ప్రభుత్వ విధులు
- చట్టం అమలైన 3 సంవత్సరాలలోపు పిల్లలకు దగ్గరలో (పరిసరాల్లో) పాఠశాలలు స్థాపించాలి (సెక్షన్ 6).
- చట్టం అమలుకు కావలసిన నిధులు అందించడం కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఉమ్మడి బాధ్యత (సెక్షన్ 7).
కేంద్ర ప్రభుత్వ విధులు
- విద్యా అధికార సంస్థ సహాయంతో జాతీయ పాఠ్యప్రణాళిక చట్రం అభివృద్ధి చేయాలి.
- ఉపాధ్యాయ శిక్షణ ప్రమాణాలు రూపొందించాలి.
- నూతన ఆవిష్కరణలు, పరిశోధనలు, ప్రణాళిక, సామర్థ్య నిర్మాణం కోసం రాష్ట్రాలకు సాంకేతిక సహాయం, వనరులు అందించాలి.
రాష్ట్ర ప్రభుత్వ / స్థానిక సంస్థల విధులు
- 6-14 ఏళ్ల పిల్లలందరికీ ఉచిత ప్రాథమిక విద్య అందించాలి; వారు తప్పకుండా బడిలో చేరేలా, క్రమంగా హాజరయ్యేలా, ప్రాథమిక విద్య పూర్తి చేసేలా చూడాలి.
- పరిసరాల్లో పాఠశాలలు అందుబాటులో ఉండేలా చూడాలి.
- వెనుకబడిన, బలహీన వర్గాల పిల్లలు విద్య పొందడంలో, పూర్తి చేయడంలో ఎలాంటి వివక్ష చూపకూడదు.
- భవనం, బోధనా సిబ్బంది, అభ్యసన సామగ్రి వంటి మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రత్యేక శిక్షణా సౌకర్యాలు అందించాలి.
- ప్రమాణాలతో కూడిన నాణ్యమైన విద్య, సమయానికి నిర్దేశించిన పాఠ్యప్రణాళిక అందించాలి.
- 3-6 ఏళ్ల పిల్లలకు ఉచిత పూర్వ ప్రాథమిక విద్య (ప్రీ-స్కూల్) ఏర్పాట్లు చేయవచ్చు (సెక్షన్ 11).
- బడుల్లో ర్యాంపుల వంటి అడ్డంకులు లేని సౌకర్యాలు కల్పించడం సంబంధిత ప్రభుత్వ బాధ్యత.
తల్లిదండ్రుల విధి
- తమ దగ్గరలోని ప్రాథమిక పాఠశాలలో పిల్లలను చేర్పించడం ప్రతి తల్లిదండ్రి / సంరక్షకుడి విధి (సెక్షన్ 10).
పాఠశాల విధులు (అధ్యాయం 4)
- పిల్లలందరికీ ఉచిత, నిర్బంధ విద్య అందించడం పాఠశాల విధి.
- ప్రైవేటు (సహాయం పొందని) పాఠశాలలు 1వ తరగతి (లేదా పూర్వ ప్రాథమిక తరగతి) సీట్లలో కనీసం 25% బలహీన, వెనుకబడిన వర్గాల పిల్లలకు కేటాయించి, ప్రాథమిక విద్య పూర్తయ్యే వరకు ఉచితంగా చదివించాలి. ఆ ఖర్చును ప్రభుత్వం తిరిగి చెల్లిస్తుంది (సెక్షన్ 12(1)(సి)).
- ప్రభుత్వానికి, స్థానిక అధికారులకు అవసరమైన సమాచారాన్ని పాఠశాల ఇవ్వాలి.
- క్యాపిటేషన్ ఫీజు వసూలు చేయకూడదు; చేస్తే వసూలు చేసిన మొత్తానికి 10 రెట్ల వరకు జరిమానా (సెక్షన్ 13).
- ప్రవేశానికి పిల్లలకు గానీ తల్లిదండ్రులకు గానీ స్క్రీనింగ్ పరీక్షలు పెట్టకూడదు; పెడితే మొదటిసారి 25,000 రూపాయల వరకు, తర్వాత ప్రతిసారీ 50,000 రూపాయల వరకు జరిమానా (సెక్షన్ 13).
- ప్రభుత్వ గుర్తింపు లేకుండా ఏ పాఠశాలనూ స్థాపించకూడదు, నడపకూడదు (సెక్షన్ 18). గుర్తింపు లేకుండా పాఠశాల స్థాపించినా, నడిపినా, గుర్తింపు రద్దయిన తర్వాత కూడా నడిపినా 1 లక్ష రూపాయల వరకు జరిమానా; ఉల్లంఘన కొనసాగితే రోజుకు 10,000 రూపాయల చొప్పున అదనపు జరిమానా (సెక్షన్ 18(5)).
పాఠశాల యాజమాన్య కమిటీ (SMC, సెక్షన్ 21)
- స్థానిక అధికారులు, తల్లిదండ్రులు / సంరక్షకులు, ఉపాధ్యాయుల నుంచి ఎన్నికైన ప్రతినిధులతో ఏర్పడుతుంది.
- సభ్యుల్లో కనీసం 3/4 వంతు తల్లిదండ్రులు / సంరక్షకులు.
- బలహీన, వెనుకబడిన వర్గాల పిల్లల తల్లిదండ్రులకు తగిన ప్రాతినిధ్యం ఉండాలి.
- సభ్యుల్లో 50% మహిళలు.
- SMC విధులు: పాఠశాల సరిగా నడిచేలా పర్యవేక్షించడం, పాఠశాల అభివృద్ధి ప్రణాళిక రూపొందించడం, నిధులు సక్రమంగా వాడేలా చూడటం, అప్పగించిన ఇతర పనులు పర్యవేక్షించడం.
ఉపాధ్యాయుల అర్హతలు, విధులు
- అర్హత ఉన్న ఉపాధ్యాయులనే నియమించాలి. అవసరమైతే ప్రభుత్వం 5 సంవత్సరాలకు మించకుండా అర్హతల్లో సడలింపు ఇవ్వవచ్చు; అలాంటి ఉపాధ్యాయులు 5 ఏళ్లలోపు అర్హతలు సంపాదించాలి (సెక్షన్ 23).
- ఉపాధ్యాయుల జీతభత్యాలు, సేవా నిబంధనలు ముందే నిర్ణయించాలి.
- విధులు (సెక్షన్ 24): క్రమం తప్పకుండా, సమయానికి బడికి హాజరు కావాలి; నిర్ణీత సమయంలో పాఠ్యప్రణాళిక పూర్తి చేయాలి; ప్రతి విద్యార్థి అభ్యసన స్థాయిని అంచనా వేయాలి; హాజరు, అభ్యసన ప్రగతి గురించి తల్లిదండ్రులతో క్రమంగా సమావేశాలు జరపాలి.
- విద్యేతర పనులు (సెక్షన్ 27): జనాభా లెక్కలు (దశాబ్ద జనగణన), విపత్తు సహాయ చర్యలు, ఎన్నికల విధులు - ఈ మూడు తప్ప విద్యకు సంబంధం లేని పనులకు ఉపాధ్యాయులను వాడకూడదు.
- ప్రైవేటు ట్యూషన్లు, ప్రైవేటు బోధన చేయకూడదు (సెక్షన్ 28).
పాఠ్యప్రణాళిక, మూల్యాంకనం (సెక్షన్ 29-30)
- రాజ్యాంగ విలువలకు అనుగుణంగా పాఠ్యప్రణాళిక ఉండాలి.
- పిల్లల జ్ఞానం, సామర్థ్యాలు, శారీరక-మానసిక సామర్థ్యాలు సంపూర్ణంగా పెంపొందాలి; సర్వతోముఖ వికాసానికి తోడ్పడాలి.
- కృత్యాధారిత అభ్యసనం, ఆవిష్కరణలు, అన్వేషణల ద్వారా, శిశు కేంద్రిత, స్నేహపూర్వక పద్ధతిలో నేర్పాలి.
- సాధ్యమైనంత వరకు మాతృభాషలోనే బోధన.
- పిల్లలు భయం, ఆందోళన, ఒత్తిడి లేని వాతావరణంలో స్వేచ్ఛగా తమ భావాలు వ్యక్తం చేయాలి.
- నిరంతర సమగ్ర మూల్యాంకనం (CCE) ద్వారా జ్ఞానం, సామర్థ్యాలను అంచనా వేయాలి.
- ప్రాథమిక విద్య పూర్తయ్యే వరకు ఏ బోర్డు పరీక్షలోనూ ఉత్తీర్ణత తప్పనిసరి కాదు; పూర్తయిన తర్వాత ప్రతి బిడ్డకూ ధ్రువపత్రం ఇవ్వాలి.
- (తర్వాత 2019 సవరణ ద్వారా 5, 8 తరగతుల్లో ఏడాది చివర క్రమ పరీక్షలు పెట్టి, ఉత్తీర్ణులు కాని వారికి 2 నెలల్లో మళ్లీ పరీక్ష, అందులోనూ ఉత్తీర్ణత రాకపోతే అదే తరగతిలో ఉంచే అవకాశం సంబంధిత ప్రభుత్వానికి ఇచ్చారు. బహిష్కరణ మాత్రం ఇప్పటికీ నిషిద్ధం.)
పిల్లల హక్కుల రక్షణ (అధ్యాయం 6)
- బాలల హక్కుల పరిరక్షణ కమిషన్ల చట్టం 2005 లోని సెక్షన్ 3 కింద ఏర్పడిన జాతీయ బాలల హక్కుల పరిరక్షణ కమిషన్ (NCPCR), సెక్షన్ 17 కింద ఏర్పడిన రాష్ట్ర బాలల హక్కుల పరిరక్షణ కమిషన్ (SCPCR) విద్యా హక్కు అమలును పర్యవేక్షిస్తాయి (సెక్షన్ 31).
- చట్టం అమలుపై కేంద్రానికి సలహాలకు జాతీయ సలహా మండలి (సెక్షన్ 33), రాష్ట్రానికి సలహాలకు రాష్ట్ర సలహా మండలి (సెక్షన్ 34) - ఒక్కోదానిలో 15 మందికి మించకుండా సభ్యులు.
విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయ నిష్పత్తి (షెడ్యూల్)
ప్రాథమిక స్థాయి (1-5 తరగతులు)
| పిల్లల సంఖ్య | ఉపాధ్యాయుల సంఖ్య |
|---|---|
| 60 వరకు | 2 |
| 61-90 | 3 |
| 91-120 | 4 |
| 121-200 | 5 |
| 150 పైన | 5 + ఒక ప్రధానోపాధ్యాయుడు |
| 200 పైన | నిష్పత్తి (ప్రధానోపాధ్యాయుడు కాకుండా) 1 : 40 మించకూడదు |
ప్రాథమికోన్నత స్థాయి (6-8 తరగతులు)
- ప్రతి తరగతికి కనీసం ఒక ఉపాధ్యాయుడు; గణితం-సైన్స్, సాంఘిక శాస్త్రం, భాషలు - ఒక్కో విభాగానికి ఒక ఉపాధ్యాయుడు ఉండేలా.
- ప్రతి 35 మంది పిల్లలకు ఒక ఉపాధ్యాయుడు (నిష్పత్తి 1 : 35).
- 100 మంది పిల్లలు దాటితే పూర్తి కాల ప్రధానోపాధ్యాయుడు; కళా విద్య, ఆరోగ్య-శారీరక విద్య, పని అనుభవం కోసం పార్ట్-టైమ్ బోధకులు.
- ఈ నిష్పత్తిని చట్టం అమలైన 3 ఏళ్లలోపు సాధించాలి (సెక్షన్ 25).
| ఇతర ప్రమాణాలు | ప్రాథమిక (1-5) | ప్రాథమికోన్నత (6-8) |
|---|---|---|
| ఏడాదికి కనీస పనిదినాలు | 200 | 220 |
| ఏడాదికి కనీస బోధనా గంటలు | 800 | 1000 |
| ఉపాధ్యాయుడి పని గంటలు (వారానికి, సన్నద్ధతతో కలిపి) | 45 | 45 |
RTE, సర్వశిక్షా అభియాన్
- RTE అమలు కోసం కేంద్రం సర్వశిక్షా అభియాన్ (SSA) నియమాలను సవరించి, రాష్ట్రాల సహకారంతో రాబోయే ఐదేళ్లలో 2,31,233 కోట్ల రూపాయలు (2010-11 నుంచి 2014-15 వరకు SSA-RTE కేటాయింపు) ఖర్చు చేయాలని నిర్ణయించింది.
- ప్రత్యేక అవసరాలు ఉన్న పిల్లలకు, వైకల్యం స్థాయి ఏదైనా, వివక్ష లేకుండా అర్థవంతమైన, నాణ్యమైన విద్య ఇవ్వాలని SSA నిర్ణయించింది.
- SSA "జీరో రిజెక్షన్" (ఏ బిడ్డనూ తిరస్కరించని) విధానం స్వీకరించింది: ప్రత్యేక అవసరాలు ఉన్నా, వైకల్యం ఉన్నా ప్రతి బిడ్డకూ విద్యా హక్కు ఉంది; ఆ బిడ్డ అభ్యసన అవసరాలకు తగిన వాతావరణంలో బోధించాలి. (SSA వివరాలు "కార్యక్రమాలు, పథకాలు" అధ్యాయంలో.)
పరీక్ష కోణం: ప్రైవేటు బడుల్లో 25% సీట్లు (సెక్షన్ 12(1)(సి)). క్యాపిటేషన్ ఫీజుకు 10 రెట్లు జరిమానా; స్క్రీనింగ్కు 25,000 / 50,000. SMC లో 3/4 తల్లిదండ్రులు, 50% మహిళలు. అర్హతల సడలింపు 5 ఏళ్లు. విద్యేతర పనులు 3 మాత్రమే: జనగణన, విపత్తు, ఎన్నికలు. ప్రైవేటు ట్యూషన్ నిషిద్ధం. మాతృభాషలో బోధన, CCE. NCPCR / SCPCR - 2005 చట్టం సెక్షన్లు 3, 17. నిష్పత్తి 1:40 (1-5), 1:35 (6-8). పనిదినాలు 200 / 220.
మెమొరీ కోడ్: "25 - 10 - 25 - 50": 25% సీట్లు, క్యాపిటేషన్కు 10 రెట్లు, స్క్రీనింగ్ 25 వేలు → 50 వేలు. SMC "మూడొంతులు అమ్మానాన్నలు, సగం అమ్మలు" (3/4 తల్లిదండ్రులు, 50% మహిళలు). నిష్పత్తి "40 - 35" = చిన్న తరగతులు 40, పెద్ద తరగతులు 35. విద్యేతర పనులు "జ-వి-ఎ" = జనగణన, విపత్తు, ఎన్నికలు.