పాఠశాల: అర్థం, పుట్టుక
- సాంఘికీకరణ ప్రక్రియలో విధులు నిరంతరం విస్తరిస్తున్నాయి. సమాజ సంక్లిష్టతకు తగినట్లు విద్యార్థులకు శిక్షణ ఇవ్వడమే పాఠశాల ముఖ్య కర్తవ్యం.
- నేటి విద్యార్థులే రేపటి పౌరులు. సమాజ శ్రేయస్సు, అవసరాలు, నిరంతర మార్పులను అర్థం చేసుకుంటూ బోధనలో మార్పులు చేస్తూ రేపటి కోసం విద్యార్థులను తయారు చేయడంలో పాఠశాలది ప్రభావవంతమైన పాత్ర.
- జాన్ డ్యూయీ: పిల్లల అభివృద్ధిని కోరుతూ, ఆశించిన తీరులో కొన్ని జీవిత విలువలు నేర్పడానికి ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు చేపట్టి పని చేయడమే పాఠశాల కర్తవ్యం.
- చిన్న వయసులోని బాలబాలికలకు సామాజిక సేవలో ప్రత్యేక శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఏర్పడిన సంస్థే పాఠశాల.
- "స్కూల్" అనే ఆంగ్ల పదం "స్కోలే" అనే గ్రీకు పదం నుంచి పుట్టింది. దీని అర్థం విరామం. ప్రాచీన గ్రీకుల కాలంలో సమాజంలోని ఉన్నత వర్గాలకు వారి విరామ సమయంలో ఉన్నత విలువలు పెంచడానికి విద్యను రూపొందించారు. సాంఘికీకరణ, వ్యక్తిత్వ వికాసాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని దీన్ని తీర్చిదిద్దారు.
- తర్వాత ఈ విధులను మత సంబంధ కార్యకలాపాలుగా గుడి, చర్చి, మసీదు చేపట్టాయి.
- సమాజం నిరంతరం మారుతూ ఉండడం వల్ల సమాజ అవసరాలు, విధులు విస్తృతమై సంక్లిష్టమవుతున్నాయి. తర్వాతి తరాలకు అందించాల్సిన జ్ఞానం రోజురోజుకూ పెరుగుతోంది. సంస్కృతి పరిరక్షణ, ప్రసరణ బాధ్యతలను ఒక నిర్దిష్ట ప్రణాళికతో నిర్వహించడానికి నియత విద్యా ప్రతినిధి సంస్థ అవసరాన్ని గుర్తించి పాఠశాలను రూపొందించారు.
పాఠశాల విద్యా విధులు
| విధి | వివరణ |
|---|---|
| సంపూర్ణ వ్యక్తిత్వ వికాసం | శారీరక, మానసిక, విజ్ఞాన, వృత్తిపర, నైతిక, ఆధ్యాత్మిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక అంశాలు పెంచుతుంది |
| వారసత్వ సంస్కృతి | సంస్కృతిని పరిరక్షించడం, ప్రసరించడం, పునర్నిర్మించడం; సమాజ అభివృద్ధికి కావాల్సిన మార్పులు చేస్తూ సమాజ పునర్నిర్మాణ దిశగా విద్య |
| ఉన్నత విలువలు | నైతిక, ఆధ్యాత్మిక విలువలు, సత్ప్రవర్తన; నిత్య సత్యాలైన సత్యం, శివం, సుందరం ఆచరించేలా చేయడం |
| సామాజిక విలువలు | సమాజ జీవితానికి అలవాటు చేయడం. పాఠశాల ఒక చిన్న సమాజం. హక్కులు, బాధ్యతలు తెలిసిన బాధ్యతాయుత పౌరులుగా తయారు చేయడం |
| బడి తర్వాత సర్దుబాటు | బడి చదువు తర్వాత పరిసరాలు, పరిస్థితులను గుర్తించి సర్దుబాటు చేసుకుంటూ ప్రగతి పథంలో నడిచే శక్తి ఇవ్వడం; శారీరక, మానసిక, నైతిక, ఆధ్యాత్మిక, వృత్తిపర అభివృద్ధితో ఆరోగ్యకర జీవనశైలి అలవరచడం. ఇది వ్యక్తి వికాసానికే కాక సమాజ అభివృద్ధికీ తోడ్పడుతుంది |
| వృత్తి విద్య | జాన్ డ్యూయీ వృత్తి విద్య ప్రాముఖ్యాన్ని చెప్పాడు. విద్యార్థుల అభిరుచి, శక్తి సామర్థ్యాలు, వ్యక్తి, సమాజ అవసరాలు, సర్దుబాటు లక్షణాలను బట్టి పాఠశాల వృత్తి విద్య అందించాలి |
| జాతీయ సమైక్యత | జాతి, మత, కుల, వర్గ, భాషా విభేదాలు పెరుగుతున్న ఈ కాలంలో జాతీయ సమైక్యతా భావాన్ని విద్యార్థి దశలోనే పెంచడం పాఠశాల ముఖ్య విధి |
| అంతర్జాతీయ అవగాహన | "భిన్నత్వంలో ఏకత్వం" భావనతో ప్రపంచ పౌరసత్వానికి విద్యార్థులను మానసికంగా, వృత్తిపరంగా సిద్ధం చేసే బాధ్యత పాఠశాలదే అని అరవిందుడు, ఠాగూర్, వివేకానందుడు గట్టిగా నమ్మారు |
| నాయకత్వ శిక్షణ | పాఠ్య, సహపాఠ్య ప్రణాళికల ద్వారా ఆర్థిక, సామాజిక, రాజకీయ, పారిశ్రామిక, సాంస్కృతిక రంగాలకు సమర్థ నాయకులను తయారు చేయడం |
| తల్లిదండ్రుల్లో అవగాహన | వ్యక్తిని విశ్వగ్రామ సభ్యుడిగా తీర్చిదిద్దాలంటే కుటుంబం, పాఠశాల మధ్య సమన్వయం అవసరం; విద్యార్థి శారీరక, మానసిక, కుటుంబ పరిస్థితులు తెలుసుకుని ప్రవర్తించే బాధ్యత ఉపాధ్యాయుడిది; తల్లిదండ్రులతో సన్నిహిత సంబంధం ఏర్పరచి, ఇంటి వాతావరణం పిల్లల సంపూర్ణ అభివృద్ధికి ఎలా తోడ్పడుతుందో తెలియజేయడం |
| పాఠశాల-కుటుంబం-ప్రభుత్వం సమన్వయం | సమర్థ, బాధ్యతాయుత పౌరుల కోసం తల్లిదండ్రులు, ప్రభుత్వంతో సహకార సంబంధాలు; ఇతర ప్రతినిధి సంస్థలతో సమన్వయ బాధ్యత పాఠశాలదే |
సమాజం (ప్రజా సముదాయం)
- "కమ్యూనిటీ" అనే ఆంగ్ల పదం రెండు లాటిన్ పదాల కలయిక: "కామ్" = కలిసి, "మునిస్" = సేవ. అంటే "కలిసి సేవ చేయడం".
- "మనం" అనే భావనతో ఒక నిర్ణీత ప్రదేశంలో నివసించే సామాజిక వ్యక్తుల సమూహాన్ని జనసముదాయం అంటారు.
- భౌగోళిక, భౌతిక కారణాల వల్ల ఒకేచోట నివసిస్తూ, ఒకరికొకరు సహకరించుకుంటూ జీవితం గడపడమే ప్రజా సముదాయం.
ప్రజా సముదాయం ముఖ్య లక్షణాలు:
- నివసించే స్థలం, వ్యక్తులు, సంస్కృతి వారసత్వం, నిర్ణీత ప్రదేశం ఉంటాయి.
- వ్యక్తుల సమూహాలు ఉంటాయి.
- "మనమంతా ఒక్కటే" అనే భావన ఉంటుంది.
- పరస్పరం సహకరించుకునే వ్యక్తులు ఉంటారు.
- ఒకే సాంస్కృతిక వారసత్వం ఉంటుంది.
- సేవా సంస్థలు ఉంటాయి.
వ్యక్తిపై ప్రజా సముదాయం ప్రభావం: వ్యక్తి శారీరక పెరుగుదల, బౌద్ధిక విజ్ఞానం, సామాజిక అభివృద్ధి, నైతిక విలువలు, వ్యక్తిత్వం, సాంస్కృతిక అభివృద్ధి, రాజకీయ ఆలోచనలు, వృత్తి నైపుణ్యాలపై సమాజ ప్రభావం ఉంటుంది. రేడియో, టెలివిజన్, సాంఘిక సమూహాలు, సినిమా, వార్తాపత్రికలు, మ్యూజియం, జూపార్కు, పత్రికలు, గ్రంథాలయాలు కూడా వ్యక్తి మూర్తిమత్వంపై ప్రభావం చూపుతాయి.
ప్రజా సముదాయం విద్యా విధులు
- విద్య అందించడం: ప్రతి సముదాయం పిల్లల కోసం ప్రాథమిక, సెకండరీ పాఠశాలలు, కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు ఏర్పాటు చేసి వ్యక్తి పాత్ర, హోదాతో సంబంధం లేకుండా విద్యార్థుల సంపూర్ణ వ్యక్తిత్వ వికాసానికి తోడ్పడుతుంది.
- ఉచిత, నిర్బంధ, సార్వజనీన విద్య: నిరక్షరాస్యత అనే అజ్ఞానాంధకారం నుంచి బయటకు తేవడానికి 6 నుంచి 14 సంవత్సరాల బాలబాలికలందరికీ ఉచిత, నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్య అందించడం ప్రజా సముదాయాల ప్రముఖ విధి.
- లక్ష్యాలు, గమ్యాల రూపకల్పన: సామాజిక విలువలు, లక్ష్యాలు, గమ్యాలను బట్టి విద్యా ఆశయాలు, లక్ష్యాలు రూపొందుతాయి.
- విద్యపై ఆధిపత్యం: సముదాయం ఏర్పాటు చేసిన పాఠశాలలు, కళాశాలల విద్యా ప్రక్రియలను మార్గనిర్దేశం, పర్యవేక్షణ చేస్తుంది.
- విద్యా ప్రణాళిక రూపకల్పన: సమాజం ఎప్పుడూ మారుతుంది; ఆ మార్పులు విద్యా విధానంలో ప్రతిఫలిస్తాయి. పాఠశాల సముదాయానికి కేంద్రం. విద్యా ప్రసరణ పద్ధతులు, కార్యకలాపాలు, వ్యవస్థీకరణను సామాజిక అవసరాలను బట్టి మార్చుకుంటూ కొత్త విలువలను తర్వాతి తరాలకు అందించే బాధ్యత సముదాయానిదే.
- అందరికీ సమాన అవకాశాలు: జాతి, మత, కుల, వర్గ, లింగ, వర్ణ విభేదాలు లేకుండా అందరికీ సమాన అవకాశాలు కల్పించాలి.
- వృత్తి శిక్షణ కేంద్రాల ఏర్పాటు: ఆధునిక సమాజంలో వృత్తి విద్యకు ప్రాధాన్యం పెరుగుతోంది. నిరుద్యోగం తొలగి ఆనందంగా జీవించాలంటే వృత్తి శిక్షణ కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేయాలి.
ప్రసార సాధనాలు (సామూహిక ప్రసార సంస్థలు)
- ఇవి భావ ప్రసార సాధనాలు. ఎక్కువ మంది జనాభాను ఒకే సమయంలో చేరుకోవడానికి ఉపయోగపడతాయి.
- సమాచారం పంపేవారికి, అందుకునేవారికి మధ్య వ్యక్తిగత సంబంధం లేకుండానే జనాభాలో ఎక్కువ మందికి సమాచారం అందుతుంది.
- వీటి ద్వారా వ్యక్తులు సామాజిక ప్రమాణాలు, విలువలు, సంప్రదాయాలు నేర్చుకుంటారు.
- మన దేశంలో విద్యా ప్రతినిధి సంస్థలుగా పనిచేసే ప్రసార సాధనాలు: రేడియో, టెలివిజన్, చలనచిత్రాలు, CCTV, సైట్ కార్యక్రమాలు, మల్టీమీడియా ప్యాకేజీలు, వార్తాపత్రికలు, మ్యాగజైన్లు, పుస్తకాలు. 20వ శతాబ్దంలో ఆధునిక సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి మల్టీమీడియాను విరివిగా వాడుతున్నాం.
- ఇది సమాచార సాంకేతిక విప్లవ ప్రభావమే. మల్టీమీడియా, ఇంటర్నెట్ ప్రపంచ ప్రజలందరినీ దగ్గర చేసి విశ్వాన్ని ఒక గ్రామంగా మార్చేశాయి. అంతర్గత, బాహ్య ప్రపంచంలోని వ్యక్తులతో పరస్పర చర్యలు జరిపే, సంభాషించే అవకాశం ఇస్తూ ఎంతో విజ్ఞానాన్ని పంచుతున్నాయి.
ప్రసార సాధనాల విద్యా విధులు
- జనాభా విస్ఫోటనం, ప్రజాస్వామ్య భావజాలం, సమాన విద్యావకాశాలు, సమాచార సాంకేతిక విప్లవం నేపథ్యంలో కొత్త సామాజిక ప్రమాణాలను, ఆధునిక సమాజానికి తగిన విజ్ఞానాన్ని, నైపుణ్యాలను అందిస్తూ వైఖరుల్లో మార్పు తేవడంలో ప్రసార సాధనాలది అత్యంత కీలక పాత్ర.
- నియత, అనియత విద్యా వ్యాప్తికి ప్రసార సాధనాలు గొప్ప పాత్ర పోషిస్తున్నా, అనియత విద్యా వ్యాప్తిలో వీటిది అత్యంత ప్రముఖ పాత్ర.
- దూరవిద్య, IGNOU, SIET ద్వారా రూపొందించిన కార్యక్రమాలతో దేశమంతటినీ ఒక తరగతి గదిగా మార్చేశాయి. దేశవ్యాప్తంగా పేరున్న ఆచార్యులు అత్యున్నత స్థాయిలో బోధించగా, విద్యార్థులు తమ విద్యాలయాల్లో లేదా ఇళ్ళలో కూర్చుని నేర్చుకునేలా కార్యక్రమాలు ప్రసారమవుతున్నాయి.
- నియత సంస్థ అయిన పాఠశాలలోనూ ఇవి ఎంతో ఉపయోగపడుతున్నాయి. ఉపాధ్యాయుడి నుంచి విద్యార్థికి జ్ఞానం అందించే పాత్రను ఇవి పూర్తిగా తీసుకోవడం లేదు; సహకార పాత్ర మాత్రమే పోషిస్తున్నాయి. డెలార్ కమిషన్ కూడా ఉపాధ్యాయుడి పాత్రను మరవలేదు.
- తరగతి గదిలో వాడుతున్న ప్రసార సాధనాలు: కంప్యూటర్, ఇంటర్నెట్; కేబుల్, శాటిలైట్ టీవీ విద్యా కార్యక్రమాలు; మల్టీమీడియా పరికరాలు. వీటి ద్వారా వ్యక్తిగత సంబంధం లేకుండానే విషయ విజ్ఞానం, సామాజిక ప్రమాణాలు, విలువలు, సంప్రదాయాలు నేర్చుకోవచ్చు.
భారతదేశంలో ప్రసార సాధనాల ద్వారా విద్యా ప్రసారాలు
| కార్యక్రమం | వివరం |
|---|---|
| రేడియో | మౌఖిక ఇంటర్వ్యూలు, నిపుణుల ప్రసంగాలు, చర్చలు |
| సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయాలు | ఇందిరాగాంధీ జాతీయ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం, అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం దూరవిద్య పాఠాలను రేడియో, దూరదర్శన్ ద్వారా ప్రసారం చేస్తాయి |
| వ్యవసాయ కార్యక్రమాలు | విత్తనాలు వేయడం, నారు నాటడం, ఎరువులు, పురుగుమందుల వాడకం వంటి సమాచారం దూరదర్శన్ ద్వారా |
| UGC కార్యక్రమం | ఉన్నత విద్యపై ఇంగ్లీషు మాధ్యమంలో తెల్లవారుజామున, మధ్యాహ్నం ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు |
| సైన్స్ కార్యక్రమాలు | రైల్వే శాఖ తన సైన్స్ ఎక్స్ప్రెస్ ద్వారా నిర్వహిస్తుంది |
| యోగ విద్య | దూరదర్శన్ ద్వారా యోగ కార్యక్రమాలు |
| SITE | శాటిలైట్ ద్వారా సైన్స్ కార్యక్రమాల ప్రసారం; 1975 లో మొదలయ్యాయి |
| INSAT | ప్రత్యక్ష ప్రసారాలు; వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు, జనాభా విద్య, ఉపాధ్యాయ శిక్షణ, ఉన్నత విద్య, జాతీయ సమైక్యత, లౌకికవాద భావాలు పెంచే కార్యక్రమాలు |
పరీక్ష కోణం: "స్కూల్" ← గ్రీకు "స్కోలే" = విరామం. పాఠశాల = చిన్న సమాజం, నియత ప్రతినిధి సంస్థ, సముదాయానికి కేంద్రం. "కమ్యూనిటీ" = కామ్ (కలిసి) + మునిస్ (సేవ). ప్రసార సాధనాలు = వ్యక్తిగత సంబంధం లేకుండా ఒకేసారి ఎక్కువ మందిని చేరతాయి; అనియత విద్యలో అత్యంత ప్రముఖం. SITE = 1975. సైన్స్ ఎక్స్ప్రెస్ = రైల్వే శాఖ.
మెమొరీ కోడ్: "స్కోలే = విరామం" - బడి పుట్టిందే విరామ సమయపు చదువుగా. "కామ్-మునిస్ = కలిసి సేవ". పాఠశాల సంస్కృతి విధి "ప-ప్ర-పు": పరిరక్షణ, ప్రసరణ, పునర్నిర్మాణం. "SITE 75" - శాటిలైట్ సైన్స్ ప్రసారాలు 1975 లో.