UNCRPD లో పరీక్షలకు ముఖ్యమైన ఆర్టికల్స్ నంబర్లతో సహా ఇక్కడ చూద్దాం.
సమానత్వం, భేదభావం చూపకపోవడం (ఆర్టికల్ 5)
- ఆర్టికల్ 5 ప్రకారం ఒడంబడికను ఆమోదించిన దేశాలు సమానత్వాన్ని పెంచాలి, భేదభావాన్ని తొలగించాలి.
- వైకల్యం ఉన్నవారికి అవసరమైన సహేతుక వసతులు (రీజనబుల్ అకామడేషన్) అందేలా దేశాలు తగిన అన్ని చర్యలు తీసుకోవాలి.
విద్య (ఆర్టికల్ 24)
ఆర్టికల్ 24 ప్రకారం ఒడంబడికను ఆమోదించిన దేశాలు తప్పనిసరిగా ఇవి చేయాలి:
- విద్యా హక్కు గుర్తింపు: వైకల్యం ఉన్నవారి విద్యా హక్కును గుర్తించాలి. భేదభావం లేకుండా, సమాన అవకాశాల ఆధారంగా ఈ హక్కు అందాలి. అన్ని స్థాయిల్లో సమ్మిళిత విద్యా వ్యవస్థ ఉండాలి.
- సాధారణ వ్యవస్థ నుంచి దూరం చేయకూడదు:
- వైకల్యం కారణంగా ఎవరినీ సాధారణ విద్యా వ్యవస్థ నుంచి దూరం చేయకూడదు.
- వైకల్యం కారణంగా ఉచిత, నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్యను గానీ, మాధ్యమిక విద్యను గానీ నిరాకరించకూడదు.
- తాము నివసించే సమాజంలోనే, ఇతరులతో సమానంగా సమ్మిళిత, నాణ్యమైన, ఉచిత ప్రాథమిక, మాధ్యమిక విద్య పొందే అవకాశం ఉండాలి.
- జీవన, సామాజిక నైపుణ్యాలు: సమాజంలో సభ్యులుగా విద్యలో పూర్తిగా పాల్గొనేలా జీవన నైపుణ్యాలు, సామాజిక అభివృద్ధి నైపుణ్యాలు నేర్చుకునే వసతులు కల్పించాలి:
- బ్రెయిలీ లిపి, ప్రత్యామ్నాయ లిపులు, ప్రత్యామ్నాయ, పెంపొందించే సమాచార ప్రసార విధానాలు, దిశా జ్ఞానం, చలన నైపుణ్యాలు నేర్పడం; తోటివారి మద్దతు, మార్గదర్శనం అందించడం.
- సంజ్ఞా భాష నేర్పడం, బధిరుల సమాజపు భాషా గుర్తింపును ప్రోత్సహించడం.
- ఉపాధ్యాయులు, సిబ్బంది: సంజ్ఞా భాష లేదా బ్రెయిలీలో అర్హత ఉన్న ఉపాధ్యాయులను (వైకల్యం ఉన్న ఉపాధ్యాయులతో సహా) నియమించాలి; విద్యా వ్యవస్థలోని అన్ని స్థాయిల నిపుణులకు, సిబ్బందికి శిక్షణ ఇవ్వాలి.
ఆరోగ్యం (ఆర్టికల్ 25)
- వైకల్యం కారణంగా ఎలాంటి భేదభావం లేకుండా, అత్యున్నత స్థాయి నాణ్యమైన ఆరోగ్యం పొందే హక్కును గుర్తించాలి.
- ఆరోగ్య సేవలు, ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన పునరావాస సేవలు వైకల్యం ఉన్నవారికి అందేలా సభ్య దేశాలు చర్యలు తీసుకోవాలి.
- ఆరోగ్య బీమా, జీవిత బీమా పొందడంలో వైకల్యం ఉన్నవారి పట్ల భేదభావాన్ని నిషేధించాలి; ఈ సేవలు న్యాయంగా, సహేతుకంగా అందించాలి.
భావ ప్రకటన, అభిప్రాయ స్వేచ్ఛ, సమాచారం (ఆర్టికల్ 21)
- వైకల్యం ఉన్నవారు భావ ప్రకటన స్వేచ్ఛ, అభిప్రాయ స్వేచ్ఛ, సమాచారాన్ని సేకరించే, పొందే హక్కు అనుభవించేలా దేశాలు చర్యలు తీసుకోవాలని ఆర్టికల్ 21 చెబుతుంది.
పని, ఉపాధి (ఆర్టికల్ 27)
- సమానత్వం ఆధారంగా పని చేసే హక్కు అందరికీ ఉంది. తమకు నచ్చిన పనిని స్వేచ్ఛగా ఎంచుకునే హక్కు కూడా ఉంది.
- స్వేచ్ఛగా పనిచేయగల, అందుబాటులో ఉండే, సమ్మిళిత పని వాతావరణం వైకల్యం ఉన్నవారికి కల్పించాలి.
- ఉద్యోగ అవకాశాలు, ఉద్యోగంలో పదోన్నతి అవకాశాలు కల్పించాలి; ఉద్యోగ అవకాశాలపై అవగాహన కోసం సహాయ కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేయాలి.
- స్వయం ఉపాధి, సొంత వ్యాపారాలు, సహకార సంఘాల అభివృద్ధికి ప్రభుత్వాలు వసతులు కల్పించాలి.
ఇతర ముఖ్య ఆర్టికల్స్ (ఒక్క చూపులో)
| ఆర్టికల్ | అంశం |
|---|---|
| 3 | సాధారణ సూత్రాలు (8) |
| 5 | సమానత్వం, భేదభావం చూపకపోవడం |
| 7 | వైకల్యం ఉన్న పిల్లలు |
| 9 | సౌలభ్యం (యాక్సెసిబిలిటీ) |
| 21 | భావ ప్రకటన, అభిప్రాయ స్వేచ్ఛ, సమాచారం పొందడం |
| 24 | విద్య |
| 25 | ఆరోగ్యం |
| 27 | పని, ఉపాధి |
పరీక్ష కోణం: విద్య = ఆర్టికల్ 24 (అన్ని స్థాయిల్లో సమ్మిళిత విద్య; బ్రెయిలీ, సంజ్ఞా భాష, దిశా జ్ఞానం-చలనం; బ్రెయిలీ/సంజ్ఞా భాషలో అర్హత ఉన్న ఉపాధ్యాయులు). ఆరోగ్యం = 25 (బీమాలో భేదభావం నిషేధం). పని = 27. భావ ప్రకటన, సమాచారం = 21. సమానత్వం = 5. సౌలభ్యం = 9.
మెమొరీ కోడ్: "24 గంటలూ చదువు, 25 లో ఆరోగ్యం, 27 లో ఉద్యోగం" - ఒకదాని వెంట ఒకటి: 24 విద్య → 25 ఆరోగ్యం → 27 పని. "21 ఏళ్లకు మాట్లాడే హక్కు" - ఆర్టికల్ 21 భావ ప్రకటన. "5 వేళ్లూ సమానం కావు, కానీ హక్కులు సమానం" - ఆర్టికల్ 5.