సమాజంలో అసమానతలకు వ్యక్తుల ఆర్థిక పరిస్థితులు, కుల లేదా జాతుల మధ్య భేదాలు కారణం. పేదరికం ఉన్నా బడి నమోదు పెంచడంలో భారతదేశం మంచి ప్రగతి సాధించింది.
నేపథ్యం
- ప్రాథమిక బడుల నమోదు 2001 నాటికి 113.6 మిలియన్లకు పెరిగింది; ప్రాథమిక స్థాయి స్థూల నమోదు దాదాపు 100%. అన్ని దశల్లో నమోదు పెరిగింది. 2001 నాటికి అక్షరాస్యత 65%.
- ఇంత పెరుగుదల ఉన్నా అసమానత ఇంకా ఉంది; గత మూడు దశాబ్దాలతో పోలిస్తే తగ్గింది.
- పేద పిల్లలను ఎక్కువగా బడిలో చేర్చారు; అయినా బడిలో చేరనివారు ఉన్నారు, వారిలో ఎక్కువమంది పేదలే.
- రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ప్రత్యేక పథకాలు: రాజస్థాన్లో లోక్ జుంబిష్, శిక్షా కర్మి; మధ్యప్రదేశ్లో విద్యా హామీ పథకం; ఉత్తరప్రదేశ్లో ప్రాథమిక విద్యా కార్యక్రమం. ఆంధ్రప్రదేశ్లో అంగన్వాడీ కార్యక్రమం బడి నమోదులో మంచి అభివృద్ధి సాధించింది.
- విద్యా ప్రగతిలో ముందుకు వెళ్తున్నా బిహార్, ఉత్తరప్రదేశ్, రాజస్థాన్, మధ్యప్రదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్ - ఈ 5 రాష్ట్రాల్లో బడికి హాజరు కాని విద్యార్థులు ఇంకా ఎక్కువ.
- విద్యలో పెట్టుబడులు అసమానతలు తొలగించి సమాన అవకాశాలు ఇవ్వడానికి తోడ్పడతాయి. విద్యలో అసమానతల వల్ల మతపరమైన, సామాజిక వర్గాల పిల్లలు వెనుకబడుతున్నారు.
ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు పాఠశాలలు
- 14 ఏళ్ల వరకు ఉచిత నిర్బంధ విద్యకు చర్యలు తీసుకున్నా గుణాత్మక విద్య ఒక సమస్యగా మారింది.
- ఎక్కువ మందికి ఉచిత విద్య అందించడంలో ప్రభుత్వ బడులు గొప్ప పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. పట్టణాల్లో ప్రైవేటు బడుల ఖర్చు ఎక్కువ; గ్రామీణులకు ప్రభుత్వ బడులే ఆధారం; అవి ఎంతోమంది పిల్లల భవిష్యత్తు కలలను నిజం చేస్తున్నాయి.
- ఈ అసమానత దేశ మానవ వనరుల అభివృద్ధి మీద, పనిచేసే వర్గం మీద ప్రభావం చూపుతుంది. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పనిచేసేవారికి అధిక జీతభత్యాలు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది.
- పేదరికం వల్ల చాలా తక్కువ మంది సెకండరీ విద్య పూర్తి చేసి కళాశాలలో చేరుతున్నారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో సెకండరీ స్థాయిలో బడి మానేసే రేటు ఎక్కువ. కళాశాల విద్య కోసం ప్రయత్నించే తల్లిదండ్రులే పిల్లలను సెకండరీకి పంపుతున్నారు; పంపకపోతే అంతకుముందు చేసిన కృషి వృథా అవుతుంది.
గ్రామీణ, పట్టణ పాఠశాలలు
- మన దేశంలో ఎక్కువ ప్రాంతాలు గ్రామీణమే కాబట్టి గ్రామీణ విద్యకు ఎక్కువ ప్రాముఖ్యం ఉంది.
- వార్షిక విద్యా నివేదిక ప్రకారం గ్రామీణ బడుల్లో హాజరయ్యే విద్యార్థుల సంఖ్య ఎక్కువే. కానీ 5వ తరగతి చదువుతున్నవారిలో సగం కంటే ఎక్కువ మంది కింది (రెండో) తరగతి పుస్తకాన్ని చదవలేకపోతున్నారు; సాధారణ గణిత సమస్యలు కూడా చేయలేకపోతున్నారు.
- ఫలితాలు రాకపోవడానికి కారణాలు: ఒకే ఉపాధ్యాయుడు ఒకటి కంటే ఎక్కువ తరగతులకు బోధించడం (బహుళ తరగతి); ఉపాధ్యాయుల, విద్యార్థుల హాజరు తక్కువ.
- పేదరికం వల్ల గ్రామీణులు పిల్లలను ప్రైవేటు బడులకు పంపలేరు; ప్రభుత్వ బడుల మీదే ఆధారపడతారు. చాలా ప్రభుత్వ బడులు ఒకే ఉపాధ్యాయుడితో నడుస్తున్నాయి. సంఖ్యలోనూ, నిబద్ధతలోనూ మెరుగైన ఉపాధ్యాయులు కావాలి.
- గ్రామీణ బడుల్లో గుణాత్మక సమస్యలు: నిబద్ధత ఉన్న బడులు, సరైన పుస్తకాలు, అభ్యసన సామగ్రి లేకపోవడం; విద్య అందుబాటులో లేకపోవడం.
- కొన్ని గ్రామీణ ప్రభుత్వ బడుల్లో విద్యార్థులు అత్యధికం; దాంతో ఉపాధ్యాయ-విద్యార్థి నిష్పత్తి పెరిగి ప్రతి పిల్లవాడిపై శ్రద్ధ ఉండదు.
- ప్రతి గ్రామంలో బడి ఉండదు; విద్యార్థులు చదువు కోసం మరో గ్రామానికి వెళ్తారు. తల్లిదండ్రులు బాలికలను వేరే గ్రామంలోని బడికి పంపరు - గ్రామీణ విద్య విఫలం కావడానికి ఇదీ ఒక కారణం.
- పుస్తకాలు ఎక్కువగా ఇంగ్లీషు మాధ్యమంలో ఉంటాయి; గ్రామీణ పిల్లలు మాతృభాషలో లేదా హిందీలో మాట్లాడతారు. దాంతో అభ్యసనలో వెనుకబడుతున్నారు.
- గ్రామీణ పిల్లలకు జీవితానుభవ జ్ఞానం ఉంటుంది; కానీ పాఠ్యపుస్తకాలు అర్థం చేసుకోవడం కష్టం. సౌకర్యాల కొరత, పేదరికం కూడా అడ్డంకులు.
- పేదరికం కంటే నాణ్యతకు సంబంధించిన అంశాలు మరింత శక్తిమంతమైనవి: ముందే తయారుచేసిన ప్రశ్నలను బట్టీ పట్టడం, ఆలోచనలు పెంచకపోవడం; జ్ఞానం కంటే పరీక్ష పాస్ కావడమే లక్ష్యం అయిపోయింది. ప్రాథమిక, గ్రామీణ స్థాయిల్లో మొదటి దశ నుంచే గుణాత్మక విద్య అవసరం.
- పరిష్కారాలు: గ్రామీణ సంస్కృతి, ఆచార వ్యవహారాలు, సంప్రదాయాలు, విలువలను పాఠ్యాంశాల్లో చేర్చి విద్య పట్ల ఆసక్తి పెంచడం; నైపుణ్యాలు, అభ్యసన సామర్థ్యాలు, జీవన సామగ్రి, సౌకర్యాలు దృష్టిలో పెట్టుకుని పాఠ్యప్రణాళిక; ఆసక్తి, సామర్థ్యం ఉన్న గ్రామీణ విద్యార్థులను ప్రోత్సహించడం; గ్రామాల్లో ఎక్కువ బడులు; ప్రతి స్థాయిలో ప్రగతి మూల్యాంకనం; సరైన సమయంలో దిద్దుబాటు.
- ఉచిత విద్య అందుతున్నా బడి మానేయడానికి కారణాలు: ప్రభుత్వ బడుల స్థితిగతులు, విద్యలో ప్రావీణ్యం-నిబద్ధత ఉన్న ఉపాధ్యాయులు, ఉపాధ్యాయుల జీతభత్యాలు - ఇవి ఉన్నా ప్రగతిలో తేడా ఉంది; దానికి కారణం పట్టణ, పల్లె విద్యార్థుల వికాస వాతావరణంలోని తేడాలు.
ఏకోపాధ్యాయ పాఠశాలలు
- మన దేశంలో చాలా ప్రాంతాల్లో వివిధ తరగతులు ఉన్న ఏకోపాధ్యాయ బడులు ఉన్నాయి.
- మారుమూల, తక్కువ జనసాంద్రత ఉన్న ప్రాంతాలు - ఎడారి ప్రాంతాలు, సరిహద్దు ప్రాంతాలు, భూకంపాలు వచ్చే ప్రాంతాలు - లో 10-25 మంది పిల్లలతో బడులు నడుస్తున్నాయి. తక్కువ నమోదు ఉన్న బడులను ఇద్దరు ఉపాధ్యాయులతో, తక్కువ బోధనా సమయంతో ఏర్పాటు చేశారు.
- ఏకోపాధ్యాయ బడి పూర్తిగా ఆ ఉపాధ్యాయుడి హాజరు మీదే ఆధారపడుతుంది. ఉపాధ్యాయుడు రాకపోతే, జిల్లాలో ఏదైనా సమావేశానికి వెళ్తే, సెలవు పెడితే బడి తెరుచుకోదు. ఇద్దరు ఉపాధ్యాయుల బడుల్లో ఇద్దరి మధ్య ఒప్పందాలు కనిపిస్తాయి.
- పట్టణాలతో పోలిస్తే మారుమూల ప్రాంతాల్లో బోధన చాలా కష్టం: ఉపాధ్యాయ-విద్యార్థి సంబంధాలు, ఉపాధ్యాయులకు ప్రాథమిక శిక్షణ లోపం, సౌకర్యాల లేమి, ఒకే ఉపాధ్యాయుడు అనేక తరగతులు నిర్వహించడం.
- మన దేశంలో 1/4 వంతు ప్రాథమిక బడులు చిన్న ఆవాస ప్రాంతాల్లో ఒక చిన్న తరగతి గదిలోనే నడుస్తున్నాయి.
- 11వ పంచవర్ష ప్రణాళిక ప్రకారం ఏకోపాధ్యాయ, బహుళ తరగతి బడుల్లో అనేక లోపాలు ఉన్నాయి.
అసమానత రూపాలు
- తరగతి గదికి సంబంధించిన అంశాలు, భిన్న సంస్కృతులు, భిన్న వర్గాల విద్యార్థులు, వారి వ్యక్తిగత ప్రగతి - ఇవి బడిలో సరైన అవకాశాలకు అవరోధాలు. విద్యార్థుల కుటుంబం, ఉపాధ్యాయులు, బడి కూడా అభ్యసనపై ప్రభావం చూపుతాయి.
- వనరుల్లో భిన్నత్వం: బడుల మధ్య వనరుల తేడా మరో అసమానత. కనీస భౌతిక, మానవ వనరులు కల్పిస్తే గ్రామీణ, వెనుకబడిన, సౌలభ్యం లేని ప్రాంతాల వారికీ మంచి విద్య అందించవచ్చు.
- విద్యా హక్కు చట్టం 2009 ప్రకారం ప్రతి పిల్లవాడికీ గుణాత్మక విద్య అందించాల్సిన చట్టపరమైన బాధ్యత ప్రభుత్వానిది. చట్టంలోని సెక్షన్ 8 ప్రకారం వెనుకబడిన, బలహీన వర్గాల పిల్లలు భవనం, సౌకర్యాలు, బోధనా సిబ్బంది, అభ్యసన సామగ్రి లేకపోవడం వంటి కారణాలతో ప్రాథమిక విద్యకు దూరం కాకుండా, వారి పట్ల వివక్ష లేకుండా చూడాలి. బడుల్లో సరైన భౌతిక, మానవ వనరులు ఉండాలి; సార్వత్రిక ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేకపోతే కఠిన చర్యలు ఉంటాయి.
- సార్వత్రికంగా బడులు అందుబాటులో ఉన్నా సౌకర్యాలు అంతగా లేవు. చిన్న ఆవాస ప్రాంతాలు, చిన్న బడులు, షెడ్యూల్డ్ కులాలు-తెగల పరిస్థితి కూడా అసమానతలకు కారణాలు.
డిజిటల్ విభజన
- అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో సామాజిక అసమానత ఒక ప్రాథమిక సమస్య; ఆర్థిక, భౌగోళిక, సాంస్కృతిక అంశాలు దీనికి మూలం.
- సమానత్వాన్ని సమాచార ప్రసార సాంకేతికత (ICT) విధానం ద్వారా కూడా కల్పించే ప్రయత్నం చేసినా అసమానత పెద్ద సమస్యగానే ఉంది.
- కుటుంబ ఆదాయం, గ్రామీణ-పట్టణ వాతావరణం, తల్లిదండ్రుల విద్యాస్థాయి, పోషకాహారం, ఆరోగ్యం అందుబాటులో లేకపోవడం వల్ల ఆర్థిక అసమానతలు ఏర్పడుతున్నాయి.
- గ్రామీణ సమాజంలో ICT సౌలభ్యం పట్టణాల కంటే చాలా తక్కువ; పట్టణాల్లోనూ ఈ సమస్య ఉంది. పేద, మధ్యతరగతి కుటుంబాల్లో గుణాత్మక విద్య సమస్యగా కనిపిస్తుంది. ఈ అంతరాలు బడుల్లో అభ్యసన సామగ్రి, బడి పరిస్థితుల మీదా ప్రభావం చూపుతాయి.
విద్య, సాంఘిక అసమానతలు
- బడుల మధ్య గుణాత్మకత, సౌకర్యాలు, అభ్యసన ప్రగతిలో హెచ్చుతగ్గులు ఉన్నాయని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. పిల్లల సాంఘిక స్థితికి, వారి అభ్యసనానికి సంబంధం ఉంది; గ్రామీణ పేద పిల్లలు ప్రభుత్వ బడులకే వెళ్తారు.
- కొన్ని ప్రభుత్వ బడులు సరైన అభ్యసన వాతావరణం ఇవ్వలేకపోతున్నాయి: సరైన భవనాలు లేకపోవడం, శిక్షణ లేని ఉపాధ్యాయులు, సంబంధం లేని పాఠ్యప్రణాళిక, గుణాత్మక లోపం, బహుళ తరగతి బోధనలో శిక్షణ లేకుండా ఒక్క ఉపాధ్యాయుడే అన్ని తరగతులకు బోధించడం. దాంతో చాలామంది కొంతే నేర్చుకుని, తర్వాత బడికి దూరమవుతున్నారు. ఈ సవాళ్లు ప్రభుత్వ బడుల్లో చదివే సాంఘికంగా వెనుకబడిన వర్గాల మీద ఎక్కువ ప్రభావం చూపుతాయి.
- వెనుకబడిన రాష్ట్రాల్లో విద్యా సౌకర్యాలు పెరిగాయి. తరగతి గదిలోని భిన్న వర్గాల, బలహీన వర్గాల పిల్లలను సమర్థంగా బోధించేలా ఉపాధ్యాయులకు శిక్షణ ఇచ్చి నియమించడం ఒక ముఖ్య సవాలు.
- అనాదిగా బలహీన వర్గాలకు (SC, ST, OBC) బడికి వెళ్లడం, నిలవడం, విద్యావకాశాలు అంతగా లేవు. పాఠ్యప్రణాళికలో విద్యా అసమానతలకు సంబంధించిన అంశాలు మార్చడం ద్వారా విద్యా వ్యవస్థ పునర్నిర్మాణం సాధ్యం.
- కొత్త బోధనా పద్ధతులు, ప్రభుత్వ చర్యలు ఉన్నా విద్యలో కుల, ఆదాయ హెచ్చుతగ్గులు ఉన్నాయి; సమాజంలో సాంఘిక సమానత ఇంకా సాధించాల్సి ఉంది.
- జాతీయ విద్యా విధానం (1986) విద్యలో అందరికీ సమాన అవకాశాలు కల్పించాలని చెప్పింది. సాంఘిక స్థితి, బడుల రకాలు, భౌతిక-విద్యా వనరుల లేమి వల్ల చాలామంది 5 ఏళ్ల ప్రాథమిక విద్య కూడా పూర్తి చేయలేకపోతున్నారు. సార్వత్రిక విద్యకు నమోదు, అవకాశాలతో పాటు పాఠ్యప్రణాళిక, మానవ వనరులు, నిష్ణాతులైన, అర్హత ఉన్న ఉపాధ్యాయులు కావాలి.
పరీక్ష కోణం: ఏకోపాధ్యాయ బడి = ఉపాధ్యాయుడు రాకపోతే బడి మూత; మారుమూల (ఎడారి, సరిహద్దు, భూకంప) ప్రాంతాల్లో 10-25 మంది పిల్లలు; 1/4 వంతు ప్రాథమిక బడులు ఒక చిన్న గదిలోనే. 11వ ప్రణాళిక: ఏకోపాధ్యాయ, బహుళ తరగతి బడుల్లో లోపాలు. గ్రామీణ వెనుకబాటుకు కారణాలు: బహుళ తరగతి బోధన, తక్కువ హాజరు, ఇంగ్లీషు మాధ్యమ పుస్తకాలు, బాలికలను వేరే ఊరికి పంపకపోవడం, బట్టీ. RTE సెక్షన్ 8 = వెనుకబడిన వర్గాలపై వివక్ష లేకుండా చూసే బాధ్యత. డిజిటల్ విభజన = గ్రామీణ ICT సౌలభ్యం తక్కువ.
మెమొరీ కోడ్: బడుల అసమానత మూడు జంటలు "ప్ర-ప్రై, గ్రా-ప, ఏ" - ప్రభుత్వ-ప్రైవేటు, గ్రామీణ-పట్టణ, ఏకోపాధ్యాయ. ఏకోపాధ్యాయ బడి సంఖ్యలు "10-25, 1/4". మారుమూల ప్రాంతాలు "ఎ-స-భూ": ఎడారి, సరిహద్దు, భూకంప ప్రాంతాలు.