చట్టం పూర్తి పేరు, నేపథ్యం
- పూర్తి పేరు: వికలాంగుల (సమాన అవకాశాలు, హక్కుల పరిరక్షణ, సంపూర్ణ భాగస్వామ్యం) చట్టం, 1995. చిన్నగా PWD చట్టం 1995.
- 1993-2002ను ఆసియా-పసిఫిక్ వికలాంగుల దశాబ్దంగా ప్రారంభిస్తూ 1992 డిసెంబర్ 1-5 తేదీల్లో బీజింగ్లో ఒక సమావేశం జరిగింది. ఆ సమావేశం "ఆసియా-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో వైకల్యం ఉన్నవారి సంపూర్ణ భాగస్వామ్యం, సమానత్వం" ప్రకటనను ఆమోదించింది. భారత్ ఆ ప్రకటనపై సంతకం చేసింది. దాన్ని అమలు చేయడానికే ఈ చట్టం వచ్చింది.
- రాష్ట్రపతి ఆమోదం: 1 జనవరి 1996 (1996 చట్టం సంఖ్య 1).
- అమలు: 7 ఫిబ్రవరి 1996 నుంచి.
- పరిధి: జమ్మూ-కాశ్మీర్ తప్ప దేశమంతటికీ వర్తించింది.
- నిర్మాణం: 14 అధ్యాయాలు, 74 సెక్షన్లు.
- వైకల్యం ఉన్నవారికి సమాన అవకాశాలు కల్పించడంలో, దేశ నిర్మాణంలో వారి భాగస్వామ్యం పెంచడంలో ఈ చట్టం ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. వైకల్య నివారణ, పునరావాసం, విద్య, ఉద్యోగం, వృత్తి శిక్షణ, రిజర్వేషన్, పరిశోధన, మానవ వనరుల అభివృద్ధి, అడ్డంకులు లేని వాతావరణం, తీవ్ర వైకల్యం ఉన్నవారికి వసతి గృహాలు - అన్నిటికీ ఇది ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది.
- వైకల్యం ఉన్నవారి హక్కులన్నిటినీ ఒకేచోట చెప్పిన మొదటి సమగ్ర చట్టం ఇదే. అందుకే కొన్ని పరీక్షల్లో "వైకల్యం ఉన్నవారి కోసం మొదట వచ్చిన చట్టం - 1995" అని కూడా అడుగుతారు.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
దివ్యాంగుల కొరకు భారత ప్రభుత్వం ఏ సంవత్సరంలో మొదటి చట్టాన్ని ఆమోదించినది
- (1)1994
- (2)1995
- (3)1996
- (4)1997
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) 1995
దివ్యాంగుల కోసం భారత ప్రభుత్వం తెచ్చిన మొదటి సమగ్ర హక్కుల చట్టం ఏ సంవత్సరంలో వచ్చిందో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
వికలాంగుల (సమాన అవకాశాలు, హక్కుల పరిరక్షణ, సంపూర్ణ భాగస్వామ్యం) చట్టం – PwD Act 1995 దివ్యాంగుల విద్య, ఉద్యోగం, పునరావాసం, వివక్ష నిరోధం అన్నింటినీ ఒకేసారి చెప్పిన మొదటి సమగ్ర చట్టం. ఇది 1996 ఫిబ్రవరి 7 నుంచి అమలులోకి వచ్చింది. ఇందులో 7 వైకల్యాలు ఉన్నాయి, ఉద్యోగాల్లో 3% రిజర్వేషన్ ఇచ్చింది.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) 1995. (RCI Act 1992 పునరావాస నిపుణుల శిక్షణ, నమోదు కోసం వచ్చిన చట్టం; దివ్యాంగుల హక్కులకు మొదటి సమగ్ర చట్టం 1995 దే.)
1996 అనేది చట్టం అమలులోకి వచ్చిన సంవత్సరం, ఆమోదించిన సంవత్సరం కాదు; ఇక్కడ చాలామంది (3) ఎంచుకుంటారు. 1994, 1997 లకు ఈ చట్టంతో సంబంధం లేదు.
గుర్తుంచుకోండి: PwD Act 1995 → 7 వైకల్యాలు; RPwD Act 2016 → 21 వైకల్యాలు.
వికలాంగుల చట్టం-1995 ఈ రాష్ట్రాల మినహా , భారత దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలకు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలకు వర్తిస్తుంది
- (1)Haryana-Chandigarh
- (2)Jammu-Kashmir
- (3)Andhra Pradesh-Telangana
- (4)Gujarat-Punjab
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) Jammu-Kashmir
వికలాంగుల చట్టం 1995 (PwD Act 1995) ఏ రాష్ట్రానికి వర్తించదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
PwD చట్టం 1995 (సమాన అవకాశాలు, హక్కుల రక్షణ, సంపూర్ణ భాగస్వామ్యం) 7 రకాల వైకల్యాలను గుర్తించింది. ఈ చట్టంలోని మొదటి సెక్షనే ‘ఇది జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రం తప్ప భారతదేశం మొత్తానికి వర్తిస్తుంది’ అని చెబుతుంది. అప్పట్లో జమ్మూ కాశ్మీర్కు ఆర్టికల్ 370 కింద ప్రత్యేక హోదా ఉండేది, కాబట్టి పార్లమెంటు చేసిన ఇలాంటి చట్టాలు అక్కడ నేరుగా వర్తించేవి కావు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).
హర్యానా-చండీగఢ్ (1), ఆంధ్రప్రదేశ్-తెలంగాణ (3), గుజరాత్-పంజాబ్ (4) అన్నింటికీ ఈ చట్టం పూర్తిగా వర్తించింది. ఈ చట్టం స్థానంలో ఇప్పుడు RPwD చట్టం 2016 అమల్లో ఉంది, అది 21 రకాల వైకల్యాలను గుర్తిస్తుంది.
గుర్తుంచుకోండి: 1995 నాటి కేంద్ర చట్టాలు చాలావరకు ‘జమ్మూ కాశ్మీర్ మినహా’.
7 వైకల్యాలు, 40% నియమం
- సెక్షన్ 2(ఐ) ప్రకారం వైకల్యాలు 7: అంధత్వం, అల్ప దృష్టి, కుష్ఠు వ్యాధి నయమైనవారు, వినికిడి లోపం, చలన వైకల్యం, మెంటల్ రిటార్డేషన్, మానసిక అనారోగ్యం.
- సెక్షన్ 2(టి) ప్రకారం కనీసం 40% వైకల్యం ఉన్నట్లు వైద్య అధికారి ధ్రువీకరిస్తేనే "వైకల్యం ఉన్న వ్యక్తి".
- తీవ్ర వైకల్యం = 80% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ.
మెమొరీ కోడ్: PWD లోని 7 వైకల్యాలు "అం-అ-కు-వి-చ-మె-మా" - అంధత్వం, అల్ప దృష్టి, కుష్ఠు నయమైనవారు, వినికిడి లోపం, చలన వైకల్యం, మెంటల్ రిటార్డేషన్, మానసిక అనారోగ్యం. సంఖ్యలు "7 - 40 - 80".
చట్టం లక్ష్యాలు
- వైకల్యం ఉన్నవారి హక్కుల రక్షణ, ఆరోగ్య రక్షణ, పునరావాస కార్యక్రమాల్లో ప్రభుత్వం బాధ్యతను స్పష్టం చేయడం.
- వైకల్యం ఉన్న పిల్లలు మామూలు పిల్లలతో సమానంగా ఎదగగలిగేలా అడ్డంకులు లేని వాతావరణం కల్పించడం.
- వైకల్యం ఉన్నవారిపై హింస, దుర్వినియోగం జరిగే ఏ పరిస్థితినైనా వ్యతిరేకించడం.
- సమాజ ప్రధాన స్రవంతిలో వైకల్యం ఉన్నవారు కలిసిపోయేలా ప్రత్యేక అవకాశాలు కల్పించడం.
ముఖ్య నిబంధనలు: ఒక్కొక్కటిగా
లక్ష్యాలు సాధించడానికి కేంద్ర, రాష్ట్ర, స్థానిక ప్రభుత్వాలు (చట్టం భాషలో "సంబంధిత ప్రభుత్వాలు") పాటించాల్సిన నియమాలను చట్టం ఇలా చెప్పింది.
1. నివారణ, ముందస్తు గుర్తింపు (సెక్షన్ 25)
- వైకల్యాలకు కారణాలపై సర్వేలు, పరిశోధనలు చేయించాలి; నివారణ పద్ధతులను ప్రోత్సహించాలి.
- ప్రమాదం ఉన్న ("రిస్క్") కేసులను గుర్తించడానికి పిల్లలందరినీ ఏడాదికి కనీసం ఒకసారి పరీక్షించాలి.
- ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాల సిబ్బందికి శిక్షణ ఇవ్వాలి; పరిశుభ్రత, ఆరోగ్యంపై ప్రచారం చేయాలి.
- గర్భధారణకు ముందు, గర్భ సమయంలో, ప్రసవం తర్వాత తల్లీబిడ్డల సంరక్షణ చర్యలు తీసుకోవాలి.
- పూర్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు, పాఠశాలలు, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు, గ్రామస్థాయి కార్యకర్తలు, అంగన్వాడీ కార్యకర్తల ద్వారా ప్రజలకు అవగాహన కల్పించాలి.
- టీవీ, రేడియో వంటి ప్రసార మాధ్యమాల ద్వారా వైకల్యానికి కారణాలు, నివారణ చర్యలపై ప్రచారం చేయాలి.
2. విద్యలో సమానత్వం (సెక్షన్ 26-31)
| సెక్షన్ | నిబంధన |
|---|---|
| 26 | వైకల్యం ఉన్న ప్రతి బిడ్డకూ 18 ఏళ్లు వచ్చే వరకు తగిన వాతావరణంలో ఉచిత విద్య; సాధారణ పాఠశాలల్లో ఏకీకరణ (ఇంటిగ్రేషన్) ప్రోత్సాహం; దేశంలో ఎక్కడ ఉన్నా అందుబాటులో ఉండేలా ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు రంగాల్లో ప్రత్యేక పాఠశాలలు; ప్రత్యేక పాఠశాలల్లో వృత్తి శిక్షణ సదుపాయాలు |
| 27 | 5వ తరగతి తర్వాత పూర్తి సమయం చదవలేని పిల్లలకు పార్ట్-టైమ్ తరగతులు; 16 ఏళ్లు పైబడినవారికి క్రియాత్మక అక్షరాస్యత తరగతులు; అనియత విద్య; ఓపెన్ స్కూళ్లు, ఓపెన్ విశ్వవిద్యాలయాల ద్వారా విద్య; ఎలక్ట్రానిక్ మాధ్యమాల ద్వారా తరగతులు, చర్చలు; ప్రతి బిడ్డకూ ఉచితంగా ప్రత్యేక పుస్తకాలు, పరికరాలు |
| 28 | కొత్త సహాయ పరికరాలు, బోధనోపకరణాలు, ప్రత్యేక బోధనా సామగ్రి రూపకల్పనకు పరిశోధన |
| 29 | వైకల్యాల్లో ప్రత్యేకత కలిగిన ఉపాధ్యాయ శిక్షణా సంస్థలను తగినన్ని ఏర్పాటు చేయడం |
| 30 | సమగ్ర విద్యా పథకం: రవాణా సౌకర్యం (లేదా తల్లిదండ్రులకు ఆర్థిక ప్రోత్సాహం), భవనాల్లో అడ్డంకుల తొలగింపు, పుస్తకాలు, యూనిఫారాలు, ఇతర సామగ్రి, ఉపకార వేతనాలు, తల్లిదండ్రుల ఫిర్యాదుల పరిష్కార వేదికలు, అంధులు / అల్ప దృష్టి ఉన్నవారికి పూర్తిగా గణిత రూపంలోని ప్రశ్నలను తొలగించేలా పరీక్షా విధానంలో మార్పు, పాఠ్యప్రణాళికలో మార్పులు, వినికిడి లోపం ఉన్నవారు ఒకే భాష చదివేలా పాఠ్యప్రణాళిక |
| 31 | అంధులు, అల్ప దృష్టి ఉన్న విద్యార్థులకు ప్రతి విద్యాసంస్థ లేఖకుడిని (అమాన్యుయెన్సిస్) అందించాలి |
- సాధారణ పాఠశాలల్లో వైకల్యం ఉన్న పిల్లలను మామూలు పిల్లలతో కలిపి చదివించడాన్ని చట్టం ప్రోత్సహించింది. సార్వత్రిక పాఠశాలలు, సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయాల ద్వారా విద్యను అందుబాటులోకి తేవాలని చెప్పింది.
3. ఉద్యోగంలో సమానత్వం (సెక్షన్ 32-41)
- సెక్షన్ 32: వైకల్యం ఉన్నవారికి కేటాయించగల ఉద్యోగాలను (పోస్టులను) గుర్తించాలి; ఆ జాబితాను 3 ఏళ్లకు మించని వ్యవధిలో సమీక్షించాలి.
- సెక్షన్ 33: ప్రతి ప్రభుత్వ సంస్థలో కనీసం 3% ఖాళీలు వైకల్యం ఉన్నవారికి. అందులో 1% అంధత్వం / అల్ప దృష్టి, 1% వినికిడి లోపం, 1% చలన వైకల్యం / సెరిబ్రల్ పాల్సీ ఉన్నవారికి.
- సెక్షన్ 39: ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ సహాయం పొందే విద్యాసంస్థల్లో కనీసం 3% సీట్లు.
- సెక్షన్ 40: అన్ని పేదరిక నిర్మూలన పథకాల్లో కనీసం 3%.
- సెక్షన్ 41: తమ ఉద్యోగుల్లో కనీసం 5% మంది వైకల్యం ఉన్నవారు ఉండేలా ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు యజమానులకు ప్రోత్సాహకాలు.
4. అనుకూల చర్యలు (సెక్షన్ 42-43)
- సెక్షన్ 42: వైకల్యం ఉన్నవారికి సహాయ పరికరాలు, ఉపకరణాలు అందించే పథకాలు.
- సెక్షన్ 43: తక్కువ ధరకు భూమిని ప్రాధాన్యంతో కేటాయించే పథకాలు - ఇల్లు, వ్యాపారం, ప్రత్యేక వినోద కేంద్రాలు, ప్రత్యేక పాఠశాలలు, పరిశోధనా కేంద్రాలు, వైకల్యం ఉన్న పారిశ్రామికవేత్తల కర్మాగారాల కోసం.
5. వివక్ష లేకుండా చూడటం (సెక్షన్ 44-47)
- రైలు బోగీలు, బస్సులు, ఓడలు, విమానాలు సులభంగా ఎక్కేలా మార్పులు; వాటిలో, వేచి ఉండే గదుల్లో చక్రాల కుర్చీ వాడేవారికి తగిన మరుగుదొడ్లు.
- రోడ్లపై, బహిరంగ ప్రదేశాల్లో, భవనాల్లో అడ్డంకులు లేని వాతావరణం: ర్యాంపులు, ప్రజా భవనాల్లో చక్రాల కుర్చీలు, మరుగుదొడ్లలో మార్పులు, బ్రెయిలీ గుర్తులు, శబ్ద సంకేతాలు.
- సెక్షన్ 47: సేవలో ఉండగా వైకల్యం వచ్చిన ఉద్యోగిని తొలగించకూడదు, హోదా తగ్గించకూడదు; కేవలం వైకల్యం కారణంగా పదోన్నతి నిరాకరించకూడదు.
6. పరిశోధన, మానవ వనరుల అభివృద్ధి (సెక్షన్ 48-49)
- సెక్షన్ 48: వైకల్య నివారణ, సమాజ ఆధారిత పునరావాసంతో సహా పునరావాసం, మానసిక-సామాజిక కోణంతో సహాయ పరికరాల అభివృద్ధి, ఉద్యోగాల గుర్తింపు, కార్యాలయాలు-కర్మాగారాల్లో అక్కడికక్కడే మార్పులు - ఈ రంగాల్లో పరిశోధనను ప్రోత్సహించాలి.
- సెక్షన్ 49: స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్, పునరావాసం, మానవ వనరుల అభివృద్ధిపై పరిశోధనకు విశ్వవిద్యాలయాలు, ఉన్నత విద్యాసంస్థలు, వృత్తి సంఘాలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలకు ఆర్థిక సహాయం.
7. సామాజిక భద్రత (సెక్షన్ 66-68)
- పునరావాస విధానాలు రూపొందించేటప్పుడు వైకల్యం ఉన్నవారి కోసం పనిచేసే స్వచ్ఛంద సంస్థలను సంప్రదించాలి; వాటికి ఆర్థిక సహాయం ఇవ్వాలి.
- వైకల్యం ఉన్న ఉద్యోగుల కోసం బీమా పథకం లేదా ప్రత్యామ్నాయ భద్రతా పథకం.
- ప్రత్యేక ఉపాధి కేంద్రంలో 2 ఏళ్లకు పైగా నమోదై ఉపాధి దొరకని వారికి నిరుద్యోగ భృతి.
- విద్యార్థులకు ఉపకార వేతనాలు.
8. తీవ్ర వైకల్యం ఉన్నవారి కోసం సంస్థలు (సెక్షన్ 56)
- తీవ్ర వైకల్యం (80% లేదా ఎక్కువ) ఉన్నవారి కోసం ప్రభుత్వం తగిన చోట్ల సంస్థలు స్థాపించవచ్చు; తగిన ప్రైవేటు సంస్థలకు గుర్తింపు ఇవ్వవచ్చు.
9. సమస్య పరిష్కారం (సెక్షన్ 57-62)
- కేంద్రంలో ముఖ్య కమిషనర్ (చీఫ్ కమిషనర్) (సెక్షన్ 57), రాష్ట్రాల్లో కమిషనర్ (సెక్షన్ 60).
- చట్టం ఇచ్చిన హక్కులకు భంగం కలిగితే వైకల్యం ఉన్నవారు కమిషనర్కు రాతపూర్వక ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
10. శిక్ష (సెక్షన్ 69)
- వైకల్యం ఉన్నవారికి ఉద్దేశించిన ప్రయోజనాన్ని మోసంతో పొందితే 2 ఏళ్ల వరకు జైలు, లేదా 20,000 రూపాయల వరకు జరిమానా, లేదా రెండూ.
చట్టం అమలుకు ఏర్పాటైన కమిటీలు
| స్థాయి | సంస్థ |
|---|---|
| కేంద్రం | కేంద్ర సమన్వయ కమిటీ (సంక్షేమ శాఖ మంత్రి అధ్యక్షులు), కేంద్ర కార్యనిర్వాహక కమిటీ |
| రాష్ట్రం | రాష్ట్ర సమన్వయ కమిటీ, రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక కమిటీ |
| ఫిర్యాదులు | కేంద్రంలో ముఖ్య కమిషనర్, రాష్ట్రంలో కమిషనర్ |
పరీక్ష కోణం: PWD = 1995 చట్టం, అమలు 7-2-1996, జమ్మూ-కాశ్మీర్ తప్ప. 7 వైకల్యాలు, 40%. ఉచిత విద్య 18 ఏళ్ల వరకు (సెక్షన్ 26). ప్రత్యేక పుస్తకాలు, పరికరాలు ఉచితం (సెక్షన్ 27). సమగ్ర విద్యా పథకం (సెక్షన్ 30). లేఖకుడు (సెక్షన్ 31). ఉద్యోగాలు 3% (సెక్షన్ 33), సీట్లు 3% (సెక్షన్ 39), పేదరిక నిర్మూలన 3% (సెక్షన్ 40). సహాయ పరికరాలు (42), భూమి కేటాయింపు (43), పరిశోధన (48-49). నిరుద్యోగ భృతి - 2 ఏళ్లు నమోదు.
మెమొరీ కోడ్: ఉద్యోగాల 3% = "చూ-వి-క" - చూపు (అంధత్వం / అల్ప దృష్టి) 1%, వినికిడి 1%, కదలిక (చలన వైకల్యం / CP) 1%. విద్యా సెక్షన్లు "26 నుంచి 31" = ఉచిత విద్య → పార్ట్-టైమ్ / ఉచిత పుస్తకాలు → పరిశోధన → టీచర్ శిక్షణ → సమగ్ర పథకం → లేఖకుడు.