రాజ్యాంగం వైకల్యం ఉన్నవారితో సహా తన పౌరులందరికీ న్యాయం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం అందిస్తుంది; పౌరుల మధ్య సౌభ్రాతృత్వాన్ని పెంపొందిస్తుంది. పైన చూసిన హక్కులు వైకల్యం ఉన్న పౌరుడికి ఎలా వర్తిస్తాయో ఒక్క చోట చూద్దాం.
| అధికరణ / నిబంధన | వైకల్యం ఉన్న పౌరుడికి రక్షణ |
|---|---|
| ప్రవేశిక | న్యాయం, ఆలోచన, భావ ప్రకటన, ఆరాధన స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, అవకాశాలు, సౌభ్రాతృత్వం - అందరికీ |
| 14, 15(1), 15(2) | చట్టం ముందు సమానత్వం; మతం, జాతి, కులం, లింగం, పుట్టిన ప్రదేశం కారణంగా వివక్ష వద్దు; ప్రజా స్థలాల వాడకంలో అడ్డు వద్దు |
| 16 | ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో సమాన అవకాశాలు |
| 17 | ఎవరి పట్లా అస్పృశ్యత చూపకూడదు; అది శిక్షార్హమైన నేరం |
| 21 | జీవించే హక్కు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ |
| 21A | 6-14 ఏళ్ల పిల్లలందరికీ ఉచిత, నిర్బంధ విద్య |
| 23 | అక్రమ రవాణా, వెట్టిచాకిరి, బలవంతపు పని నిషేధం |
| 24 | 14 ఏళ్ల లోపు పిల్లలను ప్రమాదకర పనుల్లో పెట్టకూడదు |
| 25 | నచ్చిన మతాన్ని ఆచరించే హక్కు |
| 29(2) | ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ సహాయం పొందే విద్యా సంస్థల్లో ప్రవేశ నిరాకరణ వద్దు |
| 32 | హక్కుల రక్షణకు నేరుగా సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించవచ్చు |
| 41 | పని, విద్య, వైకల్యం సందర్భంలో ప్రజా సహాయం |
| 45 | 6 ఏళ్ల లోపు బాల్య సంరక్షణ, విద్య (మొదటి రూపంలో 14 ఏళ్ల వరకు ఉచిత నిర్బంధ విద్య) |
| 326 | 18 ఏళ్లు నిండితే ఓటరుగా నమోదు, ఓటు హక్కు |
| రాష్ట్ర జాబితా అంశం 9 | వికలాంగులకు, పని చేయలేని వారికి సహాయం - రాష్ట్రాల బాధ్యత |
| 11వ షెడ్యూల్ అంశం 26 (పంచాయతీలు) | వికలాంగులు, మానసిక వైకల్యం ఉన్నవారి సంక్షేమంతో సహా సామాజిక సంక్షేమం |
| 12వ షెడ్యూల్ అంశం 9 (పురపాలక సంస్థలు) | వికలాంగులు, మానసిక వైకల్యం ఉన్నవారితో సహా బలహీన వర్గాల ప్రయోజనాల రక్షణ |
- ఆస్తి కలిగి ఉండటం ఇప్పుడు ప్రాథమిక హక్కు కాదు; అయినా వైకల్యం ఉన్నవారి ఆస్తిని చట్టప్రకారం తప్ప ఎవరూ లాక్కోలేరు.
- గమనిక: అధికరణ 15(1) లోని ఐదు కారణాల్లో "వైకల్యం" అనే మాట లేదు. వైకల్యం ఆధారంగా వివక్ష నిషేధం, సమ్మిళిత విద్య వంటి వివరమైన హక్కులను రాజ్యాంగ విలువల ఆధారంగా పార్లమెంట్ చేసిన చట్టాలు (PWD చట్టం 1995, RPwD చట్టం 2016) ఇస్తాయి. (వాటి వివరాలు "జాతీయ చట్టాలు" అధ్యాయంలో.)
పరీక్ష కోణం: రాజ్యాంగంలో "వైకల్యం" అని నేరుగా చెప్పిన ఆదేశిక సూత్రం - అధికరణ 41. రాష్ట్ర జాబితా అంశం 9 - వికలాంగులకు సహాయం. 15(1) లోని ఐదు కారణాలు - మతం, జాతి, కులం, లింగం, పుట్టిన ప్రదేశం. ఓటు వయసు 18 (అధికరణ 326). ఆస్తి హక్కు ప్రాథమిక హక్కు కాదు (300A).
మెమొరీ కోడ్: "41 - 9 - 21A" - వైకల్యం గుర్తుకు వస్తే ఈ మూడు: ఆదేశిక సూత్రం 41 (వైకల్యంలో సహాయం), రాష్ట్ర జాబితా అంశం 9 (వికలాంగులకు సహాయం), ప్రాథమిక హక్కు 21A (6-14 ఏళ్ల విద్య). 15(1) కారణాలు "మ-జా-కు-లిం-పు" - మతం, జాతి, కులం, లింగం, పుట్టిన ప్రదేశం.