబట్టి సెక్షన్ సంఖ్యే కీలకం.
అధ్యాయం IV బడులు, ఉపాధ్యాయుల బాధ్యతల గురించి (సెక్షన్లు 12 నుంచి 28). ఇందులో సెక్షన్ 15 ప్రకారం విద్యా సంవత్సరం మొదట్లో గానీ, నిర్దేశించిన పొడిగింపు గడువులో గానీ ఏ బిడ్డకూ ప్రవేశం నిరాకరించకూడదు. సెక్షన్ 14 ప్రకారం వయసు ధ్రువపత్రం లేదన్న కారణంతో కూడా ప్రవేశం ఆపకూడదు. కాబట్టి సమాధానం ఆప్షన్ (3) అధ్యాయం IV, సెక్షన్ 15.
సెక్షన్ 28 (1) ఉపాధ్యాయులు ప్రైవేట్ ట్యూషన్లు చెప్పడాన్ని నిషేధిస్తుంది. సెక్షన్ 16 (2) ప్రాథమిక విద్య పూర్తయ్యే వరకు ఏ బిడ్డనూ అదే తరగతిలో నిలిపివేయకూడదు, బడి నుంచి బహిష్కరించకూడదు అని చెబుతుంది. సెక్షన్ 20 (4) షెడ్యూల్ను సవరించే అధికారం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఇస్తుంది. ఇక్కడ (2) తో తికమకపడవచ్చు, కానీ అది ప్రవేశం గురించి కాదు, నిలిపివేత గురించి.
గుర్తుంచుకోండి: RTE: సెక్షన్ 13 = క్యాపిటేషన్ ఫీజు నిషేధం; 15 = ప్రవేశ నిరాకరణ వద్దు; 16 = నిలిపివేత వద్దు; 17 = శారీరక శిక్ష వద్దు.
RTE Act 2009 ప్రకారం, సరిగ్గా చదవడం లేదని లేదా మరొక కారణం చేత విద్యార్థిని ఒకే తరగతిలో ఉంచకూడదు. ఎలిమెంటరీ విద్య పూర్తి అయ్యేంత వరకు పాఠశాలలో ఉంచాలి అని తెలిపే ఆర్టికల్
- (1)Article 15
- (2)Article 16
- (3)Article 17 (1)
- (4)Article 18 (1)
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) Article 16
ప్రవేశం పొందిన విద్యార్థిని ఏ తరగతిలోనూ నిలిపివేయకూడదు (Hold back), ప్రాథమిక విద్య పూర్తయ్యే వరకు పాఠశాల నుంచి బహిష్కరించకూడదు అని RTE చట్టం 2009 లో ఏ నిబంధన చెబుతుందో అడుగుతున్నారు.
RTE చట్టంలో వీటిని 'సెక్షన్లు' అంటారు; ప్రశ్నలో 'ఆర్టికల్' అని ముద్రించారు. సెక్షన్ 16 'నిలిపివేత, బహిష్కరణ నిషేధం' గురించి చెబుతుంది. 6–14 ఏళ్ల పిల్లలు భయం లేకుండా చదువు కొనసాగించాలనేది దీని ఉద్దేశం. 2019 సవరణ తర్వాత 5, 8 తరగతుల్లో పరీక్ష పెట్టి, మళ్లీ పరీక్షకు అవకాశం ఇచ్చిన తర్వాత కూడా ఉత్తీర్ణులు కాకపోతే నిలిపివేసే అధికారం రాష్ట్రాలకు వచ్చింది, కానీ బహిష్కరణ నిషేధం అలాగే ఉంది.
కాబట్టి జవాబు ఆప్షన్ (2) సెక్షన్ 16.
ఆప్షన్ (1) సెక్షన్ 15: విద్యా సంవత్సరం ప్రారంభంలో లేదా పొడిగించిన కాలంలో ప్రవేశం నిరాకరించకూడదని చెబుతుంది. ఆప్షన్ (3) సెక్షన్ 17 (1): పిల్లలకు శారీరక దండన, మానసిక వేధింపుల నిషేధం. ఆప్షన్ (4) సెక్షన్ 18 (1): గుర్తింపు లేకుండా పాఠశాల నడపకూడదని చెబుతుంది.
గుర్తుంచుకోండి: RTE: 16 = నిలిపివేత/బహిష్కరణ లేదు, 17 = దండన లేదు, 18 = గుర్తింపు తప్పనిసరి.