వేదాంతం: భావనలు
- "వేదాంతం" అంటే "వేదాల అంతం", "వేదకాల అంతం". వేదాంతాన్ని ఉపనిషత్తులు అని కూడా అంటారు. వేదకాలపు చివరి సాహిత్యం కాబట్టి వీటిని వేదాంతాలు అనవచ్చు.
- ఉపనిషత్తుల విజ్ఞానం అవిద్య / మాయను తొలగించి ఆత్మకు విముక్తి కలిగిస్తుందనే నమ్మకం ఏర్పడింది. బ్రహ్మసాక్షాత్కారానికి కావాల్సిన ఆధ్యాత్మిక విధానమంతా ఉపనిషత్తుల్లో గ్రంథస్థమైంది.
- మాయ అనే ఆవరణను తొలగించి, ఆత్మకు విముక్తి కలిగించి బ్రహ్మ పదార్థంతో ఐక్యం చెందడానికి కావాల్సిన విజ్ఞానమంతా ఉపనిషత్తుల్లో ఉంది. ఉపనిషత్తుల అధ్యయనం బ్రహ్మసాన్నిధ్యం పొందడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
- ఉపనిషత్తు అంటే: అవిద్యను / మాయను తొలగించి భగవంతుడికి చేరువ చేసేది; గురువు సమీపానికి (దగ్గరకు) తెచ్చేది.
- లభ్యమైన గ్రంథాల ఆధారంగా ఉపనిషత్తులు 108. వాటిలో అత్యంత ప్రముఖమైనవి 11; ఇవి జ్ఞాన, విజ్ఞానాల గురించి చెబుతాయి: ఈశ, కేన, కఠ, తైత్తిరీయ, ఐతరేయ, ప్రశ్న, ముండక, మాండూక్య, శ్వేతాశ్వతర, ఛాందోగ్య, బృహదారణ్యక.
- ఉపనిషత్తులు వేద సాహిత్యంలో అన్నిటికంటే ముఖ్యమైనవి; అందుకే వీటిని వేదాంతాలు (ఆఖరి భాగాలు) అంటారు. వేదాలపై చెప్పిన భాష్యాలే ఉపనిషత్తులు.
| ఆచార్యుడు | సిద్ధాంతం | సారం |
|---|---|---|
| శంకరాచార్యులు | అద్వైతం | జీవాత్మ, పరమాత్మ ఒక్కటే |
| మధ్వాచార్యులు | ద్వైతం | జీవాత్మ వేరు, పరమాత్మ వేరు |
| రామానుజాచార్యులు | విశిష్టాద్వైతం | - |
| వల్లభాచార్యుడు | శుద్ధాద్వైతం | - |
ద్వైతాద్వైత సిద్ధాంతాన్ని కూడా ఇదే వరుసలో ప్రతిపాదించారు.
వేదాలు
- ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వణవేదం - ఇవి నాలుగు వేదాలు.
- మన గ్రంథాల్లో ఋగ్వేదమే అత్యంత పురాతనమైనది; అంతకుముందు సాహిత్యంగా చెప్పుకోదగినది ఏదీ లేదు.
- వేదం అంటే తెలుసుకోవడం, విజ్ఞానం.
- వేదాల్లో గద్య, పద్య సంప్రదాయాలు రెండూ ఉన్నాయి. వేదాలు అపౌరుషేయాలు - అంటే ఇవి మానవమాత్రులు రాసినవి కావు అనే వాదన కూడా ఉంది.
- వేదాలు గురువు నుంచి శిష్యుడికి పారంపర్యంగా సంక్రమిస్తూ వచ్చిన మౌఖిక వాఙ్మయం.
- వేదాల్లోని గద్యాన్ని "యజుస్" అంటారు; పద్యాలను "ఋక్కులు" అంటారు; రాగయుక్తంగా పాడుకోవడానికి అనువైన వాటిని "సామ" అంటారు.
- మొదట ఉన్నది వేదత్రయమే (మూడు వేదాలు). వ్యాస మహర్షి క్రోడీకరించిన తర్వాత అథర్వణంతో కలిపి నాలుగయ్యాయి.
వేదాంత / ఉపనిషత్తుల నాటి విద్యలో ముఖ్యాంశాలు: బ్రహ్మసాక్షాత్కారానికి కావాల్సిన ఆధ్యాత్మిక విధానమంతా ఉపనిషత్తుల్లో గ్రంథస్థమైంది; ఉపనిషత్తు విజ్ఞానం మాయను తొలగించి ఆత్మకు విముక్తి కలిగిస్తుందనే నమ్మకం ఏర్పడింది; ఉపనిషత్తుల అధ్యయనమే విద్యా విధానమైంది.
వేదాంత దర్శనం: విద్యా పర్యవసానాలు
- విద్యా లక్ష్యాలు: "సత్యం జ్ఞానమనంతం బ్రహ్మ" అనే సిద్ధాంతం ముఖ్యమైనది.
- ఆత్మ సాక్షాత్కారం: జీవాత్మ, పరమాత్మల సంగమం. ఐహిక ప్రపంచ వాసనలు ఆత్మను కలుషితం చేస్తాయి; అందుకే మనసును ఆత్మ సాక్షాత్కారం వైపు నడిపించే మార్గం ఏర్పరచాలని ఉపనిషత్తుల విద్య ఆకాంక్షించింది.
- నైతిక, ఆధ్యాత్మిక విలువలకు ప్రాధాన్యం; ఆత్మ నిగ్రహాన్ని ప్రోత్సహించడం.
- విద్య జీవిత అవసరాలు నెరవేర్చుకోవడానికి కూడా ఉపకరించాలి.
- స్వయం కృషి, స్వయం పఠనం ప్రోత్సహించింది.
- వర్ణాశ్రమ ధర్మాలు పాటించడానికి (ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాలు) సంసిద్ధులను చేయడం.
- బ్రహ్మచర్య, గృహస్థ, వానప్రస్థ, సన్యాస ఆశ్రమాలను పాటించడానికి సంసిద్ధులను చేయడం.
- నిరాడంబర జీవనానికి సంసిద్ధులను చేయడం.
| విద్య | అర్థం / విషయాలు |
|---|---|
| పరావిద్య | వ్యక్తి, అతని చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచం, భగవంతుడి మధ్య ఉన్న సంబంధం గురించి అధ్యయనం |
| అపరావిద్య | నాలుగు వేదాలు, వ్యాకరణం, ఖగోళశాస్త్రం, క్రతువుల నిర్వహణ, ఇతిహాసాలు, పురాణాలు, నీతి విద్య, సైనిక శిక్షణ, విజ్ఞాన శాస్త్రం |
- గురువు / ఉపాధ్యాయుడు: "గురుర్బ్రహ్మ, గురుర్విష్ణుః" అని గురువుకు సమున్నత స్థానం ఇచ్చారు. బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని గురువే ప్రసాదించగలడని నమ్మేవారు. కాబట్టి గురువును తండ్రిగా, ఆత్మబంధువుగా, పూజనీయుడిగా భావించేవారు; సంఘంలో మహోన్నత స్థానం ఉండేది. పరావిద్య ద్వారా జీవాత్మ పరమాత్మను సులభంగా చేరుకోవచ్చని భావన. ఉపాధ్యాయుడు నిరాడంబరంగా జీవిస్తూ ఇంద్రియాలపై పూర్తి నిగ్రహంతో, ఎప్పుడూ సత్యవచనంతో, ఆర్ద్రతతో, మంచి జ్ఞానంతో శిష్యులకు ఆదర్శంగా నిలిచేవాడు.
- బోధన పద్ధతులు: శ్రవణం, మననం, ధ్యానం, అనుకరణ, ప్రయోగాత్మక పద్ధతులు, వ్యక్తిగత బోధన పద్ధతులు.
- విద్యార్థి: మంచి ప్రవర్తన కోసం పంచరత్నాలు, నీతి నియమాలు, యమ నియమాలు పాటించడం; క్షమాగుణం, దయాగుణం, బ్రహ్మచర్యం; ఉపాధ్యాయుణ్ణి దైవంగా పూజించడం, అతని మార్గదర్శకత్వంలో నడుచుకోవడం, ముక్తికై ప్రయత్నించడం; తనను తాను రక్షించుకోవడం.
- క్రమశిక్షణ: ఉపనయన సంస్కారం విద్యార్థులను గురువు చెంతకు భౌతికంగానే కాక ఆధ్యాత్మికంగానూ చేర్చడం; బ్రహ్మచర్యం పాటించడం; విద్యార్థి బ్రహ్మచర్య దశలో గురువు ఇంట్లో ఉండి ఆ కుటుంబ సభ్యుడిగా కలిసిపోవడం, గురువుకు సపర్యలు చేయడం, గోవులను కాయడం, గురుపత్నికి ఇంటిపనిలో సహకరించడం; ఓర్పు, సహనం, స్వీయ క్రమశిక్షణ.
సాంఖ్య దర్శనం: భావనలు
- సాంఖ్యవాదాన్ని కపిల ముని (కపిల మహర్షి) ప్రతిపాదించాడు. దీన్ని సాంఖ్య సూత్రాలు, సాంఖ్య ప్రవచనం అని కూడా అంటారు.
- "సాంఖ్య" సంఖ్యను స్ఫురింపజేస్తుంది. సాంఖ్య అంటే వివేక జ్ఞానం - అంటే ప్రకృతి, పురుషుల సంయోగ జ్ఞానం. సాంఖ్యవాదం ప్రకృతి, పురుషుడు అనే రెండు అంతిమ సత్యాల గురించి చెప్పింది.
- "సాంఖ్య" అనే పదానికి సంఖ్య, ఎంచడం, లెక్కించడం వంటి అర్థాలు ఉన్నాయి.
- సాంఖ్య అంటే సరైన జ్ఞానం అని శ్రీధరస్వామి చెప్పాడు. విష్ణు సహస్రనామ భాష్యంలో శంకరుడు సాంఖ్య అంటే సరైన తత్త్వజ్ఞానమని, తత్త్వజ్ఞానం అంటే ఆత్మ తత్త్వ జ్ఞానమని చెప్పాడు. శంకరాచార్యులు బ్రహ్మసూత్ర భాష్యంలో సాంఖ్య దర్శనాన్ని ముఖ్య దర్శనమని పేర్కొన్నారు.
- ప్రపంచం పంచభూతాలమయం - భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం. ఇవన్నీ మార్పు చెందుతూ ఉంటాయని వీరు నమ్ముతారు.
- ఆత్మ విషయంలో వేరొక కొత్త నిర్వచనం ఇచ్చారు: ప్రకృతి వేరు, పురుషుడు వేరు అన్నది వీరి వాదం.
సాంఖ్యవాదంలోని మూడు సిద్ధాంతాలు:
- ప్రకృతి పరిణామవాదం.
- గుణాలు - సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు.
- పురుషుడు - పురుష బహుత్వం - ప్రకృతి, పురుషుల సంయోగ వియోగాలు.
ప్రకృతి పరిణామవాదం ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం చెబుతుంది: ప్రకృతి అంటే ఏమిటి? ప్రకృతి ఎలా పరిణతి చెందుతుంది? ప్రకృతికి, పురుషుడికి సంబంధం ఏమిటి? ప్రకృతి పరిణామం వల్ల ఎవరికి లాభం? వీటికి సాంఖ్య దర్శనం ఎంతో మెలకువతో సమాధానం చెప్పింది. పురుషుడు అంటే ఎవరు? పురుషుడు ఒకరా, అనేకమందా? పురుషునికి, మన దేహానికి ఎలాంటి సంబంధం? బుద్ధి, అహంకారం, మనస్సులకు, పురుషునికి ఎలాంటి సంబంధం? ప్రకృతి పరిణామంలో పురుషుని పాత్ర ఎంతవరకు? - ఈ ప్రశ్నలకు సమగ్రమైన సమాధానం సాంఖ్యంలో కొంతవరకే లభిస్తుంది.
గుణాలు, 25 తత్త్వాలు
- సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాలు సమస్థితిలో ఉన్నప్పుడు ప్రకృతి సామ్య స్థితిలో ఉంటుంది. ఒక గుణం మరో గుణాన్ని అధిగమించాలని ప్రకృతి లోపల్లోపల ఉడుకుతుంటుంది. రజోగుణం ఆధిక్యత వల్ల ప్రకృతి సామ్యస్థితి చెదిరిపోతుంది.
- ఎందుకు చెదిరిపోతుందని ప్రశ్నిస్తే, "పురుష సన్నిధి మాత్రాన ప్రకృతి ప్రవర్తిస్తుంది" అని సాంఖ్య దర్శన భాష్యకారుడైన విజ్ఞాన భిక్షువు చెప్పాడు.
- ప్రకృతి జడ పదార్థం కదా, అది ఎలా పరిణతి చెందగలదని ప్రశ్నిస్తే - పురుషుని దర్శనార్థం ప్రకృతి ప్రవర్తిస్తుందని, పురుషుడు కేవలం కైవల్యం కోసం ప్రయత్నిస్తాడని సాంఖ్య దర్శనం చెబుతుంది.
- ప్రకృతి-పురుషుల పరస్పర సహకారంతో ప్రపంచానికి ఒక సార్థకత ఏర్పడుతుందని సాంఖ్య సిద్ధాంతం.
- పురుషుడు గుణాతీతుడు. ప్రకృతి పరిణామం చెందుతూ వచ్చిన బుద్ధి, మనస్సు, అహంకారాదులతో పురుషుడు ఏకమైనప్పుడు ఆయా గుణాలు ప్రలోభపెడతాయి. ఈ ప్రలోభం నుంచి బయటపడడమే వివేక జ్ఞానం అని సాంఖ్య దర్శనం చెబుతుంది.
- పురుషుని సన్నిధి మాత్రం చేత పులకితమైన ప్రకృతి స్పందన వల్ల మొట్టమొదట ఆవిర్భవించేది "మహత్తు". మహత్తులోంచి "అహంకారం" వస్తుంది. గుణ ప్రాధాన్యాన్ని బట్టి అహంకారం మూడు రకాలు: సత్త్వ అహంకారం, రజో అహంకారం, తమో అహంకారం.
- సత్త్వ అహంకారం నుంచి మనస్సు, ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు వస్తాయి. అన్ని ప్రాణుల్లోనూ ఇవి తారతమ్య భేదాల్లో ఉంటాయి.
- తమో అహంకారం నుంచి ప్రధానంగా పంచభూతాలైన భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం, వీటి తన్మాత్రలైన రూప, రస, గంధ, స్పర్శ, శబ్దాలు వస్తాయి.
- వీటన్నిటికీ అతీతుడుగా పురుషుడు ఉంటాడు. ఇవన్నీ కలిపితే సంఖ్య 25 అవుతుంది. వీటినే తత్త్వాలు అంటారు. వీటి తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవడమే వివేకజ్ఞానం.
సాంఖ్య దర్శనం: విద్యా పర్యవసానాలు
- విద్యా లక్ష్యాలు: (1) ఆత్మ సాక్షాత్కారం (2) ఆత్మ విముక్తి, మోక్షసాధన (3) విద్యార్థి సంపూర్ణ అభివృద్ధి - భౌతికంగా, జ్ఞానపరంగా, నైతికంగా (4) జ్ఞాన సముపార్జన కోసం పంచేంద్రియాలకు శిక్షణ (5) జ్ఞానపర అభివృద్ధి - ప్రతి విషయంపై చక్కటి అవగాహన; అహం, ఆత్మ సాక్షాత్కారం, మోక్షం, ఆత్మ స్వభావం, ఆత్మ విముక్తి (6) త్రిగుణాలు ఎన్ని పాళ్ళలో ఉండాలి, ఏది సరైనది వంటివి తెలుసుకోవడం.
- పాఠ్యప్రణాళిక: ప్రకృతి పరిణామం, సత్త్వ-రజస్-తమో గుణాలు, ప్రకృతి-పురుషుల సంయోగం, ప్రపంచ ఉద్భవం, ఆత్మ, విముక్తి వంటి అంశాలు.
- బోధన పద్ధతులు: జ్ఞాన సముపార్జనకు ప్రత్యక్ష, అనుమాన, శబ్ద పద్ధతులు ఉపయోగించారు.
- ఉపాధ్యాయుడు: విద్యార్థులు నిజమైన జ్ఞానం, వివేక జ్ఞానం సంపాదించడంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషిస్తాడు; ఆత్మ, అనాత్మల మధ్య భేదాన్ని తెలియజేస్తాడు.
- విద్యార్థి: నైయుక్తి (తర్కం), సూక్తి, జీవన్ముక్తికై అంతర్గత ప్రేరణతో వివేక జ్ఞాన సముపార్జనకు కృషి చేస్తాడు.
- క్రమశిక్షణ: యమ నియమాలు పాటించడం, స్వీయ క్రమశిక్షణ, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ.
పరీక్ష కోణం: వేదాంతం = వేదాల అంతం = ఉపనిషత్తులు; ఉపనిషత్తు = గురువు దగ్గరకు చేర్చేది; 108 ఉపనిషత్తులు, ముఖ్యమైనవి 11. అద్వైతం - శంకరాచార్యులు; ద్వైతం - మధ్వాచార్యులు; విశిష్టాద్వైతం - రామానుజాచార్యులు; శుద్ధాద్వైతం - వల్లభాచార్యుడు. ఋగ్వేదం అత్యంత పురాతనం; గద్యం యజుస్, పాడేది సామ; వ్యాసుడు క్రోడీకరించాడు. బోధన = శ్రవణం, మననం, ధ్యానం. సాంఖ్యం = కపిల ముని; ప్రకృతి, పురుషుడు; త్రిగుణాలు; 25 తత్త్వాలు; బోధన = ప్రత్యక్ష, అనుమాన, శబ్ద.
మెమొరీ కోడ్: "108 లో 11" - ఉపనిషత్తులు 108, ముఖ్యమైనవి 11. ఆచార్యులు "శం-అ, మ-ద్వై, రా-వి, వ-శు": శంకర = అద్వైతం, మధ్వ = ద్వైతం, రామానుజ = విశిష్టాద్వైతం, వల్లభ = శుద్ధాద్వైతం. వేదాంత బోధన "శ్ర-మ-ధ్యా": శ్రవణం, మననం, ధ్యానం. సాంఖ్యం "క-ప్ర-పు-25": కపిలుడు, ప్రకృతి, పురుషుడు, 25 తత్త్వాలు.