AP TET స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ (పేపర్ 1B, 2B) Previous Papers లో "ప్రేరణ, స్మృతి, ఆలోచన" టాపిక్ నుంచి వచ్చిన 4 ప్రశ్నలు, అధికారిక కీ సమాధానాలు, తెలుగు వివరణలు.
స్మృతి (Memory) పై ప్రయోగాలు చేసిన మనోవైజ్ఞానికుడు ఎవరో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
జర్మన్ మనోవైజ్ఞానికుడు హెర్మన్ ఎబ్బింగ్హాస్ స్మృతిపై మొదటి శాస్త్రీయ ప్రయోగాలు చేశాడు. అర్థం లేని పదాలను (Nonsense Syllables), ఉదాహరణకు ‘ZOK’, ‘BAF’ వంటివి, తనే నేర్చుకుని, ఎంత కాలానికి ఎంత మరచిపోతాడో కొలిచాడు. నేర్చుకున్న వెంటనే మరపు వేగంగా జరుగుతుంది, తర్వాత నెమ్మదిస్తుంది అని చూపే ‘మరపు వక్రం’ (Forgetting Curve) ఆయన ఇచ్చిందే. 1885లో ఆయన స్మృతిపై పుస్తకం ప్రచురించాడు. కాబట్టి సమాధానం ఆప్షన్ (2) ఎబ్బింగ్హాస్.
కోహ్లర్ (1) చింపాంజీలపై (సుల్తాన్) ప్రయోగాలు చేసి అంతర్దృష్టి అభ్యసనం ఇచ్చాడు. పావ్లోవ్ (3) కుక్కపై ప్రయోగంతో సంప్రదాయ నిబంధనం ఇచ్చాడు. బండూరా (4) బోబో బొమ్మ ప్రయోగంతో సాంఘిక అభ్యసనం ఇచ్చాడు. వీరెవరూ స్మృతి పరిశోధకులుగా ప్రసిద్ధులు కారు.
గుర్తుంచుకోండి: ఎబ్బింగ్హాస్ = అర్థరహిత పదాలు + మరపు వక్రం.
ఈ క్రింది ప్రవచనాలలో మెటాకాగ్నిషన్కు సంబంధించిన సరియైనది గుర్తించుము.
a) వ్యక్తి తన మనస్సులో జరిగే ఆలోచనా ప్రక్రియలను తనకు తానుగా ఆలోచించుకోవడమే మెటాకాగ్నిషన్ అంటారు.
b) మెటాకాగ్నిషన్ – సృజనాత్మక, వివేచనాత్మక, సంశ్లేషణాత్మక ఆలోచనలను పెంపొందిస్తుంది.
(1)a only
(2)both a and b correct
(3)both a and b wrong
(4)b only
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) both a and b correct
అధిజ్ఞానం (Metacognition) గురించి ఇచ్చిన రెండు ప్రవచనాలు సరైనవో కాదో చూడాలి.
మెటాకాగ్నిషన్ అంటే 'ఆలోచన గురించి ఆలోచించడం'. నేను ఎలా నేర్చుకుంటున్నాను, ఎక్కడ పొరపాటు చేస్తున్నాను, ఏ పద్ధతి నాకు బాగా పనిచేస్తుంది అని వ్యక్తి తన ఆలోచనా ప్రక్రియను తానే గమనించుకోవడం, నియంత్రించుకోవడం. ఈ పదాన్ని జాన్ ఫ్లావెల్ ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చాడు.
ప్రవచనం (a) ఈ నిర్వచనాన్నే చెబుతోంది, కాబట్టి సరైనది. తన ఆలోచనను తానే పరిశీలించుకునే విద్యార్థి కొత్త దారులు వెతుకుతాడు, తర్కంతో సరిచూసుకుంటాడు, విడి విడి అంశాలను కలిపి చూస్తాడు. అంటే సృజనాత్మక, వివేచనాత్మక, సంశ్లేషణాత్మక ఆలోచనలు పెరుగుతాయి. కాబట్టి (b) కూడా సరైనది. జవాబు ఆప్షన్ (2).
రెండూ సరైనవి కాబట్టి 'a మాత్రమే' (1), 'b మాత్రమే' (4), 'రెండూ తప్పు' (3) సరికావు. ఇంగ్లీష్ ప్రశ్నలో 'summative' అని ముద్రించారు, తెలుగులో 'సంశ్లేషణాత్మక' అని ఉంది; అర్థం సంశ్లేషణాత్మక ఆలోచనే.
గుర్తుంచుకోండి: మెటాకాగ్నిషన్ = ఆలోచన గురించి ఆలోచన.
''ప్రతిరోజు యోగా చెయ్యడం ద్వారా జ్ఞాపకశక్తి పెరుగుతుంది'' అనునది దీనికి సంబంధించినది
(1)నిగమన వివేచన
(2)ఆగమన వివేచన
(3)సానుకూల వివేచన
(4)ప్రతికూల వివేచన
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) ఆగమన వివేచన
'ప్రతిరోజు యోగా చేస్తే జ్ఞాపకశక్తి పెరుగుతుంది' అనే వాక్యం ఏ రకమైన వివేచన (Reasoning) కి చెందినదో గుర్తించాలి.
ఆగమన వివేచన (Inductive Reasoning) లో చాలా ప్రత్యేక ఉదాహరణలను పరిశీలించి ఒక సాధారణ సూత్రానికి వస్తాం. అంటే ప్రత్యేకం నుంచి సాధారణానికి. నిగమన వివేచన (Deductive Reasoning) లో ఇప్పటికే తెలిసిన సాధారణ సూత్రం నుంచి ఒక ప్రత్యేక సందర్భానికి తీర్మానం చేస్తాం.
యోగా చేసే చాలామందిని గమనించి, వారిలో జ్ఞాపకశక్తి మెరుగైనట్టు చూసి, 'ప్రతిరోజు యోగా చేస్తే జ్ఞాపకశక్తి పెరుగుతుంది' అనే సాధారణ సూత్రం ఏర్పడింది. ఇది ఆగమన వివేచన. జవాబు ఆప్షన్ (2).
నిగమన వివేచన (1) అయితే 'యోగా జ్ఞాపకశక్తి పెంచుతుంది; రాము యోగా చేస్తాడు; కాబట్టి రాము జ్ఞాపకశక్తి పెరుగుతుంది' అని ప్రత్యేక తీర్మానం ఉండేది. సానుకూల (3), ప్రతికూల (4) వివేచన అనేవి వివేచన రకాల ప్రామాణిక వర్గీకరణలో లేవు.
గుర్తుంచుకోండి: అనేక ఉదాహరణలు → సాధారణ సూత్రం = ఆగమనం.
ఒక వ్యక్తిలో కదలిక లేదా చలనం కలుగజేసి, ఒక చర్యకు ఉపక్రమించేటట్లు చేయుటను ఇలా అంటారు.
(1)ప్రేరణ
(2)విద్య
(3)అధ్యయనం
(4)అభ్యసనం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) ప్రేరణ
వ్యక్తిలో కదలిక పుట్టించి, అతన్ని పని చేయడానికి ముందుకు నడిపించే ప్రక్రియ పేరు ఏమిటో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ప్రేరణ (Motivation) అనే పదం లాటిన్ "movere" నుంచి వచ్చింది; దాని అర్థం కదిలించడం. ప్రేరణ వ్యక్తిలో ఒక అవసరం లేదా కోరికను పుట్టిస్తుంది, ఆ కోరిక అతన్ని ఒక లక్ష్యం వైపు పనిచేసేలా చేస్తుంది, లక్ష్యం చేరేవరకు ఆ ప్రవర్తనను నిలబెడుతుంది. ఆకలి వల్ల ఆహారం కోసం వెతకడం, బహుమతి కోసం బాగా చదవడం ప్రేరణకు ఉదాహరణలు.
ప్రశ్నలో "కదలిక కలిగించి, చర్యకు ఉపక్రమించేలా చేయడం" అని ఉంది. ఇదే ప్రేరణ నిర్వచనం. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) ప్రేరణ.
విద్య (2) జీవితాంతం జరిగే విస్తృత ప్రక్రియ. అధ్యయనం (3) చదువుకునే పని. అభ్యసనం (4) అనుభవం వల్ల ప్రవర్తనలో వచ్చే మార్పు. ఇవేవీ "చర్యకు ప్రేరేపించే శక్తి" అనే అర్థాన్ని ఇవ్వవు; ప్రేరణ ఉంటేనే అభ్యసనం బాగా జరుగుతుంది.