AP DSC స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ పేపర్లుEnglish Medium

అంశం 11 / 15 · విద్య: భావన, ప్రతినిధి సంస్థలు, తాత్త్విక దృక్పథాలు

బౌద్ధ, జైన దర్శనాలు

భారతదేశం ప్రాచీన సంస్కృతి, నాగరికతలకు పుట్టినిల్లు. తక్షశిల, నలంద, నాగార్జున వంటి విశ్వవిద్యాలయాలకు నిలయమై ఎంతో మంది ఇతర దేశాల వారిని ఆకర్షించిన జ్ఞానభూమి; గొప్ప సంస్కృత సాహిత్యానికి నిలయమైన వేదభూమి. వేదం అవిద్యను తొలగించి ఆత్మకు విముక్తి కలిగిస్తుంది. బ్రహ్మసాక్షాత్కారానికి కావాల్సిన ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం ఉపనిషత్తుల్లో రూపొందింది. ప్రకృతి-పురుషుల పరస్పర సహకారంతో ఈ ప్రపంచానికి ఒక సార్థకత ఏర్పడుతుందని సాంఖ్య సిద్ధాంతం నమ్మింది. ప్రపంచమంతా దుఃఖమయం అని బౌద్ధ సిద్ధాంతం భావించింది. రాగద్వేషాలను జయించడానికి ఇంద్రియ నిగ్రహం ఉండాలని జైన సిద్ధాంతం బోధించింది.

బౌద్ధ సిద్ధాంతం: నేపథ్యం

పిటకంవిషయం
వినయ పిటకంసంఘం ఏర్పాటుకు సంబంధించిన నియమాలు
సుత్త పిటకంచర్చలు, బోధనలు
అభిధమ్మ పిటకంతాత్త్విక చింతనలు

బుద్ధుని బోధనల్లో నాలుగు అంశాలు: (1) లోకమంతా దుఃఖమయం, బాధామయం (2) ఈ లోకంలో బాధలన్నిటికీ కారణం కోరికలు (3) కోరికలకు దూరంగా జీవన విధానం అనుసరించాలి (4) అంతిమ లక్ష్యం నిర్వాణం.

నాలుగు మహా సత్యాలు, అష్టాంగ మార్గం

  1. సర్వం దుఃఖం - సర్వం దుఃఖమయం.
  2. దుఃఖ హేతువు - దుఃఖానికి కారణం కోరికలు.
  3. దుఃఖ త్యాగం - దుఃఖాన్ని వదిలించుకోవచ్చు.
  4. దుఃఖాన్ని త్యజించే మార్గం - బుద్ధుడు దుఃఖాన్ని వదిలించుకోవడానికి అష్టాంగ మార్గం చూపించాడు.

అష్టాంగ మార్గం: సమ్యక్ దృష్టి, సమ్యక్ సంకల్పం, సమ్యక్ వాక్కు, సమ్యక్ కర్మ, సమ్యక్ జీవనం, సమ్యక్ వ్యాయామం, సమ్యక్ స్మృతి, సమ్యక్ సమాధి. అష్టాంగ మార్గంలో ముఖ్యంగా మూడు అంశాలు కనిపిస్తాయి: శీల, సమాధి, ప్రజ్ఞ.

బౌద్ధ సిద్ధాంతం, బౌద్ధ కాలంలో విద్య

జైన సిద్ధాంతం: భావనలు

ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు

ప్రీవియస్ పేపర్స్ · 5 మార్చి 2024 · పేపర్ 1B ·ప్రశ్న 135

జైన మతానికి సంబంధించి సరికాని అంశాన్ని గుర్తించండి

  1. (1)జైనమతం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం ‘మోక్షం’ సాధించడం
  2. (2)25 మంది ‘తీర్థంకరులు’ ఈ మతాన్ని బాగా ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు
  3. (3)‘తీర్థంకరులు’ జైనులకు ఆధ్యాత్మిక గురువులు
  4. (4)‘పంచవ్రతాలు’ జైనమతం యొక్క ప్రధాన సిద్ధాంతాలు
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) 25 మంది ‘తీర్థంకరులు’ ఈ మతాన్ని బాగా ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు

జైన మతం గురించి ఇచ్చిన నాలుగు వాక్యాల్లో తప్పుగా ఉన్నది ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

జైన మతంలో మొత్తం 24 మంది తీర్థంకరులు ఉన్నారు. మొదటి తీర్థంకరుడు ఋషభనాథుడు, 23వ వాడు పార్శ్వనాథుడు, 24వ, చివరి తీర్థంకరుడు వర్ధమాన మహావీరుడు. కాబట్టి ‘25 మంది తీర్థంకరులు’ అనే వాక్యం తప్పు. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).

మిగిలినవి సరైనవే. జైనుల అంతిమ లక్ష్యం మోక్షం (కైవల్యం) పొందడం (1). తీర్థంకరులు జైనులకు ఆధ్యాత్మిక గురువులు (3). అహింస, సత్యం, అస్తేయం (దొంగిలించకపోవడం), అపరిగ్రహం (ఆస్తి కూడబెట్టకపోవడం), బ్రహ్మచర్యం అనే పంచవ్రతాలు జైనమతం ప్రధాన సిద్ధాంతాలు (4).

గుర్తుంచుకోండి: జైనమతం: 24 తీర్థంకరులు, చివరివారు మహావీరుడు.

జైన సిద్ధాంతం: విద్యా పర్యవసానాలు

అంశంబౌద్ధంజైనం
స్థాపన / ప్రవక్తబుద్ధుడు (సిద్ధార్థుడు, కపిలవస్తు)తీర్థంకరులు; మొదటి ఋషభనాథుడు, 24వ మహావీరుడు
ముఖ్య భావనప్రపంచమంతా దుఃఖమయం; కోరికలే కారణంరాగద్వేషాలను జయించడం; ఇంద్రియ నిగ్రహం
ఆత్మఆత్మ, పునర్జన్మలను నిరాకరించిందిఆత్మను నమ్మింది; భగవంతుణ్ణి తోసిపుచ్చింది
లక్ష్యందుఃఖ విముక్తి, నిర్వాణంఆత్మకు మోక్షం
ముఖ్య సూత్రాలు4 మహా సత్యాలు, అష్టాంగ మార్గంత్రిరత్నాలు, పంచ మహావ్రతాలు
గ్రంథాలు / శాఖలుత్రిపిటకాలుశ్వేతాంబరులు, దిగంబరులు
బోధన భాషపాళీ-

పరీక్ష కోణం: బుద్ధుడు = క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దం, కపిలవస్తు, బోధ్‌గయలో జ్ఞానోదయం; త్రిపిటకాలు = వినయ (సంఘ నియమాలు), సుత్త (బోధనలు), అభిధమ్మ (తత్త్వం); 4 మహా సత్యాలు; అష్టాంగ మార్గం = శీల, సమాధి, ప్రజ్ఞ; బోధన భాష పాళీ; ఆత్మ, పునర్జన్మల నిరాకరణ. జైనం = 24 తీర్థంకరులు (ఋషభనాథుడు మొదటి, మహావీరుడు చివరి); త్రిరత్నాలు; పంచ మహావ్రతాలు; శ్వేతాంబర, దిగంబర శాఖలు.

మెమొరీ కోడ్: త్రిపిటకాలు "వి-సు-అ": వినయ (నియమాలు), సుత్త (బోధనలు), అభిధమ్మ (తత్త్వం). జైన త్రిరత్నాలు "ద-జ్ఞా-ప్ర": సమ్యక్ దర్శనం, జ్ఞానం, ప్రవర్తన. పంచ మహావ్రతాలు "స-అ-అ-అ-బ్ర": సత్యం, అహింస, అస్తేయం, అపరిగ్రహం, బ్రహ్మచర్యం. "1 ఋషభుడు - 24 మహావీరుడు".

అంశం 11 పూర్తయింది

మినీ ఎగ్జామ్: 5 ప్రశ్నలు

ఆప్షన్ ఎంచుకుని, చివర "సమాధానాలు చూపండి" నొక్కండి. స్కోర్, వివరణలు వెంటనే కనిపిస్తాయి.

ప్రశ్న 1 / 5

సిద్ధార్థుడికి జ్ఞానోదయమై బుద్ధుడిగా మారిన ప్రదేశం ఏది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) బోధ్‌గయ

సిద్ధార్థుడు దుఃఖానికి కారణం వెతుకుతూ దేశమంతా తిరిగాడు. బోధ్‌గయలో అతనికి జ్ఞానోదయమైంది; అప్పుడే అతను బుద్ధుడిగా మారాడు.

కపిలవస్తు సిద్ధార్థుడు జన్మించిన నగరం. నలంద, తక్షశిల ప్రాచీన భారతదేశంలోని విశ్వవిద్యాలయాలు; జ్ఞానోదయంతో వీటికి సంబంధం లేదు.

ప్రశ్న 2 / 5

బుద్ధుడు చూపిన అష్టాంగ మార్గంలో ముఖ్యంగా కనిపించే మూడు అంశాలు ఏవి?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) శీల, సమాధి, ప్రజ్ఞ

అష్టాంగ మార్గంలోని ఎనిమిది మెట్లలో ముఖ్యంగా శీల, సమాధి, ప్రజ్ఞ అనే మూడు అంశాలు కనిపిస్తాయి.

సమ్యక్ దర్శనం, జ్ఞానం, ప్రవర్తన జైనుల త్రిరత్నాలు. శ్రవణం, మననం, ధ్యానం వేదాంత బోధన పద్ధతులు. సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు సాంఖ్య దర్శనంలోని త్రిగుణాలు.

ప్రశ్న 3 / 5

బౌద్ధ విద్య గురించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి. A: బౌద్ధం "ఆత్మ", "పునర్జన్మ"లను నిరాకరించింది. B: ఆత్మ సాక్షాత్కారం, మోక్షం బౌద్ధ విద్యకు ప్రధాన లక్ష్యాలు. సరైన సమాధానం ఏది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) A మాత్రమే సరైనది

బౌద్ధం ఆత్మను, పునర్జన్మను నిరాకరించింది. కాబట్టి A సరైనది. ఈ ప్రపంచమే నిజమైనదని, అందులో దుఃఖం సత్యమని, దుఃఖం లేని జీవితమే లక్ష్యమని బుద్ధుడు చెప్పాడు.

ఆత్మ సాక్షాత్కారం, మోక్షం బౌద్ధ విద్య లక్ష్యాలు కాలేదు; కాబట్టి B తప్పు. అందుకే "B మాత్రమే", "రెండూ సరైనవి", "రెండూ కావు" అనే ఆప్షన్లు సరికావు.

ప్రశ్న 4 / 5

జతపరచండి: (అ) జిన (ఆ) తీర్థంకరులు (ఇ) మొదటి తీర్థంకరుడు (ఈ) 24వ తీర్థంకరుడు; (1) మహావీరుడు (2) రాగద్వేషాలను జయించినవాడు (3) ఋషభనాథుడు (4) ఇంద్రియాలపై నిగ్రహం ఉన్నవారు

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (3) అ-2, ఆ-4, ఇ-3, ఈ-1

"జిన" అంటే రాగద్వేషాలను జయించినవాడు (అ-2). "తీర్థంకరులు" అంటే ఇంద్రియాలపై నిగ్రహం ఉన్నవారు (ఆ-4). మొదటి తీర్థంకరుడు ఋషభనాథుడు (ఇ-3); చివరి, 24వ తీర్థంకరుడు మహావీరుడు (ఈ-1).

మిగతా ఆప్షన్లు జిన, తీర్థంకరుల అర్థాలను తారుమారు చేశాయి లేదా ఋషభనాథుడు, మహావీరుల వరుసను తిప్పి చూపించాయి.

ప్రశ్న 5 / 5

జైనులు మంచి ప్రవర్తన కోసం పాటించే పంచ మహావ్రతాల్లో లేనిది ఏది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) సమ్యక్ జ్ఞానం

పంచ మహావ్రతాలు సత్యం, అహింస, అస్తేయం, అపరిగ్రహం, బ్రహ్మచర్యం. సమ్యక్ జ్ఞానం వీటిలో లేదు; అది జైనుల త్రిరత్నాల్లో ఒకటి.

అస్తేయం (దొంగతనం చేయకపోవడం), అపరిగ్రహం (ఇతరులవేవీ ఆశించకపోవడం), బ్రహ్మచర్యం - ఈ మూడూ పంచ మహావ్రతాల్లో ఉన్నాయి.