సృష్టిలో మానవ జీవితానికి ఒక విశిష్ట స్థానం ఉంది. మనిషి సంఘజీవి. అతని జీవితం సామాజిక, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక, మానసిక, నైతిక జీవన విధానాలతో ముడిపడి ఉంటుంది.
- విద్య ఒక సామాజిక ప్రక్రియ. మానవ జీవితంలో, సమాజ గమనంలో, ప్రపంచ పురోగతిలో విద్య తిరుగులేని పాత్ర పోషిస్తుంది.
- కాలం, పరిస్థితులను బట్టి విద్య తన రూపాన్ని, దిశను, గమనాన్ని తానే నిర్దేశించుకుంటుంది. కాబట్టి విద్య ఎప్పుడూ చైతన్యవంతంగా, క్రియాశీలంగా ఉంటుంది.
- విద్య మానవీయ విలువలున్న సమాజాన్ని తయారు చేస్తుంది. దేశ పురోగతికి, మానవ పురోభివృద్ధికి, విశిష్ట సంస్కృతితో కూడిన నాగరిక సమాజానికి పునాది వేస్తుంది.
- మనిషిలోని ప్రజ్ఞ, ఆలోచనాశక్తి, సమస్యా పరిష్కార నైపుణ్యాలు, సృజనాత్మకత, నైతికత, సరైన విలువలు, అభిరుచులు, వైఖరులతో కూడిన సంపూర్ణ మూర్తిమత్వం పెరిగేలా విద్య తోడ్పడుతుంది.
- మనిషి రోజూ కొత్త అనుభవాలు పొందుతూ ఉంటాడు. మనిషి అభివృద్ధికి, సమాజ అభివృద్ధికి అనువుగా విద్య తన స్వరూపాన్ని మార్చుకుంటుంది. అందుకే విద్యకు ఒకే ఖచ్చితమైన నిర్వచనం ఇవ్వడం కష్టం.
- వజ్రాన్ని వేర్వేరు కోణాల నుంచి చూస్తే వేర్వేరుగా మెరుస్తుంది. అలాగే విద్యను చూసే, ఉపయోగించే సందర్భం, కాలం, పరిస్థితులు, వ్యక్తులను బట్టి దానికి వేర్వేరు అర్థాలు వస్తాయి.
- అందుకే భారతదేశంలో యాజ్ఞవల్క్య మహాముని (క్రీ.పూ. 1000) నుంచి గాంధీ మహాత్ముడి (1869-1948) వరకు, పాశ్చాత్య దేశాల్లో సోక్రటీస్ నుంచి జాన్ డ్యూయీ (1859-1952) వరకు ఎందరో తత్త్వవేత్తలు, విద్యావేత్తలు విద్యను తమ తమ కోణాల్లో నిర్వచించారు.
- విద్యావేత్తలు, తత్త్వవేత్తలు, మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు, ఉపాధ్యాయులు, పాలకులు, మత ప్రవక్తలు, ఆలోచనాపరులు - ఇలా ఎందరో విద్యా ప్రక్రియను, భావనను వివరించారు.
పద వ్యుత్పత్తి
- "విద్య" అనే పదం సంస్కృతంలోని "విద్" అనే ధాతువు నుంచి వచ్చింది. "విద్" అంటే తెలుసుకోవడం, జ్ఞానం. జ్ఞానం అందించడానికి తోడ్పడే ఏ ప్రక్రియనైనా విద్య అనవచ్చు.
- "ఎడ్యుకేషన్" అనే ఆంగ్ల పదం ఎడ్యుకేర్, ఎడ్యుసిరే అనే లాటిన్ పదాల నుంచి పుట్టింది.
| లాటిన్ పదం | అర్థం | ఈ అర్థం ప్రకారం విద్య |
|---|---|---|
| ఎడ్యుకేర్ | పెంచడం, పోషించడం, వృద్ధిలోకి తీసుకురావడం | బాహ్య ప్రక్రియ - ఉపాధ్యాయుడు లేదా ఇతర విద్యా ప్రతినిధుల ద్వారా విద్యార్థికి బయటి నుంచి అందే పరిజ్ఞానమే విద్య. రకరకాల విషయాల సత్యాలు, భావనలు విద్యార్థికి అందించడం |
| ఎడ్యుసిరే | వెలికి తీయడం | అంతర్గత ప్రక్రియ - ప్రతి విద్యార్థిలో అంతర్లీనంగా, గుప్తంగా ఎన్నో శక్తులు దాగి ఉంటాయి. జ్ఞానం నింపడం కన్నా ఆ శక్తులను బయటకు తీసే ప్రక్రియే విద్య |
నిర్వచనాల్లో కనిపించే మూడు కోణాలు
విద్యా నిర్వచనాలను విశ్లేషిస్తే ముఖ్యంగా మూడు కోణాలు కనిపిస్తాయి:
- ఆధ్యాత్మిక కోణం - మోక్షాన్ని చేరుకోవడమే విద్య.
- అంతర్గత శక్తుల కోణం - లోపలి శక్తులను బయటకు తీసుకురావడమే విద్య.
- సామాజిక కోణం - సమాజానికి ఉపయోగపడే వ్యక్తిగా తీర్చిదిద్దడమే విద్య.
భారతీయ తత్త్వవేత్తల నిర్వచనాలు
| ఎవరు | విద్య అంటే |
|---|---|
| ఋగ్వేదం | మనిషిని స్వావలంబకుడిగా, నిస్వార్థపరుడిగా తయారు చేసేదే విద్య |
| ఉపనిషత్తులు | అవాస్తవం నుంచి వాస్తవంలోకి, చీకటి నుంచి వెలుగులోకి, మరణం నుంచి అమరత్వంలోకి నడిపించేదే విద్య; ఆత్మ సాక్షాత్కారమే విద్య |
| యాజ్ఞవల్క్యుడు | మనిషిని శీలవంతుడిగా, సమాజానికి ఉపయోగపడేవాడిగా తీర్చిదిద్దేదే విద్య |
| పాణిని | ప్రకృతి నుంచి పొందే శిక్షణే మానవ విద్య |
| శంకరాచార్యులు | ఆత్మ సాక్షాత్కారమే విద్య |
| అరవింద్ ఘోష్ | ఆత్మ సిద్ధియే విద్య |
| ఠాగూర్ | ప్రకృతితో మనిషికి ఉన్న ఐక్యతలోని నిజమైన సత్యాన్ని చూపి, ఆత్మకు వెలుగునిచ్చి, ప్రేమను పెంచి, జీవితానికి అర్థాన్నిచ్చేదే విద్య |
పాశ్చాత్య తత్త్వవేత్తల నిర్వచనాలు
| ఎవరు | విద్య అంటే |
|---|---|
| ప్లేటో | సరైన సమయంలో ఆనందాన్ని, బాధను అనుభవించే సామర్థ్యమే విద్య. విద్యార్థి శరీరంలో, ఆత్మలో ఉండగల సౌందర్యాన్ని, పరిపూర్ణతను అది అభివృద్ధి చేస్తుంది |
| అరిస్టాటిల్ | ఆరోగ్యవంతమైన శరీరంలో ఆరోగ్యవంతమైన మనస్సును సృష్టించడమే విద్య. అది మనిషి మేధను పెంచి సత్యం, శివం, సుందరం ఆచరించేలా చేసి సంపూర్ణ సంతోషాన్ని ఇస్తుంది |
| పెస్టాలజీ | మనిషిలోని అంతర్గత శక్తుల సహజమైన, సామరస్యపూర్వకమైన, ప్రగతిశీల అభివృద్ధే విద్య |
| జాన్ డ్యూయీ | వ్యక్తి తన సంభావ్యతలన్నిటినీ నెరవేర్చుకోవడానికి తోడ్పడే సామర్థ్యాలను అభివృద్ధి చేసే అంతర్గత శక్తులను పెంచేదే విద్య |
| కొమినియస్ | సంపూర్ణ మానవ వికాసమే విద్య |
| హెర్బర్ట్ | నైతిక విలువలు, ఆదర్శాలు ఉన్న సత్ప్రవర్తనను వృద్ధి చేసేదే విద్య |
పరీక్ష కోణం: "విద్" = తెలుసుకోవడం. ఎడ్యుకేర్ = బాహ్య ప్రక్రియ (పెంచడం, పోషించడం); ఎడ్యుసిరే = అంతర్గత ప్రక్రియ (వెలికి తీయడం). "ఆరోగ్యవంతమైన శరీరంలో ఆరోగ్యవంతమైన మనస్సు" - అరిస్టాటిల్. "స్వావలంబన, నిస్వార్థత" - ఋగ్వేదం. "సంపూర్ణ మానవ వికాసం" - కొమినియస్. "సత్ప్రవర్తన" - హెర్బర్ట్. "ఆత్మ సిద్ధి" - అరవింద్ ఘోష్.
మెమొరీ కోడ్: "కేర్ = బయట, సిరే = లోపల" - ఎడ్యుకేర్ బయటి నుంచి నింపుతుంది, ఎడ్యుసిరే లోపలి శక్తిని వెలికి తీస్తుంది. పాశ్చాత్య నిర్వచనాలు "అ-శ-మ": అరిస్టాటిల్ = శరీరం + మనస్సు. "కొ-సం, హె-సత్": కొమినియస్ = సంపూర్ణ వికాసం, హెర్బర్ట్ = సత్ప్రవర్తన.