అధికారాల పంపిణీ కోసం రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్లో మూడు జాబితాలు ఉన్నాయి: కేంద్ర జాబితా (పార్లమెంట్ మాత్రమే చట్టాలు చేయగల అంశాలు), రాష్ట్ర జాబితా (రాష్ట్ర శాసనసభలు చట్టాలు చేసే అంశాలు), ఉమ్మడి జాబితా (రెండూ చట్టాలు చేయగల అంశాలు; విభేదం వస్తే కేంద్ర చట్టమే చెల్లుతుంది). ప్రారంభంలో వీటిలో వరుసగా 97, 66, 47 అంశాలు ఉండేవి.
- మొదట్లో విద్య రాష్ట్ర జాబితాలో (అంశం 11) ఉండేది. అంటే విద్య ప్రధానంగా రాష్ట్రాల బాధ్యత; కానీ కొన్ని విద్యా అంశాల్లో కేంద్రం బాధ్యత కూడా రాజ్యాంగం స్పష్టం చేసింది.
- 42వ సవరణ (1976; 3 జనవరి 1977 నుంచి అమలు) రాష్ట్ర జాబితాలోని అంశం 11 ను తొలగించి, విద్యను ఉమ్మడి జాబితాలోని అంశం 25లో చేర్చింది. అప్పటి నుంచి విద్య ఉమ్మడి అంశం.
కేంద్ర జాబితాలో విద్యా అంశాలు
| అంశం | ఏం ఉంటుంది |
|---|---|
| 63 - జాతీయ ప్రాధాన్యం గల సంస్థలు | రాజ్యాంగం ప్రారంభమైనప్పుడు ఉన్న బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం, అలీగఢ్ ముస్లిం విశ్వవిద్యాలయం, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం; పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా జాతీయ ప్రాధాన్యం గలదిగా ప్రకటించిన ఏ సంస్థ అయినా. తర్వాత పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా విశ్వభారతి (శాంతినికేతన్) వంటి సంస్థలు కూడా ఈ కోవలో చేరాయి |
| 64 - శాస్త్రీయ, సాంకేతిక విద్యా సంస్థలు | భారత ప్రభుత్వం పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా నిధులు ఇచ్చే, పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా జాతీయ ప్రాధాన్యం గలవిగా ప్రకటించిన శాస్త్ర, సాంకేతిక విద్యా సంస్థలు (ఉదా: IIT, IIM) |
| 65 - కేంద్ర సంస్థలు | (1) వృత్తిపరమైన, ఉద్యోగపరమైన, సాంకేతిక శిక్షణ ఇచ్చే సంస్థలు (పోలీసు అధికారుల శిక్షణతో కలిపి); (2) ప్రత్యేక అధ్యయనాలు లేదా పరిశోధనలను ప్రోత్సహించే సంస్థలు; (3) నేర పరిశోధనలో, నేరం కనిపెట్టడంలో శాస్త్రీయ, సాంకేతిక సహాయం ఇచ్చే సంస్థలు |
| 66 - ప్రమాణాల సమన్వయం, నిర్ణయం | ఉన్నత విద్య, పరిశోధన, శాస్త్ర, సాంకేతిక సంస్థల్లో ప్రమాణాలను సమన్వయం చేయడం, నిర్ణయించడం |
రాష్ట్ర జాబితాలో విద్యా అంశాలు
- అంశం 12: రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నియంత్రించే లేదా నిధులు ఇచ్చే గ్రంథాలయాలు, మ్యూజియంలు, ఇలాంటి ఇతర సంస్థలు; పార్లమెంట్ జాతీయ ప్రాధాన్యం గలవిగా ప్రకటించినవి కాకుండా మిగతా ప్రాచీన, చారిత్రక కట్టడాలు, రికార్డులు.
- అంశం 9: వికలాంగులకు, పని చేయలేని వారికి సహాయం (రిలీఫ్). వైకల్యం ఉన్నవారి సంక్షేమం ప్రధానంగా రాష్ట్రాల బాధ్యత అని ఇది చూపుతుంది.
ఉమ్మడి జాబితాలో విద్యా అంశాలు
- అంశం 25: విద్య - సాంకేతిక విద్య, వైద్య విద్య, విశ్వవిద్యాలయాలతో సహా - కేంద్ర జాబితాలోని 63, 64, 65, 66 అంశాలకు లోబడి; కార్మికులకు వృత్తి, సాంకేతిక శిక్షణ.
- అంశం 20: ఆర్థిక, సామాజిక ప్రణాళిక. విద్యా ప్రణాళికలు దీని కిందికీ వస్తాయి.
- పంచాయతీల అధికారాలు చెప్పే 11వ షెడ్యూల్లో కూడా అంశం 17 గా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక పాఠశాలలతో సహా విద్య ఉంది. అంటే స్థానిక సంస్థలకూ పాఠశాల విద్యలో పాత్ర ఉంది.
- ఈ అంశాలపై కేంద్రం, రాష్ట్రాలు రెండూ చట్టాలు చేయవచ్చు. ఉదాహరణకు RTE చట్టం 2009 ను పార్లమెంట్ చేసింది; దాని నియమాలను రాష్ట్రాలు రూపొందించుకున్నాయి.
పరీక్ష కోణం: విద్య - మొదట రాష్ట్ర జాబితా (అంశం 11); 42వ సవరణ 1976 తర్వాత ఉమ్మడి జాబితా (అంశం 25). కేంద్ర జాబితా: 63 (BHU, AMU, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం), 64 (IIT వంటి శాస్త్ర, సాంకేతిక సంస్థలు), 65 (వృత్తి శిక్షణ, పరిశోధన, నేర పరిశోధన సంస్థలు), 66 (ఉన్నత విద్య ప్రమాణాలు). రాష్ట్ర జాబితా: 12 (గ్రంథాలయాలు, మ్యూజియంలు), 9 (వికలాంగులకు సహాయం). ప్రవేశికలో "సామ్యవాద, లౌకిక" చేర్చిన 42వ సవరణే విద్యను ఉమ్మడి జాబితాకు కూడా మార్చింది.
మెమొరీ కోడ్: "42 తో 11 వెళ్లి 25 అయింది" - 42వ సవరణతో రాష్ట్ర అంశం 11 (విద్య) ఉమ్మడి అంశం 25 అయింది. కేంద్ర జాబితా "63 నుంచి 66 - నాలుగు మెట్లు: సం-శా-శి-ప్ర" - సంస్థలు (జాతీయ ప్రాధాన్యం), శాస్త్ర సాంకేతిక, శిక్షణ కేంద్రాలు, ప్రమాణాలు.