సమ్మిళిత విద్యకు ఐదు ముఖ్య సూత్రాలు: అందుబాటు (యాక్సెస్), సమన్యాయం (ఈక్విటీ), ఔచిత్యం (రెలెవెన్స్), భాగస్వామ్యం (పార్టిసిపేషన్), సాధికారత (ఎంపవర్మెంట్).
అందుబాటు (సార్వత్రిక అందుబాటు)
- విద్యలో సార్వత్రిక అందుబాటు అంటే కులం, ఏ రకమైన వివక్ష, వైకల్యం - దేనితోనూ సంబంధం లేకుండా అందరికీ విద్యలో సమాన అవకాశాలు కల్పించి విద్యాభివృద్ధికి తోడ్పడటం.
- వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు బడి స్థాయిలో, కళాశాల స్థాయిలో తగిన వైకల్య సంబంధ సామగ్రి, సదుపాయాలు కల్పించడమే అందుబాటు.
- అందరికీ అందుబాటు కోసం చాలా దేశాలు విద్యా హక్కు చట్టాల మీద ఆధారపడుతున్నాయి (మన దేశంలో RTE చట్టం).
- సార్వత్రిక అందుబాటు కోసం సామాజిక, సాంస్కృతిక, ఆర్థిక, జాతీయ పరిస్థితులు తెలిసి వాటికి తగ్గ బోధనా పద్ధతులు పాటించాలి.
- ముందుగా శారీరక, బౌద్ధిక / మానసిక వైకల్యం, అభ్యసన వైకల్యం ఉన్నవారికి సమాన అవకాశాలు కల్పించాలి. అన్ని రకాల సామర్థ్యాలు ఉన్న భిన్న వ్యక్తులకు, భిన్నత్వానికి అవకాశం ఇవ్వడమే అందుబాటు.
- సార్వత్రిక అందుబాటు పెంచడానికి, అందరికీ సమాన అవకాశాలు ఇవ్వడానికి పాఠ్యప్రణాళికలో మార్పులు చేయడంలో ఉపాధ్యాయులు ఎన్నో సవాళ్లు ఎదుర్కొంటూ కృషి చేస్తున్నారు.
సమన్యాయం (ఈక్విటీ)
- విద్యలో సమన్యాయం అంటే సమానత్వాన్ని కల్పించడం. విద్యా ప్రగతి ఆధారంగా సమాన అవకాశాలు కల్పించడం ద్వారా దీన్ని కొలుస్తారు.
- విద్యలో సమన్యాయం రెండు అంశాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది:
- నిష్పక్షపాతం: వ్యక్తి సొంత పరిస్థితులు, వ్యక్తిగత అంశాలు అతని విద్యా ప్రగతికి అడ్డు కాకూడదు.
- సమ్మిళితత్వం: ప్రతి ఒక్కరికీ కనీస ప్రాథమిక స్థాయి విద్య అందాలి. ఈ రెండు అంశాలు ఒకదానిపై ఒకటి ఆధారపడి మొత్తం విద్యా వ్యవస్థ విజయానికి తోడ్పడతాయి.
- విద్యా వ్యవస్థలో అసమానతలు తొలగించి సమానత్వం పెంచితే, సమాజంలోనూ సమానత్వ భావన పెరుగుతుంది.
ఔచిత్యం (రెలెవెన్స్)
- విద్యావ్యవస్థలో బోధనాభ్యసన అనుభవాలు ప్రతి ఒక్కరి ఆశయాలకు తగ్గట్టుగా ఉండాలి; సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలను పెంపొందించాలి.
- నిజ జీవితానికి దగ్గరగా ఉండే అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చే అభ్యసన అనుభవాలు కల్పించాలి.
- ఇది సరైన విద్యా విధానం ద్వారా మాత్రమే సాధ్యం.
భాగస్వామ్యం (పార్టిసిపేషన్)
- బడి విద్యా విధానంలో విద్యార్థులందరికీ భాగస్వామ్యం కల్పించాలి. వారి అభిప్రాయాలు, ఆలోచనలు అభ్యసనానికి సరైన విలువలు చేకూరుస్తాయి.
- తమ హక్కుల పట్ల విశ్వాసం, ఆత్మవిశ్వాసం పెంచడం, సంస్కృతి సంప్రదాయాల్లో భాగస్వామ్యం ఇవ్వడం ద్వారా బడి అభివృద్ధి చెందుతుంది; విద్యార్థులు ఆత్మవిశ్వాసంతో నేర్చుకుంటారు.
- భాగస్వామ్యం వల్ల క్రమశిక్షణ, విలువలు పెరుగుతాయి; వినడం, భావప్రసారం చేసే నైపుణ్యాలు పెరుగుతాయి.
సాధికారత (ఎంపవర్మెంట్)
- వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు చేయూత ఇవ్వడం ద్వారా వారు తమంతట తామే సరిగ్గా నేర్చుకునేలా, సరైన జీవితం గడిపేలా చేయడమే సాధికారత.
- ఈ భావన వ్యక్తికి సంబంధించినది. సమాజంలో వైకల్యం ఉన్నవారికి చేయూత ఇస్తే వారు స్వతంత్రంగా జీవించగలుగుతారు; "మేమూ సమాజంలో భాగమే" అనే భావన కలుగుతుంది.
పరీక్ష కోణం: ఐదు సూత్రాలు: అందుబాటు, సమన్యాయం, ఔచిత్యం, భాగస్వామ్యం, సాధికారత. అందుబాటు = సమాన అవకాశం + వైకల్య సంబంధ సామగ్రి, సదుపాయాలు. సమన్యాయం = నిష్పక్షపాతం + సమ్మిళితత్వం. ఔచిత్యం = నిజ జీవితానికి దగ్గరగా. సాధికారత = స్వతంత్ర జీవనం.
మెమొరీ కోడ్: "అ-స-ఔ-భా-సా" - అందుబాటు, సమన్యాయం, ఔచిత్యం, భాగస్వామ్యం, సాధికారత. సమన్యాయం రెండు ఆధారాలు "ని-స": నిష్పక్షపాతం, సమ్మిళితత్వం.
వైకల్యం ఉన్న పిల్లల విద్యా హక్కు: అందరి బాధ్యత
వైకల్యం ఉన్న పిల్లల విద్యా హక్కును నిజం చేయడానికి ప్రతి ఒక్కరూ బాధ్యత తీసుకోవాలి. ఈ అంశాలు దృష్టిలో ఉంచుకోవాలి:
- సమ్మిళిత విలువలకు అనుగుణంగా కార్యక్రమాల రూపకల్పన.
- అందరికీ సమాన విలువ ఇవ్వడం; ప్రతి ఒక్కరిలో "మనవాళ్లం" అనే భావన కలిగించడం.
- బోధనాభ్యసన ప్రక్రియలో అందరికీ సమాన భాగస్వామ్యం.
- విధానాలు, సంప్రదాయాలు, చట్టాల్లో అందరికీ సమాన గౌరవం, భిన్నత్వానికి ప్రాధాన్యం.
- సమ్మిళిత విధానాల గురించి తెలుసుకుని అందరితో పంచుకోవడం.
- బడికీ, సమాజానికీ మధ్య అనుకూల సంబంధాలు.
- సమ్మిళిత విద్యను గుర్తించడం సమ్మిళిత సమాజానికి తోడ్పడుతుంది; సమ్మిళిత విధానంలో సామాజిక, విద్యాపరమైన లాభాలు ఉన్నాయి.
- ప్రాంతీయ (స్థానిక) విధానాలను అభివృద్ధి చేసి సమ్మిళిత విద్యను అమలు చేయడం.
- పిల్లలను బడికి పంపే తల్లిదండ్రులు సమ్మిళిత విద్యాభివృద్ధికి తోడ్పడినవారవుతారు.
- వైకల్యం ఉన్న తోటివారి అభ్యసనంలో పాలుపంచుకుని, వారికి సహకరించే విద్యార్థులు సమ్మిళిత విద్యకు విలువ ఇచ్చినవారవుతారు.
- వైకల్యం ఉన్నవారితో సహా పిల్లలందరికీ తగిన అభ్యసన అవకాశాలు అందేలా తోడ్పడటం.
- అందరికీ విద్య లక్ష్య సాధనకు సమ్మిళిత విధానాన్ని ముఖ్య విధానంగా ఎంచుకోవాలి. సమ్మిళిత విధానం అంటే స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్కు ముగింపు కాదు. భిన్నత్వ విలువలకు, ప్రజాస్వామ్య సూత్రాలకు కట్టుబడి సమన్యాయం, సమానత్వాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం, బోధనాభ్యసనలో అందరి భాగస్వామ్యం పొందడమే దీని సారం.
- సమ్మిళిత విలువలు ఉపాధ్యాయ శిక్షణ కార్యక్రమాల్లో కూడా ఉండేలా విద్యా వ్యవస్థ చూడాలి.