అసమానత స్వభావం: ఎవరు వెనుకబడుతున్నారు?
| వర్గం | అసమానతకు కారణం |
|---|---|
| స్త్రీలు / మహిళలు | చారిత్రక ఆర్థిక పరిస్థితులు; సాంస్కృతిక, మతపరమైన, చట్టపరమైన కారణాలు; కొన్ని వృత్తుల నుంచి మినహాయింపు. దిగువ తరగతుల్లో నిరక్షరాస్యులైన మహిళలను మరింత వెనక్కి నెట్టారు |
| దివ్యాంగులు (వైకల్యం ఉన్నవారు) | శతాబ్దాలుగా పోరాటం; "వైకల్యం" అనే ముద్రతో సామాజికంగా, ఆర్థికంగా పక్కకు నెట్టారు |
| వృద్ధులు | వృద్ధాప్యం జీవితంలో అనివార్య ప్రక్రియ; చాలా దేశాల్లో 80 ఏళ్లు పైబడినవారు ఎక్కువ; వృద్ధ మహిళలు అట్టడుగు వర్గాల్లో ఎక్కువ |
| బలహీన జాతి సమూహాలు (మైనారిటీలు) | ఒకే జాతికి చెందినా వేరే సంస్కృతి; రాజకీయ ఆధిపత్యం ఉండదు; ఆధిపత్య వర్గాలు వృత్తి, విద్య, రాజకీయ శక్తులతో అణగదొక్కుతాయి. ఒక ప్రాంతం నుంచి మరో ప్రాంతానికి వలస వచ్చినవారు; మతపరమైన మైనారిటీలు |
| కుల సమూహాలు | కుల వ్యవస్థ అనాదిగా వస్తున్న ఆచారం; దళితులు / షెడ్యూల్డ్ కులాలు దిగువన; సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక హక్కులు కాలరాయడం. దళితుల్లో అక్షరాస్యత తక్కువ, ఇంట్లో పేదరికం. భౌతికంగా వేరుపరచడం (అస్పృశ్యత) సాధారణంగా ఉండేది; ఇప్పుడు చట్టపరమైన రక్షణ చర్యలు ఉన్నాయి |
| తెగలు (గిరిజనులు) | అమెరికా, ఆస్ట్రేలియా, ఆసియా, ఆఫ్రికా దేశాల్లోనూ వెనుకబాటు; మన దేశంలో 84.3 మిలియన్ల తెగల ప్రజలు; వ్యవసాయ, పరిశ్రమల కూలీలు; పేదరికం, విద్య లేకపోవడం, ఆరోగ్య సదుపాయాల కొరత |
- బడిలో నమోదు కాని పిల్లల్లో ఎక్కువమంది బలహీన వర్గాలు, తెగలు, మురికివాడల పిల్లలు, రకరకాల పనులు చేసేవారి పిల్లలు.
- మొత్తం నమోదు సంతృప్తికరంగా ఉన్నా షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల బాలికల నమోదు తక్కువ. కొన్ని రాష్ట్రాల్లోని కొన్ని జిల్లాల్లో సౌకర్యాలు ఉన్నా నమోదు అంతగా లేదు.
అసమానతల స్థాయిలు, కారణాలు
విద్యలో అసమానత సమాజంలో అనేక స్థాయిల్లో కనిపిస్తుంది:
- ఒక రాష్ట్రానికి, మరో రాష్ట్రానికి మధ్య.
- ఒక రాష్ట్రంలో ఒక జిల్లాకు, మరో జిల్లాకు మధ్య.
- ఒక జిల్లాలో ఒక ప్రాంతానికి, మరో ప్రాంతానికి మధ్య.
- బాలురు, బాలికల మధ్య విద్యా అవకాశాల్లో.
కారణాలు: ప్రభుత్వ బడుల్లో కనీస సౌకర్యాల లేమి, సాంఘిక వివక్ష, పాఠ్యప్రణాళికలో అసమానతలు.
సాధారణ పాఠశాల వ్యవస్థ (ప్రభుత్వ బడులు) ద్వారా షెడ్యూల్డ్ కులాలు, తెగల కోసం తగిన చర్యలు చేపట్టవచ్చు. బడి విద్యా వ్యవస్థ ద్వారానే ఈ అసమానతలను తగ్గించి సమ్మిళిత వ్యవస్థ వైపు వెళ్లవచ్చు.
NCF 2005: సమానత్వ లక్ష్యాలు
- భారతదేశం లౌకిక సమానత్వం, సామాజిక న్యాయం, సమానత్వాల మీద నిలిచి విద్యకు కొన్ని విస్తృత లక్ష్యాలు పెట్టుకుందని NCF 2005 గుర్తించింది.
- సృజనాత్మకత, కొత్త పరిస్థితుల్లో స్పందించడం నేర్చుకోవడం, ఇతరుల శ్రేయస్సు గురించి ఆలోచించి పని చేయడం, స్వాతంత్ర్యం - ఇవి సామాజిక మార్పుగా గుర్తించారు. ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో పాల్గొనడం, ఆర్థిక విధానాలకు దోహదపడటం కూడా సామాజిక మార్పే.
షెడ్యూల్డ్ కులాలు, తెగల విద్య, సామాజిక సమానత్వం
- షెడ్యూల్డ్ కులాలు, తెగలు విద్యాపరంగా, సామాజికంగా వెనుకబడిన తరగతులు. చాలా కాలం అణగదొక్కబడటం వల్ల ఆర్థికంగా, విద్యాపరంగా ఇతర కులాల కంటే బాగా వెనుకబడ్డారు. జనాభాలోని ఈ భిన్నత్వాన్ని ప్రత్యేకంగా అర్థం చేసుకోవాలి.
- షెడ్యూల్డ్ కులాలు, తెగలకు బడి సౌకర్యాలు కల్పించాలి. జాతీయ కమిషన్లు వీరి సమానత్వంపై దృష్టి పెట్టాయి; గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ వెనుకబడిన వర్గాల సామాజిక-ఆర్థిక ప్రగతిపై దృష్టి సారించింది. షెడ్యూల్డ్ కులాల జాతీయ కమిషన్కు రక్షణ కల్పించే విస్తృత అధికారాలు ఉన్నాయి.
- గిరిజన విద్య కోసం: సమగ్ర గిరిజనాభివృద్ధి సంస్థలతో కలిసి గిరిజన విద్యా కేంద్రాలు; ప్రాథమిక పాఠశాలలు, ఆశ్రమ పాఠశాలలు, బడి భవనాలు; బడి మానేసిన పిల్లలను మళ్లీ బడికి పంపడానికి బ్రిడ్జి కోర్సులు.
- మన రాష్ట్రంలో 15 ఏళ్లు పైబడిన వయోజనులకు "అక్షర సంక్రాంతి" అనే ప్రత్యేక వయోజన అక్షరాస్యత కార్యక్రమం చేపట్టారు.
విద్య, లింగ సమానత
- 1990 ల్లో విద్యా సౌలభ్యంలో అద్భుతమైన మెరుగుదల వచ్చింది. అఖిల భారత విద్యా సర్వేలు, NCERT నివేదికలు (1999, 2005) ప్రభుత్వ బడుల ఏర్పాటులో మెరుగుదలను చూపాయి.
- విద్యలో లింగ అసమానత తొలగించడానికి ప్రభుత్వం, ప్రభుత్వేతర సంస్థలు కలిసి వినూత్న కార్యక్రమాలు చేపట్టాయి. మహిళా సమాఖ్య విద్యాశాఖ సహకారంతో కొత్త వ్యూహాలు పాటించింది.
- DPEP లింగ సమానత్వంపై అవగాహన కార్యక్రమాలు చేపట్టింది; వివిధ స్థాయిల్లో యూనిట్లు ఏర్పాటు చేసి లింగ సమాన ప్రగతిని ఎప్పటికప్పుడు పర్యవేక్షించింది.
- షెడ్యూల్డ్ తెగలు, కులాల బాలికల విద్యకు చాలా ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి; సాంఘిక స్థితి, తరగతి కారణంగా వీరు ఎక్కువగా వెనుకబడుతున్నారు. వీరిలో బడి మానేసే రేటు చాలా ఎక్కువ.
| వర్గం (2004-05) | బాలికలు బడి మానేసే రేటు | బాలురు బడి మానేసే రేటు |
|---|---|---|
| షెడ్యూల్డ్ కులాలు | 60% | 55% |
| షెడ్యూల్డ్ తెగలు | 67% | 65% |
- కుటుంబ, సామాజిక బాధ్యతల వల్ల బాలికల విద్యకు తక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం ఈ వెనుకబాటుకు కారణం. బాల్య వివాహాలు, ఆర్థిక ఉపయోగాలు (ఇంటి పనులు, కూలి) కూడా కారణాలే.
- మధ్యాహ్న భోజన కార్యక్రమం (ఆగస్టు 1995) విద్యా సౌలభ్యానికి, సమానతకు కృషి చేసింది.
- కస్తూర్బా గాంధీ బాలికా విద్యాలయాలు (KGBV): 2004-05 లో, మహిళా అక్షరాస్యత తక్కువ ఉన్న జిల్లాల్లో SC, ST, ఇతర వెనుకబడిన కులాలు (OBC), మైనారిటీ బాలికల కోసం; 750 వసతి పాఠశాలలు ఏర్పాటయ్యాయి.
సమాన అవకాశాలు ఎందుకు పూర్తిగా అందడం లేదు?
- సమాన విద్యా అవకాశాలు అంటే పిల్లలు నడిచి వెళ్లేంత దూరంలో బడులు, వసతి సౌకర్యాలు, అన్ని వర్గాల పిల్లలకు ప్రవేశం, బడి మానేసే రేటు తగ్గించడం, నమోదు పెంచడం.
- కానీ నివేదికల ప్రకారం ఈ సౌకర్యాలు పూర్తిగా వాడుకోవడం లేదు; లబ్ధిదారులకు అంతగా అవగాహన లేదు. ప్రధాన కారణం పేదరికం; విద్యాపరంగా వెనుకబడిన వర్గాలు కూడా ఒక కారణం.
- ఇతర కారణాలు: సామాజిక, మానసిక పరిమితులు; పిల్లలకు విద్య పట్ల ఆసక్తి లేకపోవడం; నిరక్షరాస్యత; ఇంట్లో సరైన సౌకర్యాలు లేకపోవడం; ఉపాధ్యాయుల నిర్లక్ష్యం.
- పరిష్కారం: సముదాయాల్లో ఉపాధ్యాయుడి భాగస్వామ్యం, పిల్లల పట్ల వ్యక్తిగత శ్రద్ధ. జాతీయ విద్యా విధానం 1968, 1986-1992 విధానాలు అన్ని వర్గాలకు విద్య అందించే చర్యలు చెప్పాయి; ఫలితంగా సామాజిక-ఆర్థిక స్థితితో సంబంధం లేకుండా నమోదు పెరిగింది.
- పిల్లలను బడిలో చేర్చడమే కాదు, నాణ్యమైన విద్య, తగిన అభ్యసన పరికరాలు అందించడమే అసలు లక్ష్యం.
పరీక్ష కోణం: అసమానతకు గురయ్యే వర్గాలు: మహిళలు, దివ్యాంగులు, వృద్ధులు, మైనారిటీలు, కుల సమూహాలు, తెగలు. అసమానత స్థాయిలు నాలుగు: రాష్ట్రాల మధ్య, జిల్లాల మధ్య, జిల్లాలోని ప్రాంతాల మధ్య, బాలురు-బాలికల మధ్య. 2004-05 బడి మానేసే రేటు: SC బాలికలు 60%, ST బాలికలు 67%. KGBV 2004-05, 750 వసతి పాఠశాలలు. గిరిజనులు 84.3 మిలియన్లు. సమాన అవకాశాలు పూర్తిగా అందకపోవడానికి ప్రధాన కారణం పేదరికం. అక్షర సంక్రాంతి = 15 ఏళ్లు పైబడినవారికి.
మెమొరీ కోడ్: ఆరు వర్గాలు "మ-ది-వృ-మై-కు-తె" - మహిళలు, దివ్యాంగులు, వృద్ధులు, మైనారిటీలు, కులాలు, తెగలు. స్థాయిలు "రా-జి-ప్రాం-లిం" (రాష్ట్రం → జిల్లా → ప్రాంతం → లింగం). డ్రాపౌట్ "SC 60, ST 67"; KGBV "2004 - 750".