చట్టం పేరు, ఏర్పాటు
- పూర్తి పేరు: ఆటిజం, సెరిబ్రల్ పాల్సీ, మెంటల్ రిటార్డేషన్, బహుళ వైకల్యాలు ఉన్న వ్యక్తుల సంక్షేమానికి జాతీయ ట్రస్ట్ చట్టం, 1999 (1999 చట్టం సంఖ్య 44).
- 30 డిసెంబర్ 1999న రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందింది.
- నేషనల్ ట్రస్ట్ (జాతీయ ధర్మకర్తృత్వ సంస్థ) భారత ప్రభుత్వ సామాజిక న్యాయం, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేసే స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ.
- "నా తర్వాత నా బిడ్డను ఎవరు చూసుకుంటారు?" అని ఆందోళన చెందే తల్లిదండ్రులకు జవాబుగా ఈ చట్టం వచ్చింది.
- ఈ చట్టం కిందకు వచ్చే 4 వైకల్యాలు: ఆటిజం, సెరిబ్రల్ పాల్సీ, మెంటల్ రిటార్డేషన్ (నేటి పేరు మేధో వైకల్యం), బహుళ వైకల్యాలు. వినికిడి లోపం, అభ్యసన వైకల్యం, మరుగుజ్జుతనం వంటివి ఈ చట్టంలో లేవు.
- తీవ్ర వైకల్యం = ఒకటి లేదా బహుళ వైకల్యాల్లో 80% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
జాతీయ ట్రస్ట్ చట్టం (1999)లో లేని వైకల్యం
- (1)ఆటిజం
- (2)సెరిబ్రల్ పాల్సీ
- (3)బుద్ధిమాంద్యత
- (4)మరుగుజ్జుతనం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) మరుగుజ్జుతనం
జాతీయ ట్రస్ట్ చట్టం 1999 పరిధిలో లేని వైకల్యం ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
జాతీయ ట్రస్ట్ చట్టం 1999 నాలుగు వైకల్యాల వారి సంక్షేమం కోసం చేశారు: ఆటిజం, సెరిబ్రల్ పాల్సీ, బుద్ధిమాంద్యత (Mental Retardation), బహుళ వైకల్యాలు (Multiple Disabilities). వీరు జీవితాంతం ఇతరులపై ఆధారపడే అవకాశం ఎక్కువ. అందుకే సంరక్షకుల నియామకం (Legal Guardianship), నిరామయ బీమా వంటి పథకాలు ఈ చట్టం కింద ఉన్నాయి.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) మరుగుజ్జుతనం.
ఆటిజం (1), సెరిబ్రల్ పాల్సీ (2), బుద్ధిమాంద్యత (3) మూడూ ఈ చట్టంలో ఉన్నాయి. మరుగుజ్జుతనం (Dwarfism) RPwD చట్టం 2016 లోని 21 వైకల్యాలలో ఉంది, కానీ జాతీయ ట్రస్ట్ చట్టంలో లేదు.
గుర్తుంచుకోండి: జాతీయ ట్రస్ట్ = ఆటిజం, CP, బుద్ధిమాంద్యత, బహుళ వైకల్యాలు.
నేషనల్ ట్రస్ట్ బోర్డు
| సభ్యులు | ఎవరు |
|---|---|
| చైర్పర్సన్ | కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది |
| నమోదైన సంస్థల నుంచి 9 మంది | స్వచ్ఛంద సంస్థలు, తల్లిదండ్రుల సంఘాలు, వైకల్యం ఉన్నవారి సంఘాల నుంచి 3 మంది చొప్పున |
| మంత్రిత్వ శాఖల ప్రతినిధులు | సంయుక్త కార్యదర్శి హోదాకు తగ్గని 8 మంది |
| వాణిజ్యం, పరిశ్రమల నుంచి | 3 మంది |
| సభ్య కార్యదర్శి | ముఖ్య కార్యనిర్వహణ అధికారి (CEO) |
- ట్రస్ట్ నిధికి కేంద్రం ఒకేసారి 100 కోట్ల రూపాయల మూలనిధి ఇచ్చింది.
నేషనల్ ట్రస్ట్ లక్ష్యాలు (సెక్షన్ 10)
- వైకల్యం ఉన్నవారు తమ సమాజంలోనే, సాధ్యమైనంత స్వతంత్రంగా జీవించేలా సాధికారత కల్పించడం (ఇదే ప్రధాన లక్ష్యం).
- వారు తమ సొంత కుటుంబాల్లోనే జీవించేందుకు తోడ్పడే సదుపాయాలను బలపరచడం.
- కుటుంబం సంక్షోభంలో ఉన్న కాలంలో, అవసరానికి తగిన సేవలు అందించే నమోదైన సంస్థలకు మద్దతు ఇవ్వడం.
- కుటుంబ మద్దతు లేని వైకల్యం ఉన్నవారి సమస్యలను పరిష్కరించడం.
- తల్లిదండ్రులు లేదా సంరక్షకుడు మరణించినప్పుడు వైకల్యం ఉన్నవారి సంరక్షణ, రక్షణకు చర్యలు తీసుకోవడం.
- రక్షణ అవసరమైన వారికి సంరక్షకులు (గార్డియన్లు), ట్రస్టీలను నియమించే విధానం రూపొందించడం.
- సమాన అవకాశాలు, హక్కుల రక్షణ, సంపూర్ణ భాగస్వామ్యం సాధ్యమయ్యేలా చూడటం.
- పై లక్ష్యాలకు తోడ్పడే ఇతర ఏ పనినైనా చేయడం.
బోర్డు ద్వారా సంస్థల నమోదు (సెక్షన్ 12)
- వైకల్యం ఉన్నవారి సంఘం, వారి తల్లిదండ్రుల సంఘం, లేదా వైకల్యం ఉన్నవారి సంక్షేమమే ముఖ్య ఉద్దేశంగా పనిచేసే స్వచ్ఛంద సంస్థ - ఏదైనా నమోదు కోసం బోర్డుకు దరఖాస్తు చేయవచ్చు.
- దరఖాస్తు సరిగా ఉండి, తగిన పత్రాలు జతచేస్తే బోర్డు నేరుగా నమోదు చేస్తుంది; తిరస్కరిస్తే కారణం రాతపూర్వకంగా చెప్పాలి. లోపాలు సరిచేసి మళ్లీ దరఖాస్తు చేయవచ్చు.
- నమోదైన సంస్థ నుంచి బోర్డు ఏ పత్రాన్నైనా కోరవచ్చు. ఆర్థిక సహాయం ఇచ్చే ముందు ఆ సంస్థ ఆర్థిక స్థితిని, నియమాల పాలనను పరిశీలించవచ్చు.
- నమోదైన సంస్థలతో బోర్డు ఏటా సమావేశం నిర్వహించవచ్చు.
స్థానిక స్థాయి కమిటీ (సెక్షన్ 13)
బోర్డు జిల్లా స్థాయిలో స్థానిక స్థాయి కమిటీలు (లోకల్ లెవల్ కమిటీలు) ఏర్పాటు చేస్తుంది. ఒక్కో కమిటీలో 3 మంది సభ్యులు:
| సభ్యుడు | వివరం |
|---|---|
| అధ్యక్షులు | జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ / జిల్లా కలెక్టర్ / డిప్యూటీ కమిషనర్ (జిల్లా) హోదాకు తగ్గని అధికారి |
| సంస్థ ప్రతినిధి | నమోదైన ఒక సంస్థ నుంచి ఒకరు |
| వైకల్యం ఉన్న వ్యక్తి | ఒకరు |
- కమిటీ పదవీకాలం 3 సంవత్సరాలు.
- కమిటీ కనీసం 3 నెలలకు ఒకసారి సమావేశమవుతుంది.
సంరక్షకుల నియామకం (సెక్షన్ 14-17)
- ఎవరు దరఖాస్తు చేయవచ్చు: వైకల్యం ఉన్న వ్యక్తి తల్లిదండ్రులు లేదా బంధువులు తాము కోరిన వ్యక్తిని సంరక్షకుడిగా నియమించమని స్థానిక స్థాయి కమిటీకి దరఖాస్తు చేయవచ్చు. నమోదైన సంస్థ కూడా, ప్రతిపాదించిన సంరక్షకుడి అంగీకార పత్రంతో, దరఖాస్తు చేయవచ్చు.
- కమిటీ ఏం చూస్తుంది: ఆ వ్యక్తికి నిజంగా సంరక్షకుడి అవసరం ఉందా, సంరక్షకుడు ఏ విధులు నిర్వహించాలి అనేది కమిటీ నిర్ణయిస్తుంది.
- సంరక్షకుడి బాధ్యతలు: వైకల్యం ఉన్న వ్యక్తి సంరక్షణ, అతని ఆస్తి రక్షణ, పోషణ బాధ్యత సంరక్షకుడిదే.
- లెక్కలు: నియమించిన 6 నెలల్లో ఆస్తుల జాబితా, అప్పులు-బాకీల వివరాలు సమర్పించాలి. ప్రతి ఆర్థిక సంవత్సరం ముగిసిన 3 నెలల్లో ఆదాయ-వ్యయాల లెక్కలు కమిటీ ముందు పెట్టాలి.
- తొలగింపు: సంరక్షకుడు వైకల్యం ఉన్న వ్యక్తిని దుర్వినియోగం చేసినా, నిర్లక్ష్యం చేసినా, ఆస్తిని దుర్వినియోగం చేసినా తల్లిదండ్రులు, బంధువులు లేదా నమోదైన సంస్థ దరఖాస్తుతో కమిటీ అతన్ని తొలగించవచ్చు.
నేషనల్ ట్రస్ట్ పథకాలు
| పథకం | ఉద్దేశం |
|---|---|
| దిశ | 10 ఏళ్ల లోపు పిల్లలకు ముందస్తు జోక్యం, పాఠశాల సంసిద్ధత |
| వికాస్ | 10 ఏళ్లు పైబడినవారికి డే కేర్: పరస్పర సంబంధాలు, వృత్తి నైపుణ్యాలు |
| సమర్థ్ | అనాథలు, సంక్షోభంలో ఉన్న కుటుంబాలవారికి విరామ సంరక్షణ (రెస్పైట్ కేర్) |
| ఘరౌండా | పెద్దవారికి జీవితాంతం నివాసం, సంరక్షణ ఇచ్చే సామూహిక గృహాలు |
| నిరామయ | తక్కువ ఖర్చుతో ఆరోగ్య బీమా |
| సహయోగి | సంరక్షకుల (కేర్గివర్) శిక్షణ |
| జ్ఞాన ప్రభ | విద్య, వృత్తి కోర్సులకు ప్రోత్సాహం |
| ప్రేరణ | వారు తయారుచేసిన వస్తువులకు మార్కెటింగ్ సహాయం |
| సంభవ్ | సహాయ పరికరాలు, సాఫ్ట్వేర్ల సమాచార-పంపిణీ కేంద్రాలు |
| బఢ్తే కదమ్ | అవగాహన, సమాజంతో కలిసే కార్యక్రమాలు |
పరీక్ష కోణం: నేషనల్ ట్రస్ట్ చట్టం = 1999, చట్టం సంఖ్య 44, 30-12-1999, సామాజిక న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ కింద స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ. 4 వైకల్యాలు మాత్రమే (వినికిడి లోపం, అభ్యసన వైకల్యం, మరుగుజ్జుతనం లేవు). ప్రధాన లక్ష్యం - స్వతంత్ర జీవనం. స్థానిక స్థాయి కమిటీ - జిల్లా కలెక్టర్ అధ్యక్షతన 3 సభ్యులు, 3 ఏళ్లు. సంరక్షకుల నియామకం ఈ చట్టం ప్రత్యేకత. తీవ్ర వైకల్యం = 80%.
మెమొరీ కోడ్: 4 వైకల్యాలు "ఆ-సీ-మె-బ" (ఆటిజం, CP, మెంటల్ రిటార్డేషన్, బహుళ). స్థానిక కమిటీ "3 - 3 - 3": 3 సభ్యులు (కలెక్టర్, సంస్థ, వైకల్యం ఉన్న వ్యక్తి = "క-సం-వై"), 3 ఏళ్ల పదవీకాలం, 3 నెలలకు ఒక సమావేశం. సంరక్షకుడి లెక్కలు "6 - 3": 6 నెలల్లో ఆస్తుల జాబితా, ఏటా 3 నెలల్లో లెక్కలు.