AP DSC స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ పేపర్లుEnglish Medium

అంశం 3 / 10 · విద్యపై రాజ్యాంగ నిబంధనలు

విద్యకు సంబంధించిన ప్రాథమిక హక్కులు

ప్రాథమిక హక్కులు భాగం 3లో ఉంటాయి. ఇవి ఉల్లంఘనకు గురైతే పౌరుడు నేరుగా న్యాయస్థానానికి వెళ్లవచ్చు. వైకల్యం ఉన్నవారితో సహా పౌరులందరికీ ఇవి సమానంగా వర్తిస్తాయి.

సమానత్వ హక్కు: అధికరణలు 14, 15, 16, 17

అధికరణఏం చెబుతుంది
14చట్టం ముందు అందరూ సమానం; చట్టాలు అందరికీ సమాన రక్షణ ఇస్తాయి
15(1)మతం, జాతి, కులం, లింగం, పుట్టిన ప్రదేశం - వీటిలో ఏ కారణంతోనూ ప్రభుత్వం ఏ పౌరుడి పట్లా వివక్ష చూపకూడదు
15(2)ఇదే కారణాలతో దుకాణాలు, హోటళ్లు, బావులు, చెరువులు, స్నాన ఘాట్లు, రహదారులు వంటి ప్రజా స్థలాల వాడకంలో ఎవరినీ అడ్డుకోకూడదు
15(3)మహిళలు, పిల్లల కోసం ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు చేయడానికి ప్రభుత్వానికి అధికారం
15(4)సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన వర్గాలు, SC, ST ల అభ్యున్నతికి ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు (1వ సవరణ, 1951)
15(5)ఈ వర్గాలకు విద్యా సంస్థల ప్రవేశాల్లో ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు (రిజర్వేషన్లు) - ప్రభుత్వ సహాయం పొందే, పొందని ప్రైవేటు విద్యా సంస్థల్లో కూడా; అల్పసంఖ్యాక విద్యా సంస్థలకు ఇది వర్తించదు (93వ సవరణ, 2005)
15(6)ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు (EWS) విద్యా సంస్థల ప్రవేశాల్లో గరిష్ఠంగా 10% వరకు ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు (103వ సవరణ, 2019)
16ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో పౌరులందరికీ సమాన అవకాశాలు; 16(4) వెనుకబడిన వర్గాలకు ఉద్యోగ రిజర్వేషన్లకు అవకాశం
17అస్పృశ్యత నిర్మూలన. ఏ పౌరుడి పట్లా అంటరానితనం చూపకూడదు; అలా చేయడం చట్టరీత్యా శిక్షార్హమైన నేరం

జీవించే హక్కు, విద్యా హక్కు: అధికరణలు 21, 21A

ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు

ప్రీవియస్ పేపర్స్ · 21 అక్టోబర్ 2024 · పేపర్ 2B ·ప్రశ్న 145

ఈ ఆర్టికల్ ప్రకారం ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలు ఉచిత విద్యను అభ్యసించగలరు.

  1. (1)23 - A
  2. (2)22 - A
  3. (3)24 - B
  4. (4)21 - A
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) 21 - A

ప్రత్యేక అవసరాల పిల్లలతో సహా పిల్లలందరికీ ఉచిత విద్య హక్కు ఇచ్చిన రాజ్యాంగ ఆర్టికల్ ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

86వ రాజ్యాంగ సవరణ (2002) ఆర్టికల్ 21-A ని చేర్చింది. దీని ప్రకారం 6 నుంచి 14 ఏళ్ల పిల్లలందరికీ ఉచిత, నిర్బంధ విద్య ప్రాథమిక హక్కు. దీన్ని అమలు చేయడానికి RTE చట్టం 2009 వచ్చింది. RPwD చట్టం 2016 వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు ఈ హక్కును 18 ఏళ్ల వరకు పొడిగించింది.

కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) 21-A.

ఆర్టికల్ 23 మనుషుల అక్రమ రవాణా, వెట్టిచాకిరీని నిషేధిస్తుంది. ఆర్టికల్ 22 అరెస్టు, నిర్బంధం నుంచి రక్షణ ఇస్తుంది. ఆర్టికల్ 24 ఫ్యాక్టరీల్లో బాలకార్మికులను నిషేధిస్తుంది. 23-A, 22-A, 24-B అనే ఆర్టికల్స్ రాజ్యాంగంలో లేవు. కాబట్టి (1), (2), (3) సరికావు.

గుర్తుంచుకోండి: 21-A = విద్యా హక్కు (6–14 ఏళ్లు), 86వ సవరణ 2002.

పీడనాన్ని నిరోధించే హక్కు: అధికరణలు 23, 24

ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు

ప్రీవియస్ పేపర్స్ · 10 ఆగస్టు 2026 · పేపర్ 1B ·ప్రశ్న 139

“వెట్టి చాకిరీని” నిషేధించిన హక్కు

  1. (1)సమానత్వపు హక్కు
  2. (2)స్వేచ్ఛా హక్కు
  3. (3)రాజ్యాంగ పరిహార హక్కు
  4. (4)పీడనాన్ని నిరోధించే హక్కు
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) పీడనాన్ని నిరోధించే హక్కు

వెట్టి చాకిరీ (Forced labour) ని ఏ ప్రాథమిక హక్కు నిషేధిస్తుందని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) పీడనాన్ని నిరోధించే హక్కు.

పీడనాన్ని నిరోధించే హక్కు (Right against Exploitation) ఆర్టికల్ 23, 24 లలో ఉంది. ఆర్టికల్ 23 మనుషుల అక్రమ రవాణా, వెట్టి చాకిరీ, బలవంతపు శ్రమను నిషేధిస్తుంది. ఆర్టికల్ 24 పద్నాలుగేళ్ల లోపు పిల్లలను కర్మాగారాలు, గనులు వంటి ప్రమాదకర పనుల్లో పెట్టడాన్ని నిషేధిస్తుంది.

సమానత్వపు హక్కు (ఆర్టికల్ 14-18) చట్టం ముందు సమానత్వం, అంటరానితనం నిషేధం గురించి చెబుతుంది. స్వేచ్ఛా హక్కు (ఆర్టికల్ 19-22) వాక్ స్వాతంత్ర్యం, సంచార స్వేచ్ఛ వంటివి ఇస్తుంది. రాజ్యాంగ పరిహార హక్కు (ఆర్టికల్ 32) హక్కుల ఉల్లంఘనపై కోర్టుకు వెళ్లే హక్కు. వీటిలో ఏదీ వెట్టి చాకిరీని నేరుగా నిషేధించదు కాబట్టి (1), (2), (3) తప్పు.

గుర్తుంచుకోండి: ఆర్టికల్ 23: వెట్టి చాకిరీ నిషేధం; ఆర్టికల్ 24: బాల కార్మిక నిషేధం.

మత స్వేచ్ఛ, విద్యా సంస్థల్లో మత బోధన: అధికరణలు 25, 28

సాంస్కృతిక, విద్యా హక్కులు: అధికరణలు 29, 30

అధికరణఏం చెబుతుంది
29(1)ప్రత్యేక భాష, లిపి, సంస్కృతి ఉన్న ఏ పౌర వర్గమైనా వాటిని కాపాడుకునే హక్కు
29(2)ప్రభుత్వం నిర్వహించే లేదా ప్రభుత్వ నిధులు పొందే విద్యా సంస్థలో మతం, జాతి, కులం, భాష - ఈ కారణాల వల్ల మాత్రమే ఏ పౌరుడికీ ప్రవేశం నిరాకరించకూడదు
30(1)మతపరమైన లేదా భాషాపరమైన అల్పసంఖ్యాక వర్గాలన్నిటికీ తమకు నచ్చిన విద్యా సంస్థలు స్థాపించుకుని, నిర్వహించుకునే హక్కు
30(2)విద్యా సంస్థలకు నిధులు ఇవ్వడంలో, ఆ సంస్థ అల్పసంఖ్యాక వర్గం నిర్వహణలో ఉంది అనే కారణంతో ప్రభుత్వం వివక్ష చూపకూడదు

రాజ్యాంగ పరిహారాల హక్కు: అధికరణ 32

ఇతర ముఖ్య విషయాలు

పరీక్ష కోణం: 21A - 6 నుంచి 14 ఏళ్లు - ఉచిత, నిర్బంధ విద్య - 86వ సవరణ 2002 - అమలు 1 ఏప్రిల్ 2010. అధికరణ 24 - 14 ఏళ్ల లోపు పిల్లలు ప్రమాదకర పనుల్లో వద్దు. అధికరణ 23 - వెట్టిచాకిరి, బలవంతపు పని నిషేధం (పీడనాన్ని నిరోధించే హక్కు). అధికరణ 17 - అస్పృశ్యత నిర్మూలన. 28 - ప్రభుత్వ నిధుల సంస్థల్లో మత బోధన లేదు. 29(2) - ప్రవేశ నిరాకరణ వద్దు. 30 - అల్పసంఖ్యాక విద్యా సంస్థలు. 15(5) - 93వ సవరణ 2005. 32 - "హృదయం, ఆత్మ".

మెమొరీ కోడ్: "21 తర్వాత A = అక్షరం" - 21 జీవించే హక్కు, 21A చదువుకునే హక్కు. "24 లో 14" - అధికరణ 24, వయసు 14 లోపు. "28 మతం వద్దు, 29-30 మైనారిటీకి ముద్దు" - 28 మత బోధన నిషేధం, 29-30 అల్పసంఖ్యాక వర్గాల హక్కులు.

అంశం 3 పూర్తయింది

మినీ ఎగ్జామ్: 5 ప్రశ్నలు

ఆప్షన్ ఎంచుకుని, చివర "సమాధానాలు చూపండి" నొక్కండి. స్కోర్, వివరణలు వెంటనే కనిపిస్తాయి.

ప్రశ్న 1 / 5

"చట్టం ముందు అందరూ సమానం, చట్టాలు అందరికీ సమాన రక్షణ ఇస్తాయి" అని చెప్పే అధికరణ ఏది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) అధికరణ 14

అధికరణ 14 చట్టం ముందు సమానత్వం, చట్టాల సమాన రక్షణ గురించి చెబుతుంది.

16 ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో సమాన అవకాశాలు; 17 అస్పృశ్యత నిర్మూలన; 21 జీవించే హక్కు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ.

ప్రశ్న 2 / 5

ప్రభుత్వం నిర్వహించే లేదా ప్రభుత్వ నిధులు పొందే విద్యా సంస్థలో మతం, జాతి, కులం, భాష కారణంగా మాత్రమే ప్రవేశం నిరాకరించకూడదని చెప్పే నిబంధన ఏది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) అధికరణ 29(2)

అధికరణ 29(2) ప్రకారం ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ సహాయం పొందే విద్యా సంస్థల్లో మతం, జాతి, కులం, భాష కారణంగా మాత్రమే ఏ పౌరుడికీ ప్రవేశం నిరాకరించకూడదు.

30(2) అల్పసంఖ్యాక సంస్థలకు నిధుల్లో వివక్ష వద్దు; 28(3) బలవంతపు మత బోధన వద్దు; 15(4) వెనుకబడిన వర్గాలకు ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు.

ప్రశ్న 3 / 5

అధికరణ 28(3) ప్రకారం ప్రభుత్వ గుర్తింపు పొందిన పాఠశాలలో చదివే మైనర్ విద్యార్థిని మత బోధనకు హాజరు కావాలంటే ఏం కావాలి?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) సంరక్షకుల అంగీకారం

అధికరణ 28(3) ప్రకారం ఎవరినీ వారి అంగీకారం లేకుండా మత బోధనకు బలవంతం చేయకూడదు; మైనర్ అయితే సంరక్షకుల అంగీకారం కావాలి.

ప్రధానోపాధ్యాయుడు, విద్యాధికారి ఆదేశం ద్వారా బలవంతం చేయడం ఈ అధికరణకు విరుద్ధం. అంగీకారం అవసరం లేదనడం కూడా తప్పు.

ప్రశ్న 4 / 5

అధికరణ 23 దేనిని నిషేధిస్తుంది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) మనుషుల అక్రమ రవాణా, వెట్టిచాకిరి, బలవంతపు పని

అధికరణ 23 మనుషుల క్రయవిక్రయాలు (అక్రమ రవాణా), వెట్టిచాకిరి, ఇతర బలవంతపు పనులను నిషేధిస్తుంది; ఇవి శిక్షార్హమైన నేరాలు.

అస్పృశ్యత నిషేధం అధికరణ 17; మత బోధన నిషేధం అధికరణ 28; ప్రవేశ నిరాకరణ నిషేధం అధికరణ 29(2).

ప్రశ్న 5 / 5

ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు (EWS) విద్యా సంస్థల ప్రవేశాల్లో గరిష్ఠంగా ఎంత శాతం వరకు ప్రత్యేక ఏర్పాట్లకు అధికరణ 15(6) అవకాశం ఇస్తుంది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (3) 10%

103వ సవరణ (2019) చేర్చిన అధికరణ 15(6) ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు విద్యా సంస్థల ప్రవేశాల్లో గరిష్ఠంగా 10% వరకు ప్రత్యేక ఏర్పాట్లకు అవకాశం ఇస్తుంది.

25%, 15%, 5% అనే పరిమితులు 15(6) లో లేవు.