సంకుచిత (పరిమిత) అర్థంలో విద్య
- సంకుచిత అర్థంలో విద్య అంటే వ్యక్తి అభివృద్ధి. పాఠశాలకో, కళాశాలకో వెళ్ళి ఒక నిర్దిష్ట పద్ధతిలో నేర్చుకునేదే విద్య అని భావిస్తారు.
- ఇది ఒక ఉద్దేశంతో, ప్రణాళికాబద్ధంగా సాగుతుంది.
- జాన్ డ్యూయీ చెప్పినట్లు మానవ జీవితంలో మార్పులు తేవడానికి పాఠశాలల్లో ప్రత్యేక ప్రణాళికలు, వాతావరణం ఏర్పాటు చేస్తారు. విద్యార్థుల ప్రవర్తనపై ప్రభావం చూపే అంశాలను, ప్రత్యేక కార్యక్రమాలను ఏర్పాటు చేసి కోరుకున్న ప్రవర్తనను తీసుకువస్తారు. ఇక్కడ ఉపాధ్యాయుడు ఉద్దేశపూర్వకంగా బోధించి తగిన మార్పులు తేవాలని ఆశిస్తాడు.
- థామ్సన్: వ్యక్తి అలవాట్లు, ప్రవర్తన, ఆలోచన, వైఖరుల్లో మార్పు తెచ్చే పరిసరాల ప్రభావమే విద్య.
- జాన్ స్టువర్ట్ మిల్ (సంకుచిత అర్థంలో): ప్రతి తరం తాము సంపాదించిన సంస్కృతిని ఉద్దేశపూర్వకంగా తర్వాతి తరానికి అందించడమే విద్య. ఇది సమాజ అభివృద్ధిని కోరే ఒక ప్రయోజనకరమైన చర్య.
విస్తృత అర్థంలో విద్య
- విద్య తరగతి గదికి, పాఠశాలకు, జీవితంలో ఒక నిర్దిష్ట కాలానికి మాత్రమే పరిమితం కాదు. తల్లి గర్భం నుంచి మరణం వరకు నిరంతరం సాగుతూనే ఉంటుంది.
- నియత, అనియత సంస్థల ద్వారా పొందే అనుభవాలన్నీ విద్యే. ఇంట్లో, పాఠశాలలో, కళాశాలలో, దేవాలయాల్లో, ఆటస్థలాల్లో, సమాజంలో ఊయల నుంచి సమాధి వరకు మనకు తెలిసీ తెలియకుండానూ ఎన్నో విషయాలు నేర్చుకుంటాం.
- ఇది నిరంతరమైన, నిత్యం సాగే ప్రక్రియ. మానవ జీవితంలో ఆగకుండా జరిగే అభ్యసనంగా దీన్ని చెప్పవచ్చు. మనిషి ప్రవర్తనపై ప్రభావం చూపి మార్పు తెచ్చే ప్రతి అంశాన్నీ విస్తృత అర్థంలో విద్యగానే పరిగణిస్తాం.
- లాడ్జ్ అనే రచయిత తన తత్త్వశాస్త్ర గ్రంథంలో విద్య విస్తృత అర్థాన్ని ఉదాహరణలతో వివరించాడు: సముద్ర ప్రయాణంలో తుపానులో చిక్కుకుని ప్రాణాలు కాపాడుకోవడం, పుచ్చకాయ రుచి చూడడం, దోమ కుట్టడం, కొత్తగా కంప్యూటర్ నేర్చుకోవడం - ఇలాంటి అనుభవాలన్నీ విద్యానుభవాలే.
- "జీవితమే విద్య, విద్యే జీవితం." మనిషి జీవించినంత కాలం విద్య జరుగుతుంది. విద్యకు అంతం లేదు; అది ఎక్కడో ఒకచోట ఆగిపోయేది కాదు. విద్య జీవితాంతం సాగే, నిరంతర గతిశీల ప్రక్రియ.
సంకుచిత, విస్తృత అర్థాల సమన్వయం
- విద్యార్థిలో కోరుకున్న మార్పులు తేవాలంటే సంకుచిత, విస్తృత భావనలు రెండింటినీ కలిపి సమగ్రంగా చూడాలి.
- డాక్టర్ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్: విద్య కేవలం జీవనాధార సాధనం కాదు, ఆలోచనలకు నిలయం కాదు, పౌరసత్వ శిక్షణకు నిలయం కాదు. విద్య ఆధ్యాత్మిక జీవితానికి ఒక మార్గం కావాలి. సత్యాన్వేషణ, సదాచారాల వైపు మనుషుల ఆత్మలకు శిక్షణ ఇవ్వాలి.
- అప్పుడే సంపూర్ణ వ్యక్తిత్వం, సంపూర్ణ ఆనందం, పురోభివృద్ధి సాధ్యమవుతాయి. ఉద్దేశపూర్వకంగా, చేతనంగా, అచేతనంగా వ్యక్తిలోని అత్యుత్తమ స్థాయిని బయటకు తెచ్చే మానసిక, సామాజిక, తాత్త్విక ప్రక్రియే విద్య.
| అంశం | సంకుచిత అర్థం | విస్తృత అర్థం |
|---|---|---|
| ఎక్కడ | పాఠశాల, కళాశాల మాత్రమే | ఇల్లు, బడి, గుడి, ఆటస్థలం, సమాజం - అన్నిచోట్లా |
| ఎప్పుడు | జీవితంలో ఒక నిర్దిష్ట కాలం | గర్భం నుంచి మరణం వరకు (ఊయల నుంచి సమాధి వరకు) |
| స్వభావం | ఉద్దేశపూర్వకం, ప్రణాళికాబద్ధం | తెలిసీ తెలియకుండా జరిగే నిరంతర ప్రక్రియ |
| చెప్పినవారు | జాన్ స్టువర్ట్ మిల్, థామ్సన్ | లాడ్జ్; "జీవితమే విద్య" |
విద్య: ఆధునిక భావన
- సాంకేతిక విజ్ఞానం విస్తరిస్తున్న ఈ కాలంలో ప్రపంచమంతా ఒక గ్రామంగా మారింది. ఈ విస్తృత విజ్ఞాన యుగంలో విద్యా లక్ష్యాలు మారుతున్నాయి.
- ఇప్పుడు విద్యార్థికే ప్రాధాన్యం. జ్ఞాన నిర్మాణంలో విద్యార్థిని క్రియాత్మక భాగస్వామిని చేయాలి.
- జాన్ డ్యూయీ: విద్య అంటే మనిషిని జీవించడానికి సిద్ధం చేయడం మాత్రమే కాదు, జీవితమే విద్య.
- పుట్టుక నుంచి మరణం వరకు ప్రత్యక్ష, పరోక్ష అనుభవాల ద్వారా, పరిసరాలతో జరిపే చర్యలు, ప్రతిచర్యల ద్వారా మనిషి ఎన్నో విషయాలు నేర్చుకుంటాడు. జ్ఞానాన్ని ఎప్పటికప్పుడు పునర్నిర్మించుకుంటాడు. ఈ నిరంతర అభ్యసనమే విద్యా ప్రక్రియ.
విద్య: పరిధి
- విద్య పరిధి గురించి చెప్పేటప్పుడు విద్యలోని సంక్లిష్టత, సంపూర్ణత, అభ్యసన క్రమం వంటి ప్రక్రియలన్నిటినీ లెక్కలోకి తీసుకోవాలి.
- విద్య పరిధి ప్రపంచమంత విస్తృతం, సముద్రమంత లోతు, మానవ చరిత్రంత గొప్పది.
- విద్య వ్యక్తి సంపూర్ణ మూర్తిమత్వ అభివృద్ధికి తోడ్పడుతుంది. ఇందులో భౌతిక, మానసిక, సామాజిక, సౌందర్య, నైతిక, ఆధ్యాత్మిక అంశాలు ఉంటాయి.
- విశ్వగ్రామానికి సరిపడే విశ్వ మానవుడిని విద్య తయారు చేస్తుంది. తన పరిసరాలను స్వాధీనం చేసుకుని, సాధ్యమైన పనులు చేసి ప్రగతి సాధించడానికి సహాయపడుతుంది.
- వ్యక్తిలోని శక్తి, సామర్థ్యాల అభివృద్ధే విద్య. ఎడతెగకుండా మనిషి పొందే అనుభవాలే విద్య.
- జీవితం సరైన రీతిలో సాగాలంటే విద్య దానికి సరైన మార్గం చూపాలి.
- స్వామి వివేకానంద: "మానవుణ్ణి తయారు చేయడమే విద్య." విద్య వల్ల మానసిక శక్తి పెరుగుతుంది, బుద్ధి విశాలమవుతుంది, వ్యక్తి తన కాళ్ళ మీద తాను నిలబడగలుగుతాడు.
- మనిషి తన ఉనికిని కాపాడుకోవడానికి, జీవించడానికి నిరంతరం కృషి చేస్తాడు. వ్యక్తి ఆశయాలు, ధ్యేయాల సాధనకు విద్య ఒక సాధనం; ఆ సాధనకు కావాల్సిన శక్తి, ఉత్సాహం విద్య ఇస్తుంది.
- కాబట్టి విద్యను నియత పరిధిలో, ఎంపిక చేసిన పాఠశాలలు లేదా కళాశాలలు అనే నియంత్రిత చట్రంలో బంధించలేం. విద్య వల్ల శీలం ఏర్పడుతుంది.
- రీతులు, విలువలు, నీతులు, అభిరుచులు, నైపుణ్యాలు, వైఖరులు అన్నీ విద్యలో భాగమే.
- విద్య వల్ల మనసు సంస్కరించబడుతుంది; మొరటుతనం, కఠినత్వం తొలగుతాయి. అంతరంగ శక్తులకు క్రమశిక్షణ, హృదయ సున్నితత్వం, సత్యాన్వేషణ, సదాచారం అలవడుతాయి.
- విద్య జ్ఞాన సముపార్జనకు, పరిసరాలతో సర్దుబాటుకు, స్వయం కృషికి, క్రమశిక్షణకు, విచక్షణతో కూడిన పరిష్కారాలకు తోడ్పడుతుంది. వ్యక్తిలోని అద్వితీయ శక్తులను వెలికి తీసి సంపూర్ణ అభివృద్ధికి దోహదపడే లక్షణాలను అలవరచడమే విద్య పరిధి.
పరీక్ష కోణం: "జీవితమే విద్య" - జాన్ డ్యూయీ. "మానవుణ్ణి తయారు చేయడమే విద్య" - వివేకానంద. "విద్య ఆధ్యాత్మిక జీవితానికి మార్గం" - రాధాకృష్ణన్. సంస్కృతిని తర్వాతి తరానికి ఉద్దేశపూర్వకంగా అందించడం (సంకుచిత అర్థం) - జాన్ స్టువర్ట్ మిల్. విస్తృత అర్థం = ఊయల నుంచి సమాధి వరకు. పరిధి = ప్రపంచమంత విస్తృతం, సముద్రమంత లోతు, మానవ చరిత్రంత గొప్పది.
మెమొరీ కోడ్: పరిధి "ప్ర-స-మా": ప్రపంచమంత విస్తృతం, సముద్రమంత లోతు, మానవ చరిత్రంత గొప్పది. "డ్యూయీ = జీవితం, వివేకానంద = మానవుడు" - డ్యూయీ: జీవితమే విద్య; వివేకానంద: మానవుణ్ణి తయారు చేయడమే విద్య.