నియత విద్య
- విద్య కోసమే ఏర్పడిన సంస్థలు, ఒక నిర్దిష్ట లక్ష్యం, ప్రణాళిక, కాల పరిమితితో ఉద్దేశించిన ప్రమాణాల సాధనకు తోడ్పడేదే నియత విద్య.
- ప్రాథమిక స్థాయి నుంచి ఉన్నత విద్య వరకు పాఠశాలలు, కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాల్లో ప్రతి స్థాయికి తగినట్లు విద్యా లక్ష్యాలు ముందే నిర్ణయిస్తారు.
- ప్రవేశ నిర్ణయం, సమయం, నియమాల ప్రకారం బోధన, సహపాఠ్య, పాఠ్యేతర కార్యక్రమాలతో ప్రణాళికాబద్ధంగా విద్యాభ్యాసం సాగుతుంది.
- వయో పరిమితి, పని సమయం, పరీక్షలు, కాలనిర్ణయ పట్టిక (టైమ్టేబుల్), క్రమశిక్షణ ఉంటాయి. చదువు పూర్తయ్యాక అర్హత గుర్తింపు పత్రాలు (సర్టిఫికెట్లు) ఇస్తారు.
- విద్యార్థి, ఉపాధ్యాయుల పాత్రలు నిర్దిష్టంగా ఉంటాయి. నిర్ణయించిన లక్ష్యాల సాధనకు తగిన జ్ఞానాన్ని ఉపాధ్యాయులు తగిన బోధన పద్ధతుల ద్వారా అందిస్తారు.
- నియత విద్యలో వ్యక్తిగత, సామాజిక అవసరాలు తీరుతాయి.
అనియత విద్య
- పాఠశాలకు వెళ్ళకుండా, కళాశాలకు హాజరు కాకుండా, తమకు నచ్చిన పాఠ్యప్రణాళికను ఎంచుకుని జ్ఞానం, నైపుణ్యాలు పెంచుకోవడాన్ని అనియత విద్య అంటారు.
- నిరక్షరాస్యత నిర్మూలనలో అనియత విద్య కీలక పాత్ర పోషించింది.
- ఇక్కడ సరళతకు (వెసులుబాటుకు) ప్రాధాన్యం. ప్రవేశ అర్హత, పాఠ్యప్రణాళిక, చదివే స్థలం, బోధన, అభ్యసన కాలం - అన్నిటిలోనూ నియమ నిబంధనలు సడలింపుగా ఉంటాయి.
- విద్యా లక్ష్యాలు వ్యక్తి అవసరాలకు అనుగుణంగా నిర్ణయిస్తారు. జీవితాంతం అభ్యసన కొనసాగించవచ్చు. వ్యక్తి పురోభివృద్ధికి, ఎదుగుదలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తారు.
- విద్యార్థి స్వయంగా పాఠాలను అన్వేషించి, విశ్లేషించి నేర్చుకుంటాడు.
- విరామ సమయంలో చదువుకోవడానికి ఉపయోగపడే మార్గాలు: కరస్పాండెన్స్ కోర్సులు, ప్రైవేటు కోర్సులు, రేడియో, టెలివిజన్, శాటిలైట్ కార్యక్రమాలు, సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయాలు, సార్వత్రిక పాఠశాలలు, రాత్రి పాఠశాలలు.
యాదృచ్ఛిక విద్య
- యాదృచ్ఛిక విద్య జీవితాంతం సహజంగా జరుగుతూనే ఉంటుంది. పాఠశాలల్లో కాకుండా ఇతర చోట్ల అందుతుంది.
- జీవితంలో రోజూ మనిషి తన పరిసరాలతో, వ్యక్తులతో జరిపే చర్యలు, ప్రతిచర్యల ద్వారా చేతనంగానూ, అచేతనంగానూ పొందే అనుభవాలే యాదృచ్ఛిక విద్య.
- ఎంతోమంది నిరక్షరాస్యులు కూడా ఈ పద్ధతిలోనే విజ్ఞానం సంపాదించి జీవితం గడుపుతున్నారు.
- ఇతరులను పరిశీలించడం, అనుకరించడం ద్వారా మాతృభాష, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, ఆచార వ్యవహారాలు, కట్టుబాట్లు, కులవృత్తులు నేర్చుకుంటారు. ఇవన్నీ అనుకరణ ఫలితాలే; వీటిని నేర్పడానికి ప్రత్యేక పాఠశాలలు లేవు.
- కుటుంబ సభ్యులు, వ్యక్తులు, సమాజం, గుడులు, రేడియో, టెలివిజన్, ఆటస్థలం, గ్రంథాలయాల నుంచి మనిషి నేర్చుకుంటాడు. ఇది పాఠ్యపుస్తకాల ద్వారా కాకుండా యాదృచ్ఛికంగా లభించే విద్య.
జీవితాంత విద్య
- యునెస్కో నియమించిన అంతర్జాతీయ విద్యా కమిషన్ ఇలా చెప్పింది: "ప్రతి వ్యక్తి తన జీవితమంతా నేర్చుకుంటూనే ఉండాలి. ఆధునిక సమాజంలో జీవితాంత విద్య చాలా ముఖ్యం." ఈ సూత్రం ప్రపంచంలోని అన్ని విద్యా విధానాలకు మార్గదర్శకంగా ఉండాలని సూచించింది.
- వ్యక్తి చదువు పాఠశాల విద్యతోనో, విశ్వవిద్యాలయ విద్యతోనో ముగిసిపోదు.
- ఈరోజు ప్రపంచంలో "విజ్ఞాన విస్ఫోటనం" జరుగుతోంది. ప్రపంచమే ఒక గ్రామమైంది. ఈ జ్ఞాన సమాజంలో రోజురోజుకూ శాస్త్ర, సాంకేతిక విజ్ఞానం పెరుగుతుండడంతో ఈరోజు నేర్చుకున్నది రేపటికి పాతబడిపోతుంది. కాబట్టి వ్యక్తి ఎప్పటికప్పుడు కొత్త నైపుణ్యాలు నేర్చుకుంటూ ఉండాలి.
- జీవితాంత విద్యలో భాగంగానే వయోజన విద్య, కొనసాగింపు విద్యా కేంద్రాల ఏర్పాటు, నిర్వహణ, వాటికి కావాల్సిన బోధకులకు శిక్షణ ఇస్తున్నారు.
- మన దేశంలో NCERT, ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్మెంట్, అడ్మినిస్ట్రేటివ్ స్టాఫ్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇండియా, నేషనల్ పోలీస్ అకాడమీ, రైల్వే స్టాఫ్ కాలేజ్ వంటి సంస్థలు నిర్వహించే పునశ్చరణ తరగతులు, సమావేశాలు కొనసాగింపు విద్య పరిధిలోకి వస్తాయి.
| అంశం | నియత | అనియత | యాదృచ్ఛిక |
|---|---|---|---|
| ఎక్కడ | పాఠశాల, కళాశాల, విశ్వవిద్యాలయం | బడికి వెళ్ళకుండా - దూరవిద్య, సార్వత్రిక సంస్థలు, రాత్రి బడులు | ఇల్లు, సమాజం, గుడి, ఆటస్థలం, ప్రసార సాధనాలు |
| ప్రణాళిక | ముందే నిర్ణయించిన, నిర్దిష్టమైన | సరళమైన, వ్యక్తి అవసరాలకు తగిన | ప్రణాళిక లేదు |
| వయసు, సమయం | వయో పరిమితి, టైమ్టేబుల్ | వెసులుబాటు, విరామ సమయంలో | జీవితాంతం, సహజంగా |
| నియమాలు | పరీక్షలు, క్రమశిక్షణ, సర్టిఫికెట్లు | ప్రవేశ అర్హత, బోధన, కాలం - అన్నిట్లో సడలింపు | ప్రత్యేక పాఠశాలలు, పాఠ్యపుస్తకాలు అవసరం లేదు |
| ఉదాహరణ | బడి చదువు | కరస్పాండెన్స్ కోర్సు, రాత్రి పాఠశాల | మాతృభాష, ఆచారాలు, కులవృత్తి నేర్చుకోవడం |
పరీక్ష కోణం: నియత = ప్రణాళిక, వయో పరిమితి, పరీక్షలు, సర్టిఫికెట్లు (బడి). అనియత = సరళత (వెసులుబాటు), నిరక్షరాస్యత నిర్మూలనలో కీలకం, సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం, రాత్రి పాఠశాల. యాదృచ్ఛిక = అనుకరణ, మాతృభాష, ఆచారాలు, పాఠ్యపుస్తకం లేకుండా. జీవితాంత విద్యకు కారణం = విజ్ఞాన విస్ఫోటనం.
మెమొరీ కోడ్: "ని-ప్ర, అ-స, యా-అ": నియత = ప్రణాళిక, అనియత = సరళత, యాదృచ్ఛిక = అనుకరణ. జీవితాంత విద్య = "వి-వి" - విజ్ఞాన విస్ఫోటనం వల్ల అవసరం.