భారతదేశం అనేక భాషలు, మతాలు, సంస్కృతులు ఉన్న దేశం. అందుకే పిల్లలు తమ భాషలో నేర్చుకునేలా, అల్పసంఖ్యాక వర్గాలు తమ సంస్కృతిని కాపాడుకునేలా రాజ్యాంగం రక్షణలు ఇచ్చింది.
మాతృభాషలో బోధన: అధికరణలు 350A, 350B
- అధికరణ 350A: భాషా అల్పసంఖ్యాక వర్గాల పిల్లలకు ప్రాథమిక దశలో మాతృభాషలో బోధనకు తగిన సదుపాయాలు కల్పించడానికి ప్రతి రాష్ట్రం, రాష్ట్రంలోని ప్రతి స్థానిక సంస్థ ప్రయత్నించాలి. ఈ సదుపాయాల కోసం రాష్ట్రపతి ఏ రాష్ట్రానికైనా ఆదేశాలు ఇవ్వవచ్చు.
- అధికరణ 350B: భాషా అల్పసంఖ్యాక వర్గాల కోసం రాష్ట్రపతి ఒక ప్రత్యేక అధికారిని నియమిస్తారు. రాజ్యాంగం భాషా అల్పసంఖ్యాక వర్గాలకు ఇచ్చిన రక్షణలకు సంబంధించిన అన్ని విషయాలను దర్యాప్తు చేసి రాష్ట్రపతికి నివేదిక ఇవ్వడం ఆయన పని.
- ఈ రెండు అధికరణలను 7వ సవరణ (1956) చేర్చింది (రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ సమయంలో).
- పిల్లలు తమ ఇంటి భాషలో చదివితే భావనలు త్వరగా, లోతుగా అర్థమవుతాయి. "ప్రాథమిక దశలో బోధన మాతృభాషలోనే" అనే విద్యా సూత్రానికి రాజ్యాంగ ఆధారం 350A.
హిందీ, అధికార భాష: అధికరణలు 343, 351
- అధికరణ 343: కేంద్రం అధికార భాష దేవనాగరి లిపిలోని హిందీ.
- అధికరణ 351: హిందీ భాష వ్యాప్తికి, అభివృద్ధికి కృషి చేయడం కేంద్రం బాధ్యత.
అల్పసంఖ్యాక వర్గాల విద్యా హక్కులు (క్లుప్తంగా)
| అధికరణ | రక్షణ |
|---|---|
| 29(1) | తమ భాష, లిపి, సంస్కృతిని కాపాడుకునే హక్కు |
| 29(2) | మతం, జాతి, కులం, భాష కారణంగా ప్రవేశ నిరాకరణ వద్దు |
| 30(1) | మత, భాషా అల్పసంఖ్యాక వర్గాలు నచ్చిన విద్యా సంస్థలు స్థాపించి, నిర్వహించుకోవచ్చు |
| 30(2) | నిధుల మంజూరులో వివక్ష వద్దు |
| 350A | ప్రాథమిక దశలో మాతృభాషలో బోధన |
| 350B | భాషా అల్పసంఖ్యాక వర్గాలకు ప్రత్యేక అధికారి |
పరీక్ష కోణం: ప్రాథమిక దశలో మాతృభాషలో బోధన - అధికరణ 350A (ఆదేశిక సూత్రం కాదు, భాగం 17 లో ఉంది). భాషా అల్పసంఖ్యాక వర్గాల ప్రత్యేక అధికారి - 350B. రెండూ 7వ సవరణ 1956. అధికార భాష హిందీ (దేవనాగరి) - 343. అల్పసంఖ్యాక విద్యా సంస్థలు - 30.
మెమొరీ కోడ్: "350A = అమ్మ భాష, 350B = బాధ్యత గల అధికారి" - A తో అమ్మ (మాతృభాష), B తో బాధ్యత (ప్రత్యేక అధికారి).