చాలా విద్యా సందర్భాల్లో భాషే నేర్చుకోవడానికి, బోధించడానికి మాధ్యమం. ఉపాధ్యాయుడు సమాచారం ఇవ్వడం, ప్రశ్నలు అడగడం, అభ్యాసకులు స్పందించడం, సొంత ప్రశ్నలు అడగడం - అన్నీ భాష ద్వారానే జరుగుతాయి. భాష కేవలం భావప్రసారానికి, జ్ఞానానికి సాధనం మాత్రమే కాదు; అది సాంస్కృతిక గుర్తింపుకు, సాధికారతకు ప్రాథమిక లక్షణం. వ్యక్తికీ, సమూహానికీ సంబంధించిన రకరకాల భాషా సమూహాల భాషలను గౌరవిస్తేనే శాంతియుత సహజీవనం సాధ్యమవుతుంది.
బోధనా మాధ్యమం, భాషా బోధన
- బడిలో బోధనా భాష (మాధ్యమం) జ్ఞానాన్ని అందించే వాహనం. ఇది భాషా బోధన (భాషను ఒక సబ్జెక్టుగా నేర్పడం) నుంచి భిన్నమైనది.
- రెండో భాష నేర్చుకోవడానికి వ్యాకరణం, పదజాలం, రాత, మౌఖిక రూపాలతో కూడిన నిర్దిష్ట పాఠ్యప్రణాళిక ఉంటుంది.
- మరో భాష నేర్చుకోవడం వల్ల ఇతర సంస్కృతుల విలువలు, ప్రపంచ దృక్పథాలు అందుబాటులోకి వస్తాయి; అంతర-సాంస్కృతిక అవగాహన పెరుగుతుంది; విదేశీయుల పట్ల అనవసర భయం తగ్గుతుంది.
- భాషలు బోధించే పద్ధతులు కాలంతో మారుతుంటాయి; దేశం నుంచి దేశానికి, ఒకే దేశంలోనూ మారవచ్చు. అవి భాష గురించి ప్రబలంగా ఉన్న భావన మీద, బోధనకు కేటాయించిన భాషా పాత్ర మీద ఆధారపడి ఉంటాయి.
భాషాశాస్త్రం: అర్థం, నిర్వచనాలు
- భాషను అధ్యయనం చేసే శాస్త్రమే భాషాశాస్త్రం (లింగ్విస్టిక్స్). చాలా సందర్భాల్లో ఇది మాట్లాడే భాష అధ్యయనం.
- భావప్రసారానికి ముందుగా ఏర్పడిన క్రమబద్ధ వ్యవస్థే భాష. వినికిడి సహాయంతో భాషను ఉపయోగించి మాట్లాడటం ఒక మార్గం; సంజ్ఞల ద్వారా కూడా భాషను వాడవచ్చు (సంజ్ఞా భాష).
- లిపిపై అధ్యయనాలు జరిగాయి కానీ వాటికి ప్రాథమిక ప్రాధాన్యం లేదు; అన్ని సంస్కృతులకూ లిపి లేదు.
- భాషను మానవ భావప్రసార వ్యవస్థగా అధ్యయనం చేయడమే భాషాశాస్త్రం.
- నోమ్ చోమ్స్కీ: భాషాశాస్త్రం ప్రధానంగా సార్వత్రిక మానవ మనస్సుకు సంబంధించినది; అది జ్ఞానాత్మక మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం లో ఒక శాఖ.
- భాషాశాస్త్రం అంటే భాషను శాస్త్రీయంగా, క్రమబద్ధంగా అధ్యయనం చేయడం: మానవ భాషల నియమాలు, వ్యవస్థ, సూత్రాలను శాస్త్రీయంగా పరిశీలించడం.
- ప్రపంచవ్యాప్తంగా మాట్లాడే భాషపై జరిగే అధ్యయనాలు ఎక్కువగా శబ్దాలు, ధ్వనిమాలు (ఫోనీమ్స్ - భాషను వేరు చేసే ధ్వని భాగాలు), పదాలు, వాక్యాల సముదాయాన్ని పరిశీలిస్తాయి. పిల్లలు ఒక పదంతో మాట్లాడటం ఎలా నేర్చుకుంటారో, తర్వాత వాక్య ప్రయోగాలు, భాషా సంస్కృతిని ఎలా నేర్చుకుంటారో కూడా పరిశీలిస్తాయి.
భాష భాగాలు
భౌతిక వస్తువులకు (కలం, పువ్వు) నిర్మాణం, భాగాలు ఉన్నట్లే భాషకూ ఒక నిర్మాణం ఉంది. భాషా నిపుణులు భాషను విశ్లేషించి ఈ ఐదు ఉప ప్రక్రియలను గుర్తించారు:
| భాగం | అధ్యయనం చేసేది | వివరణ, ఉదాహరణ |
|---|---|---|
| ధ్వనిశాస్త్రం (ఫోనాలజీ) | భాష శబ్దాలు | శబ్దాల రకాలు, నిర్మాణం; మాట్లాడే అవయవాల (వాగింద్రియాల) ద్వారా పుట్టే శబ్దాల శాస్త్రీయ అధ్యయనం |
| అర్థశాస్త్రం (సెమాంటిక్స్) | పదాల అర్థం | వక్త సందేశం వినేవారికి స్పష్టంగా అర్థం కావాలి; పూర్వ జ్ఞానంతో పదాలు, వాటి అర్థాలు గుర్తుపెట్టుకోవాలి; పదాల మధ్య సంబంధాలు - పర్యాయ పదం, వ్యతిరేక పదం |
| స్వరూపశాస్త్రం (మార్ఫాలజీ) | వ్యాకరణ ప్రత్యయాలు, పద నిర్మాణం | పదాంశం (మార్ఫీమ్) = భాషలో అర్థం ఉన్న అతి చిన్న యూనిట్ |
| వాక్యనిర్మాణశాస్త్రం (సింటాక్స్) | వాక్య నిర్మాణం | వాక్యంలో పదాలను అమర్చే క్రమం; వ్యాకరణపరంగా సరైన అర్థం రావాలి ("కుక్క బాలుడిని వెంబడించింది"); పదక్రమం సాధారణంగా కర్త (S), క్రియ (V), కర్మ (O) తో ముడిపడి ఉంటుంది |
| వ్యావహారికశాస్త్రం (ప్రాగ్మాటిక్స్) | భాషను వాడే నియమాలు | సందర్భాన్ని బట్టి అర్థం, వ్యాఖ్యానం; సందర్భం భాషా సందర్భం కావచ్చు, భౌతిక సందర్భం కావచ్చు; పిల్లలు నేర్చుకోవడానికి, తల్లిదండ్రులు వారితో మాట్లాడటానికి తోడ్పడుతుంది |
పదాంశాలు (మార్ఫీమ్స్): రెండు రకాలు
- పదాలను పలికేటప్పుడు శబ్దాలు మారితే అర్థాలూ మారుతాయి. పదాంశం భాషలో అర్థం ఉన్న అతి చిన్న యూనిట్.
- స్వతంత్ర పదాంశాలు (ఫ్రీ మార్ఫీమ్స్): విడిగా నిలబడి అర్థం ఇచ్చేవి - బాలుడు, బాలిక, సర్పం, తినుబండారం, నిద్ర.
- బద్ధ పదాంశాలు (బౌండ్ మార్ఫీమ్స్): విడిగా నిలవలేక, మరో పదానికి చేరి అర్థాన్ని మార్చేవి. ఉదాహరణకు బహువచనం కోసం చేర్చే "-లు" (పుస్తకం → పుస్తకాలు; అబ్బాయిలు, కుర్చీలు, బల్లలు).
- వినికిడి లోపం ఉన్న విద్యార్థులకు బోధించేటప్పుడు ఈ రూపాలను స్పష్టంగా చెప్పాలి. "బాలురు, బాలికలు" అంటే ఒకరు కాదు, ఎక్కువ మంది అని వివరించాలి. వస్తువులు, మనుషుల గురించి చెప్పేటప్పుడు సరైన పదాలు వాడి వివరంగా చెప్పాలి; అప్పుడే వారికి భాషపై అవగాహన వస్తుంది.
భాష ప్రాముఖ్యత, విధులు
- భావప్రసారానికి భాష ముఖ్య సాధనం. ఇదే భాష ప్రధాన విధి అని మనందరి మనసుల్లో ఉంటుంది.
- భాష ఇతర విధులు కూడా నిర్వహిస్తుంది: ప్రకటనాత్మక (విషయం చెప్పడం), ఆజ్ఞార్థక (ఆదేశం ఇవ్వడం), ప్రశ్నార్థక (ప్రశ్న అడగడం).
- సామాజిక సంబంధాల్లో భాష చాలా ఉపయోగపడుతుంది: పరస్పర చర్యలను క్రమబద్ధం చేయడం, వ్యక్తిగత నియంత్రణ, ఇతరుల ప్రవర్తనకు మార్గదర్శనం.
- వ్యక్తి తనతో తాను మాట్లాడుకోవడం (స్వగత భావప్రసారం) కూడా భాష ద్వారానే జరుగుతుంది.
సామాజిక-సాంస్కృతిక బహుళత్వం
- కుటుంబం పిల్లవాడికి మంచి అభ్యసన సమాజం. అక్కడ సామాజిక పాత్రలు, సంకేతాలతో పిల్లవాడు భాష నేర్చుకుంటాడు. ఆ తర్వాత విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులు కలిసి ఉండే అభ్యసన సమాజంలో భాషను అర్థవంతంగా వాడతారు.
- భాష మాత్రమే తెలిసిన ఉపాధ్యాయుడు, ముఖ్యంగా వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లలకు, క్రియాత్మక భాష నేర్పలేడు. పిల్లల సామాజిక పరిసరాలు, పరిస్థితులు కూడా ఉపాధ్యాయుడికి తెలిసి ఉండాలి.
- ఎం.ఎ.కె. హాలిడే: సంఘ జీవిగా పిల్లవాడి అభివృద్ధిపై భాష పాత్ర గణనీయమైన ప్రభావం చూపుతుందని వివరించాడు. ఇది ఉపాధ్యాయులు సామాజిక పరిస్థితులను అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.
- తరగతి గది నాలుగు గోడల మధ్య ఉపాధ్యాయుడు కల్పిత అనుభవాలు, నిజ జీవితానికి సమానమైన పరిస్థితుల్లో పాత్రపోషణ (రోల్ ప్లే) ఏర్పాటు చేసి ఆలోచనకు, సరైన భాషకు అవకాశం ఇస్తాడు.
- సమాజంలో ఉండటం ద్వారా పిల్లవాడి సంపూర్ణ అభివృద్ధిలో భాష ప్రముఖ పాత్ర పోషిస్తుంది. భాష ద్వారానే జీవన శైలులు, సంఘంలో నేర్చుకున్న విషయాలు ఒకరి నుంచి ఒకరికి చేరతాయి. అందువల్ల భాష ఒక ప్రధాన ప్రసార మార్గం.
- సామాజిక సంఘాల మధ్య, కుటుంబాల మధ్య, ఇరుగుపొరుగు మధ్య సంభాషణల ద్వారా పిల్లవాడు సామాజిక సంస్కృతి, ఆలోచనా పోకడలు, చర్యలు తెలుసుకుంటాడు; వారి నమ్మకాలు, విలువలను అంగీకరిస్తాడు.
- వీటిని ఎవరూ ప్రత్యక్షంగా బోధించరు, ఏ బడిలోనూ నేర్పరు. చిన్న చిన్న సంఘటనల ద్వారా వచ్చే సొంత అనుభవాలతో పరోక్షంగా నేర్చుకుంటాడు. అలా వ్యక్తిగత సంబంధాలు ఏర్పడతాయి, ప్రవర్తన నియంత్రణ, మార్గదర్శనం లభిస్తాయి. ఇదంతా భాష ద్వారానే సాధ్యం.
- భాష నియత (ఫార్మల్), అనియత (ఇన్ఫార్మల్) విద్యలో, ఆలోచనా విధానంలో, సామాజిక సంబంధాల్లో ప్రముఖ పాత్ర పోషిస్తుంది.
పరీక్ష కోణం: భాష ఐదు భాగాలు: ధ్వని (శబ్దాలు), అర్థ (పదాల అర్థం), స్వరూప (పదాంశాలు / వ్యాకరణ ప్రత్యయాలు), వాక్యనిర్మాణ (వాక్య నిర్మాణం, S-V-O), వ్యావహారిక (సందర్భం, వాడుక నియమాలు). పదాంశం = అర్థం ఉన్న అతి చిన్న యూనిట్; స్వతంత్ర, బద్ధ అని రెండు రకాలు. చోమ్స్కీ = భాషాశాస్త్రం జ్ఞానాత్మక మనోవిజ్ఞానంలో శాఖ. హాలిడే = సంఘ జీవిగా పిల్లవాడి అభివృద్ధిలో భాష పాత్ర. బోధనా మాధ్యమం ≠ భాషా బోధన.
మెమొరీ కోడ్: "ధ్వ-అ-స్వ-వా-వ్యా" = ధ్వని → అర్థ → స్వరూప → వాక్య → వ్యావహారిక. సులభంగా: "శబ్దం, అర్థం, పదం, వాక్యం, వాడుక". భాష విధులు "ప్ర-ఆ-ప్ర": ప్రకటన, ఆజ్ఞ, ప్రశ్న.