రవీంద్రుడు బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి; తన "గీతాంజలి" గ్రంథానికి నోబెల్ బహుమతితో విశ్వ విఖ్యాతుడయ్యాడు. తన చుట్టూ ఉన్న ప్రకృతిలోని ప్రతి వస్తువులోనూ ఆయన కవితా స్ఫూర్తినే కాదు, దేవుడినీ చూడగలిగారు. జిడ్డు కృష్ణమూర్తి పేదరికం, ద్వేషం, సంకుచితత్వం, హింస, అసూయ వంటి సంక్షోభాలతో, సమస్యలతో నిండిన ఈ ప్రపంచాన్ని తప్పక సంస్కరించాలని ప్రయత్నించారు. మానవుడు సంపూర్ణ స్వతంత్రుడు, సర్వబంధ విముక్తుడు కావాలని ఒక కొత్త రకం చింతనను మానవాళికి అందించారు.
రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్: భావనలు
- రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ తత్త్వవేత్త, కవి, నాటక-నవలా రచయిత. భారతీయత ఆయన ఊపిరి. ప్రకృతితో ఆయన సంబంధం అసమానం.
- మానవజాతి ఆధ్యాత్మిక ఐక్యత ఆయన మనోవాంఛ. ఠాగూర్ మానవతావాదానికి హద్దులంటూ లేవు. ఆయన ప్రపంచ ఐక్యతే పరమావధి అని ప్రవచించిన ప్రవక్త.
- ఠాగూర్ రచించిన "గీతాంజలి" గ్రంథానికి 1913 లో నోబెల్ బహుమతి లభించింది.
- మనిషికి ప్రకృతితో ఉన్న అవినాభావ సంబంధాన్ని గుర్తించాడు. అందుకే విద్యాభ్యాసం ప్రకృతి నడుమ జరగాలని ఆశించాడు. విద్యార్థి తన చొరవ వల్ల తనంతట తానే ప్రకృతితో పరిచయాన్ని పెంచుకుంటాడు.
- పిల్లల సహజ జ్ఞానేంద్రియాలు కృత్రిమమైన పట్టణ వాతావరణంలో కలుషితం కాకూడదని రవీంద్రుని భావన. ప్రకృతిలో అణువణువూ మనిషికి అనంత విషయాలను అందిస్తుంది; అందుకే శిశువును ప్రకృతికి దూరం చేయవద్దని వీరి వాదన.
- దీనివల్ల శారీరక, మానసిక శక్తులు కృత్రిమ ఉద్దీపనలు లేని స్వతస్సిద్ధ క్రియాశీలతల ద్వారా పెరుగుతాయి. పిల్లలు సహజ జీవితాన్ని ఎక్కువగా ప్రేమిస్తారు. వారు సహజ జీవితాన్ని ప్రేమించేలా చేస్తే, జ్ఞాన సంపాదన కోసం జీవితాన్నే అంకితం చేస్తారు.
- రవీంద్రుని మానవతా దృక్పథం ఎల్లలు లేనిది. "వసుధైక కుటుంబం" ఆయన లక్ష్యం. ప్రాక్పశ్చిమాల మధ్య అడ్డుగోడలు ఉండరాదని భావించారు.
- అందుకే స్త్రీ, పురుష, కుల, మత, స్వదేశ, విదేశ విచక్షణ లేకుండా అందరికీ ప్రవేశం కల్పించి "విశ్వభారతి" ని ఒక అంతర్జాతీయ విద్యాలయంగా రూపొందించారు.
ఠాగూర్: విద్యాతత్త్వం
- విద్యాలయాలు కేవలం నాలుగు గోడల మధ్య విద్యార్థులను బందీలుగా చేసే యాంత్రిక విధానంలో విద్యను నేర్పుతున్నాయని ఆయన విమర్శించారు.
- పాఠశాల ఇరుకు గదుల్లోని విద్యాభ్యాసం నచ్చక ఆయన తన పసితనంలో బడికి వెళ్ళడం మానుకున్నాడు. ఆనాటి పాఠశాలల్లోని విద్యా విభాగం నిష్ప్రయోజనమని భావించాడు.
- వ్యక్తి జీవితాన్ని మలచడంలో విద్యాసంస్థలు కృషి చేయాలని ఆశించారు. పాఠశాలలు కేవలం సమాచారాన్ని, విజ్ఞానాన్ని మాత్రమే అందిస్తున్నాయి కానీ మానవ వికాసానికి చెందిన అంశాలను నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నాయని ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు.
విద్యాతత్త్వం - ముఖ్య సూత్రాలు:
- సర్వతోముఖాభివృద్ధి: శారీరక, ప్రజ్ఞా, నైతిక, ఆధ్యాత్మిక అభివృద్ధి.
- సౌభ్రాతృత్వం, అంతర్జాతీయ అవగాహన, విశ్వమానవ అభివృద్ధి.
- విద్యార్థికి సంపూర్ణ జీవితాన్ని అందించడం: నకిలీ (కృత్రిమ) వాతావరణంలో కాకుండా సహజ పరిసరాల్లో సంపూర్ణ జీవితాన్ని అందించడం పాఠశాల బాధ్యత.
- సహజ ప్రక్రియ ద్వారా విద్య: పిల్లల ఉపచేతన మనసు చేతన బుద్ధి కంటే క్రియాత్మకమైనది. పిల్లలు అలసట లేకుండానే ఉపచేతన మనసు ద్వారా చాలా విషయాలు నేర్చుకుంటారు. పాఠ్య గ్రంథాల్లోని విషయాలు నేర్చుకోమని ఒత్తిడి చేయరాదు; స్వతస్సిద్ధమైన పరిసరాల్లో నేర్చుకునేట్లు చేయాలని భావించాడు.
- విద్యార్థుల సర్వతోముఖాభివృద్ధికి వ్యాయామం, ఆటలు, పాటలు, చిత్రలేఖనం, వ్యవసాయం, తోటపని, విజ్ఞాన యాత్రలు, ప్రాంతీయ అధ్యయనాలు, ప్రయోగాత్మక కృత్యాలు, సమాజసేవ, స్వయం పరిపాలనపై కృత్యాల ద్వారా అభ్యసన జరగాలని తలచాడు.
- బోధన పద్ధతులు: క్షేత్ర పర్యటనలు, నడుస్తూ బోధన, విజ్ఞాన యాత్రలు, పరిశీలన, చర్చ, సంవాదం, హ్యూరిస్టిక్ పద్ధతి, కృత్యాల ద్వారా బోధన. యాంత్రిక విద్యా విధానంతో విసుగెత్తిన ఈయన, సరైన బోధన లేని కారణంగానే నేటి విద్యావ్యవస్థ కుంటుపడుతోందని అభిప్రాయపడ్డారు.
- క్రమశిక్షణ: చైతన్యవంతమైన అభ్యసన ద్వారా విద్యార్థులు తమంతట తామే నేర్చుకున్నప్పుడు మాత్రమే క్రమశిక్షణ సాధ్యమవుతుందని అభిప్రాయపడ్డారు. ఆటలు, పాటలు, గెంతడం వంటి క్రియాశీల కార్యక్రమాల ద్వారా శారీరక శ్రమతో పాటు మానసికంగా, భౌతికంగా సరైన శిక్షణ లభిస్తుందని భావించారు.
- ఉపాధ్యాయుడు: గురువు అత్యంత ప్రముఖ పాత్ర పోషించాలి. మార్గదర్శకుడిగా నిబద్ధతతో, పిల్లలు స్వేచ్ఛగా ప్రకృతిలో మమేకమయ్యేలా యదార్థ పరిస్థితుల్లో విద్యా బోధన జరపాలి. చెట్లెక్కడం, మట్టిలో తిరగడం వంటి అన్ని రకాల క్రియాశీలతలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. చైతన్యవంతమైన అభ్యసన బాలలకు పూర్తి ఫలితాన్నిస్తుంది.
విశ్వభారతి
ఉత్కృష్ట భారతీయ సిద్ధాంతాలకు ప్రతిబింబంగా కులమత ప్రసక్తికి తావు లేకుండా సర్వమానవ సౌభ్రాతృత్వం, వసుధైక కుటుంబం అనే మూల స్తంభాలు "విశ్వభారతి" ని నెలకొల్పాయి.
| శాఖ | విభాగం |
|---|---|
| శిశు భవన్ | నర్సరీ విభాగం |
| విద్యా భవన్ | పరిశోధనా నిలయం |
| అధ్యాపక శిక్షా భవన్ | ఉపాధ్యాయ శిక్షణ కళాశాల |
| కళా భవన్ | సంగీత, నృత్య శిక్షణ |
| శ్రీనికేతన్ | గ్రామాభివృద్ధి సంస్థ |
| శిల్ప భవన్ | పారిశ్రామిక శిక్షణ |
| వినయ భవన్ | ఉపాధ్యాయ శిక్షణ విభాగం |
| చైనా భవన్ | చైనీ, టిబెట్ భాషా సంబంధిత విభాగం |
- విశ్వభారతిలోని తరగతులన్నీ ఆరుబయట చెట్ల నీడల్లో జరుగుతున్నాయి. వ్యక్తిత్వాన్ని అన్ని కోణాల నుంచి పెంపొందించడమే ఈ విశ్వవిద్యాలయం ముఖ్య లక్ష్యం.
జిడ్డు కృష్ణమూర్తి: తాత్త్విక భావనలు
- ఆధునిక భారతీయ తత్త్వవేత్త. దివ్యజ్ఞాన సమాజం స్థాపించిన అనిబిసెంట్ దత్తత తీసుకోవడంతో వీరి జీవితంలో ముఖ్యమైన అధ్యాయం ప్రారంభమైంది.
- వీరి ఆలోచనలు, ఆశయాలకు అనుగుణంగా మదనపల్లెలో ఋషి వ్యాలీలో ఒక పాఠశాల, వారణాసి రాజ్ఘాట్లో మరో పాఠశాల ప్రారంభించారు.
- గురుశిష్యులు అందరూ సమానమే; అందరూ సత్యాన్వేషకులే అని తలచారు.
జిడ్డు కృష్ణమూర్తి: విద్యా భావనలు
- విద్యార్థికి సంపూర్ణ స్వేచ్ఛ ఇచ్చేదిగా విద్య ఉండాలి.
- విద్యాబోధన స్వేచ్ఛా వాతావరణంలో జరగాలి. విద్యార్థి పాఠశాలలో గడిపిన సమయం ఆనందదాయకంగా ఉండాలి.
- విద్యార్థి తనకుతాను తెలుసుకోవడమే జ్ఞానం.
- జ్ఞానం నిరంతర సత్యాన్వేషణ వల్ల లభిస్తుంది.
- విద్యార్థుల్లో సృజనాత్మకతను పెంచాలి.
- సృజనాత్మకత అంటే అంతఃస్ఫూర్తి ఉండడం.
- సత్యాన్వేషణకు, సృజనాత్మకతకు స్వేచ్ఛ కావాలి; స్వేచ్ఛకు వివేకం కావాలి.
- విశ్వగ్రామంలో సభ్యుణ్ణి, వసుధైక కుటుంబ సభ్యుణ్ణి తయారు చేయాలని భావన.
- కుల, మత, జాతి, వర్ణ విచక్షణ లేని విశ్వ మానవ కుటుంబాన్ని ఆకాంక్షించాడు.
- ప్రపంచంలో ఎవరూ ఎవరికీ గురువు కాదు; అందరూ సమానమే అని అభిప్రాయపడ్డారు.
- మనసుకు ఆలోచించే శక్తి ఉంది; దాన్ని వినియోగించి సత్యాన్ని కనుక్కోగలిగినవాడే జ్ఞాని.
- విద్యార్థుల్లో భయానికి తావుండరాదు; వారు జీవితంలో అహింసా తత్త్వాన్ని పాటించాలి.
- విద్యార్థులు తమ శక్తి సామర్థ్యాలు, బలహీనతలు ఎరిగి మానసిక శక్తులతో పూర్తిగా వికసించాలి. ఉపాధ్యాయుని భావాలు వారిపై రుద్దరాదు.
- విద్య అంటే పుస్తక పఠనం, డిగ్రీ సముపార్జన కాదు; ప్రకృతి అందాలను పరిశీలించి ఆనందించడానికి, జ్ఞాన సముపార్జనకు దోహదపడాలి.
- విద్యకు ఉద్యోగం ధ్యేయం కారాదు. విద్య యాంత్రిక ప్రక్రియ కారాదు.
- విద్యార్థులకు ఆధ్యాత్మిక శిక్షణ కూడా అవసరం.
ఉపాధ్యాయులు:
- ఉపాధ్యాయులకు తాము గొప్పవారమనే భావన ఉండరాదు; అందరూ సత్యాన్వేషకులు అనే భావనతో ఉండాలి. విద్యార్థుల పట్ల స్నేహంగా ఉండాలి; వృత్తి పట్ల అంకిత భావంతో ఉండాలి. ఉపాధ్యాయులు కూడా నిరంతర విద్యార్థులే అని గుర్తెరిగి ప్రవర్తించాలి.
- విద్యార్థులను సంపూర్ణ మానవులుగా తయారు చేసే బాధ్యతను స్వీకరించాలి; క్రమశిక్షణ విషయంలో స్వీయ క్రమశిక్షణ విధానాన్ని అమలు చేయాలి.
- ఉపాధ్యాయులు విద్యార్థులకు సమస్య కారాదు; అందుకే ఉపాధ్యాయులకు శిక్షణ అవసరం.
- కృష్ణమూర్తి అభిప్రాయంలో జీవితం ఒక సంపూర్ణమైన మొత్తం; అది అవిభాజ్యం. విద్య వ్యక్తి సమగ్రతకై కృషి చేయాలి. వారిలో స్వేచ్ఛ, ప్రేమ, మంచితనం వికసింపజేయాలి.
- ఉత్తమ సమాజ స్థాపన విద్య ద్వారానే సాధ్యమవుతుందని వీరి భావన.
| అంశం | ఠాగూర్ | జిడ్డు కృష్ణమూర్తి |
|---|---|---|
| ముఖ్య భావన | ప్రకృతి మధ్య విద్య; ప్రపంచ ఐక్యత | సంపూర్ణ స్వేచ్ఛ; తనను తాను తెలుసుకోవడమే జ్ఞానం |
| సంస్థలు | విశ్వభారతి (అంతర్జాతీయ విద్యాలయం) | ఋషి వ్యాలీ (మదనపల్లె), రాజ్ఘాట్ (వారణాసి) |
| గురువు | మార్గదర్శకుడు, ప్రకృతిలో మమేకం చేసేవాడు | ఎవరూ ఎవరికీ గురువు కాదు; అందరూ సత్యాన్వేషకులు |
| విమర్శ | నాలుగు గోడల యాంత్రిక విద్య | ఉద్యోగమే ధ్యేయమైన, యాంత్రిక విద్య |
| ఉమ్మడి | వసుధైక కుటుంబం, విశ్వ మానవుడు | వసుధైక కుటుంబం, విశ్వగ్రామ సభ్యుడు |
పరీక్ష కోణం: ఠాగూర్ = గీతాంజలి, నోబెల్ 1913; ప్రకృతి నడుమ విద్య; నాలుగు గోడల యాంత్రిక విద్యపై విమర్శ; ఉపచేతన మనసు; వసుధైక కుటుంబం; విశ్వభారతి = అంతర్జాతీయ విద్యాలయం, చెట్ల నీడల్లో తరగతులు; శ్రీనికేతన్ = గ్రామాభివృద్ధి; శిశు భవన్ = నర్సరీ; కళా భవన్ = సంగీతం, నృత్యం. కృష్ణమూర్తి = అనిబిసెంట్ దత్తత; ఋషి వ్యాలీ (మదనపల్లె), రాజ్ఘాట్ (వారణాసి); సంపూర్ణ స్వేచ్ఛ; ఎవరూ ఎవరికీ గురువు కాదు; విద్యకు ఉద్యోగం ధ్యేయం కారాదు.
మెమొరీ కోడ్: "గీ-నో-13" - గీతాంజలి, నోబెల్, 1913. విశ్వభారతి శాఖలు "శి-వి-కళా-శ్రీ": శిశు భవన్ = నర్సరీ, విద్యా భవన్ = పరిశోధన, కళా భవన్ = సంగీతం-నృత్యం, శ్రీనికేతన్ = గ్రామాభివృద్ధి. "జిడ్డు = ఋ-రా" - ఋషి వ్యాలీ, రాజ్ఘాట్; "స్వే-వి": స్వేచ్ఛకు వివేకం కావాలి.