స్వయంప్రతిపత్తి అంటే?
- మానసిక స్వయంప్రతిపత్తి మనిషికి మాత్రమే ప్రత్యేకమైన జీవన, ప్రవర్తనా విధానాన్ని చెప్పే ఒక పాత భావన. శతాబ్దాలుగా తత్వవేత్తలు, పరిశోధకులు దీనిపై చర్చిస్తున్నారు.
- సానుకూల మనోవిజ్ఞానం, సంతోష ఆర్థిక శాస్త్రం రావడం వల్ల, ప్రవర్తనావాద, జ్ఞానవాద దృక్పథాలపై అసంతృప్తి వల్ల ఈ చర్చ ఇటీవల మళ్ళీ మొదలైంది.
- మనుషులు స్వేచ్ఛ కోసం పోరాడటానికి కారణం అణచివేత బాధ పెడుతుందనే కాదు; మనం సహజంగానే స్వయంప్రతిపత్తిని కోరుకునేలా తయారయ్యామని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.
- నిర్వచనం: తన స్వేచ్ఛా సంకల్పం ప్రకారం ఎంపికలు చేసుకునే సామర్థ్యం. ఆ సంకల్పం నిజంగా స్వేచ్ఛగా ఉందా లేదా అనేది కాదు, స్వేచ్ఛగా అనిపిస్తుందా అనేదే ముఖ్యం.
- అపరాధ భావం, సిగ్గు వంటి అంతర్గత ఒత్తిడి వల్ల లేదా ఇతరుల బాహ్య ఒత్తిడి వల్ల బలవంతం అనిపిస్తే స్వయంప్రతిపత్తి భావన మాయమవుతుంది.
స్వయంప్రతిపత్తి, మానసిక వికాసం
| ఆలోచనాపరుడు | స్వయంప్రతిపత్తి గురించి |
|---|---|
| అబ్రహం మాస్లో | మానవ వికాస లక్ష్యం "స్వీయ సాక్షాత్కారం"; అత్యంత వికసించినవాడే అత్యంత స్వయంప్రతిపత్తి ఉన్నవాడు |
| కార్ల్ రోజర్స్ | మానవ వికాస లక్ష్యం "వ్యక్తిగా ఎదగడం"; స్వయంప్రతిపత్తి అంటే ఇతరులపై ఆధారపడకపోవడం |
| లారెన్స్ కోల్బర్గ్ | నైతిక వికాసం: ఎక్కువ వికసించినవారు తమ తీర్పుల్లో ఎక్కువ నైతిక స్వయంప్రతిపత్తి, స్వతంత్రత చూపుతారు. అత్యున్నత స్థాయి సార్వత్రిక విలువలను తనవిగా స్వీకరించే కాంట్ నైతిక ఆదర్శాన్ని పోలి ఉంటుంది |
| కరోల్ గిల్లిగన్ | కోల్బర్గ్ను విమర్శించారు: ఆ నమూనా పురుషుల వికాసానిదే, స్త్రీలది కాదు. స్త్రీలకు గుర్తింపు అంటే వేరుపడటంతో పాటు సాన్నిహిత్యం కూడా. ఎదుగుదల అంటే తన ప్రయోజనాలను ఇతరులవాటితో సమతుల్యం చేయడం |
- గిల్లిగన్ స్వయంప్రతిపత్తిని పూర్తిగా తిరస్కరించలేదు. ఆమె విమర్శలు స్త్రీవాద నీతిశాస్త్రానికి, "సంబంధాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి" అనే భావనకు దారి తీశాయి.
వ్యక్తిగత స్వయంప్రతిపత్తి
- ఆధునిక తత్వశాస్త్రం వ్యక్తిగత స్వయంప్రతిపత్తిని చర్చించేటప్పుడు స్వీయ సాక్షాత్కారం వంటి మానసిక వికాస భావనలను పక్కన పెడుతుంది. ఒక చర్య స్వయంప్రతిపత్తమైనదా కాదా అని నిర్ణయించే నిర్మాణంపై దృష్టి పెడుతుంది.
- ఇది కాంట్ నైతిక స్వయంప్రతిపత్తి నుంచి వేరు: ఒక చర్యను సార్వత్రిక సూత్రాల ఆధారంగా కాకుండా, ఆ వ్యక్తి సొంత నిర్ణయ ప్రక్రియలోని అంతర్గత లక్షణాల ఆధారంగా అంచనా వేస్తారు.
| రకం | అర్థం |
|---|---|
| విషయ తటస్థ దృక్పథం | స్వయంప్రతిపత్తి ఉన్న వ్యక్తి తప్పనిసరిగా ఆమోదించాల్సిన విలువలు ఏవీ నిర్దేశించదు |
| విషయాత్మక దృక్పథం | స్వయంప్రతిపత్త నిర్ణయంలో తప్పనిసరిగా ఉండాల్సిన కొన్ని విలువలను నిర్దేశిస్తుంది |
పరీక్ష కోణం: స్వయంప్రతిపత్తి = స్వేచ్ఛా సంకల్పంతో ఎంపికలు చేసుకునే సామర్థ్యం (స్వేచ్ఛగా అనిపించడం ముఖ్యం). మాస్లో = స్వీయ సాక్షాత్కారం; రోజర్స్ = వ్యక్తిగా ఎదగడం. కోల్బర్గ్ = నైతిక వికాసం, నైతిక స్వయంప్రతిపత్తి. గిల్లిగన్ = కోల్బర్గ్ విమర్శ, స్త్రీల వికాసంలో సాన్నిహిత్యం, సంబంధాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి. వ్యక్తిగత స్వయంప్రతిపత్తి రెండు దృక్పథాలు: విషయ తటస్థ, విషయాత్మక.
మెమొరీ కోడ్: "మా-సా, రో-వ్య, కో-నై, గి-సం": మాస్లో = స్వీయ సాక్షాత్కారం; రోజర్స్ = వ్యక్తిగా ఎదగడం; కోల్బర్గ్ = నైతిక వికాసం; గిల్లిగన్ = సంబంధాత్మక (సాన్నిహిత్యం).