పరిసరాలతో ఏ పరస్పర చర్య జరగాలన్నా సమాచారాన్ని సేకరించడం, దాచుకోవడం, తిరిగి తీసుకోవడం, వ్యవస్థీకరించడం అవసరం. చూపు లేకపోవడం ఈ ప్రక్రియను పరిమితం చేస్తుంది. అయితే ఈ లోటు ఎంతవరకు ఉంటుంది, వయసు, అనుభవం పెరిగే కొద్దీ ఎంత పూడుతుంది అనేది పియాజే సిద్ధాంతం ద్వారా అర్థం చేసుకోవచ్చు.
జీన్ పియాజే: సాంశీకరణం, అనుగుణ్యత
జీన్ పియాజే (1896-1980) ప్రకారం మేధో వికాసం రెండు ప్రక్రియల ద్వారా జరుగుతుంది:
- సాంశీకరణం (అసిమిలేషన్): కొత్త అనుభవాన్ని ఇప్పటికే ఉన్న మానసిక చట్రం (స్కీమా) లో ఇమిడ్చుకోవడం. ఉదా: మామిడిపండ్లు తెలిసిన పిల్లవాడు కొత్త రకం మామిడిపండును చూసి అది మామిడిపండే అని సరిగ్గా గుర్తుపట్టడం.
- అనుగుణ్యత (అకామడేషన్): కొత్త అనుభవానికి సరిపోయేలా మానసిక చట్రాన్నే మార్చుకోవడం. ఉదా: తియ్యటి పండిన మామిడిపండ్లే తెలిసిన పిల్లవాడు పుల్లటి పచ్చి మామిడికాయను రుచి చూసి "మామిడి పుల్లగా కూడా ఉంటుంది" అని తన భావనను మార్చుకోవడం.
- ఈ రెండింటిలో సమాచారం సేకరించడం, దాచుకోవడం, వ్యవస్థీకరించడం, తగిన ఉద్దీపనకు తిరిగి తీసుకోవడం ఉంటాయి. చూపు లోపం ఈ మొత్తం సమాచార ప్రక్రియను ప్రభావితం చేస్తుంది.
పియాజే దశలు, అంధ పిల్లవాడు
| దశ | వయసు | అంధ పిల్లవాడిపై ప్రభావం |
|---|---|---|
| ఇంద్రియ చలన దశ | 0-2 ఏళ్లు | ఈ దశలో అంధత్వం స్పష్టమైన ఆలస్యాలు తెస్తుంది - వస్తువుల కోసం చేయి చాపడం, వస్తు శాశ్వతత్వం, కదలడం ఆలస్యమవుతాయి; మామూలు శిశువు పరిసరాలతో చేసే పరస్పర చర్యలో ఎక్కువ భాగం చూపుపైనే ఆధారపడుతుందని స్టీఫెన్స్ (1972) గుర్తుచేశారు |
| పూర్వ భావనా దశ | 2-4 ఏళ్లు | మానసిక చిత్రాలు ఇంద్రియ సమాచారంపై ఆధారపడతాయి; తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు ప్రత్యేక ప్రయత్నం చేయకపోతే ఆ సమాచారం తక్కువ, కాబట్టి ఈ దశను ఆలస్యంగా దాటుతాడు |
| సహజ జ్ఞాన దశ (ఇంట్యూటివ్) | 4-7 ఏళ్లు | ఆలోచన "ఇక్కడ, ఇప్పుడు" అనుభవాలపై ఆధారపడుతుంది; చూపు ఉన్న పిల్లవాడు ముద్రిత అక్షరాలు, రెండు కొలతల బొమ్మలు చూస్తాడు, అంధ పిల్లవాడు మూడు కొలతల ప్రపంచంలో ఉంటాడు (బ్రెయిలీ చదవడం కూడా మూడు కొలతల క్రియ); ఎక్కువ అనుభవం మాటల ద్వారానే అందుతుంది |
| మూర్త ప్రచాలక దశ | 7-11 ఏళ్లు | మూర్త వస్తువులతో తర్కం; అనుభవాలు పరిమితమైతే తర్కం కూడా ప్రభావితం - ఇది అంధత్వం వల్ల కాదు, పరిమిత అనుభవం వల్ల |
| తార్కిక (అమూర్త) ప్రచాలక దశ | 11 ఏళ్లు పైబడి | వస్తువులు లేకుండానే మనసులో సమస్యలను ఊహించి పరిష్కరిస్తారు; అంధ పిల్లలు కూడా దాదాపు అదే వయసులో, అంతే సమర్థంగా మానసిక చిత్రాలు ఏర్పరచుకోగలరు (వాటి స్వభావం కొంత భిన్నంగా ఉన్నా) |
(పూర్వ భావనా దశ, సహజ జ్ఞాన దశ కలిపి సాధారణంగా "పూర్వ ప్రచాలక దశ" అని పిలుస్తారు.)
ఇంద్రియ చలన దశలో 6 ఉప దశలు:
| ఉప దశ | వయసు | ఏం జరుగుతుంది |
|---|---|---|
| ప్రతిచర్యలు | పుట్టుక - 1 నెల | ప్రతిచర్యలే ప్రవర్తన; కొన్ని వస్తువులు చీకగలిగేవి, కొన్ని కావు అని తెలుసుకుంటాడు |
| ప్రాథమిక వలయ ప్రతిక్రియలు | 1-4 నెలలు | తనకు ఆసక్తి, సంతృప్తి ఇచ్చే చర్యలను మళ్లీ మళ్లీ చేస్తాడు; అవి ఎక్కువగా తన శరీరంపైనే |
| ద్వితీయ వలయ ప్రతిక్రియలు | 4-8 నెలలు | బయటి ప్రపంచంలో ఆసక్తికర ఫలితాలు ఇచ్చే చర్యలు; బయటి ప్రపంచం వైపు దృష్టి మొదలు |
| ద్వితీయ ప్రతిక్రియల సమన్వయం | 8-12 నెలలు | ఉద్దేశపూర్వకత మొదలు; ఒక లక్ష్యం కోసం ఒక సాధనం వాడతాడు |
| తృతీయ వలయ ప్రతిక్రియలు | 12-18 నెలలు | ప్రయత్నం-పొరపాటు పద్ధతిలో ప్రపంచంపై చురుకైన ప్రయోగాలు |
| ఆలోచన అంతర్గతం కావడం | 18-24 నెలలు | మనసులోనే ఆలోచించడం మొదలవుతుంది |
- ఈ దశలో తెలివితేటలు చిహ్నాలు లేకుండా చలనం ద్వారా బయటపడతాయి. ప్రపంచ జ్ఞానం శారీరక అనుభవాలపై ఆధారపడుతుంది. ఈ దశలోనే వస్తు శాశ్వతత్వం (కనిపించని వస్తువు కూడా ఉంటుందని తెలియడం) అభివృద్ధి చెందుతుంది. దశ చివర్లో కొన్ని చిహ్న (భాషా) సామర్థ్యాలు వస్తాయి.
- ముఖ్య సూత్రం: దృష్టి లోపం ఉన్న పిల్లవాడు ఒక దశను ఆలస్యంగా చేరవచ్చు, కానీ దాటవేయలేడు. అభివృద్ధిలో కొంత ఆలస్యం ఉన్నా, మానసిక సామర్థ్యం నాణ్యత దృష్టి లోపం వల్ల మారదు. అందుకే సాధారణంగా దృష్టి లోపం ఉన్నవారి ప్రజ్ఞ సాధారణ పిల్లల ప్రజ్ఞతో సమానంగా ఉంటుంది.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
సాధారణంగా, ఈ వైకల్యం గల వారిలో ‘ప్రజ్ఞ’ సాధారణ పిల్లల ప్రజ్ఞతో సమానంగా ఉంటుంది.
- (1)సెరిబ్రల్ పాల్సీ
- (2)బుద్ధిమాంద్యత
- (3)డౌన్స్ సిండ్రోమ్
- (4)దృష్టిలోపం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) దృష్టిలోపం
సాధారణంగా ఏ వైకల్యం ఉన్న పిల్లల ప్రజ్ఞ (Intelligence) సాధారణ పిల్లలతో సమానంగా ఉంటుందో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
దృష్టి లోపం (Visual Impairment) కంటికి, దృష్టి నాడికి సంబంధించిన ఇంద్రియ వైకల్యం; ఇది మెదడు ఆలోచనా సామర్థ్యాన్ని తగ్గించదు. కాబట్టి దృష్టి లోపం ఉన్న చాలామంది పిల్లల ప్రజ్ఞ సాధారణంగానే ఉంటుంది. బ్రెయిలీ, Audio పుస్తకాలు, Computer లాంటి సాధనాలతో వీరు ఉన్నత చదువులు చదవగలరు. కాబట్టి జవాబు ఆప్షన్ (4) దృష్టిలోపం.
బుద్ధిమాంద్యత (2) అంటేనే ప్రజ్ఞ సాధారణం కంటే తక్కువ (IQ 70 కంటే తక్కువ). డౌన్స్ సిండ్రోమ్ (3) బుద్ధిమాంద్యతకు ఒక జన్యు కారణం. సెరిబ్రల్ పాల్సీ (1) ఉన్నవారిలో కొందరికి ప్రజ్ఞ సాధారణంగా ఉన్నా, మెదడు దెబ్బతినడం వల్ల చాలామందికి బుద్ధిమాంద్యత కూడా తోడవుతుంది; కాబట్టి సాధారణంగా సమానం అని చెప్పలేం.
గుర్తుంచుకోండి: ఇంద్రియ లోపం (కన్ను, చెవి) ప్రజ్ఞను తగ్గించదు.
జ్ఞానాత్మక అభివృద్ధికి కీలకమైన అంశాలు
- భావనల నిర్మాణం: భావనలు ఆలోచనకు ఇటుకలు. భావన ఏర్పడటానికి కావాల్సిన ప్రాథమిక సామర్థ్యం వర్గీకరణ - పోలికలను గమనించి, చిన్న తేడాలను వదిలేయడం. అంధ పిల్లలకు వస్తువులను అన్వేషించడంలో ఇబ్బంది ఉంటుంది; అందుకే వారు గమనించే పోలికలు వర్గీకరణలో లోపాలకు దారితీస్తాయి. సాధారణీకరణ, సంబంధాలు అర్థం కావడానికి వారికి అనేక రకాల అనుభవాలు కావాలి.
- వర్బలిజం (శబ్ద వాదం): నిజమైన అనుభవం లేకుండా, ఖచ్చితమైన అర్థం తెలియకుండా పొడవైన లేదా అర్థం లేని పదాలు వాడటం.
- పరిరక్షణ (కన్జర్వేషన్): ఆకారం మారినా ఒక గుణం (పరిమాణం, బరువు, పదార్థం) మారదని సరిగ్గా తీర్పు చెప్పగలగడం. అంధ పిల్లల్లో ఘనపరిమాణం, బరువు, పదార్థం పరిరక్షణ అభివృద్ధి ఆలస్యం అవుతుంది. కానీ ఈ ఆలస్యం తాత్కాలికం; అనుభవం పెరిగే కొద్దీ రోజువారీ జీవితంలో ఆ లోటును పూడ్చుకుంటారు.
- ప్రతిబింబాలు (ఇమేజరీ): తినడం, మాట్లాడటం, దూకడం, పరిగెత్తడం - ఏ పని చేసే ముందైనా మనసులో ఒక చిత్రం వస్తుంది. ఇవి నిల్వ ఉన్న అనుభవాల అవశేషాలు, నేర్చుకున్న ప్రతిస్పందనలు. ఇవి దృశ్య, శ్రవణ, స్పర్శ, కండర చలన (కైనెస్థెటిక్) రూపంలో లేదా వాటి కలయికలుగా (దృశ్య-చలన, శ్రవణ-చలన, మాట-చలన) ఉండవచ్చు. ఇవి లేకుండా ఏ శారీరక పనీ సాధ్యం కాదు.
- సృజనాత్మకత: విభిన్న ఆలోచనలో (డైవర్జెంట్ థింకింగ్) అంధ, చూపు ఉన్న పిల్లల మధ్య ప్రాథమిక తేడా లేదు. తేడా ఒక్కటే - అంధ పిల్లలు మాటల ధారాళత (వెర్బల్ ఫ్లూయెన్సీ) ఎక్కువగా చూపుతారు; చూపు ఉన్న పిల్లలు దృశ్య ప్రతిబింబాలు ఎక్కువగా వాడతారు.
ప్రపంచాన్ని నిర్మించుకోవడం, వస్తు శాశ్వతత్వం
- దృష్టి లోపంతో పుట్టిన బిడ్డకు అందే సమాచారం అసంబద్ధంగా, ముక్కలుగా ఉంటుంది. కేవలం వినికిడి మాత్రమే ఉండి దృశ్య నిర్ధారణ లేకుంటే, మొదట శబ్దం మాత్రమే అందుతుంది. స్పర్శ, చలనం, సమన్వయం ద్వారా వస్తువు స్థానం, కారణం, ఆధారం గుర్తిస్తారు.
- సుమారు 12 నెలల వయసులో అంధ శిశువు కేవలం శబ్దం ఆధారంగా ఒక వస్తువును వెతికి పట్టుకోగలుగుతాడు. కానీ దృశ్య ప్రేరణ లేనందువల్ల రంగు, నమూనా, ఆకారం, ఉపరితలం (టెక్స్చర్), స్థానం సరిగ్గా గుర్తించలేడు.
- బలహీన దృష్టి ఉన్న పిల్లవాడికి ఒకేసారి ఎక్కువ సమాచారాన్ని సమన్వయం చేసే సామర్థ్యం పరిమితం. అందుకే అతను ఏర్పరచుకునే వాస్తవ చిత్రం మనదానికి భిన్నంగా ఉండవచ్చు. మార్గదర్శకత్వం తక్కువగా అందుతుంది కాబట్టి ఈ ప్రక్రియ అతనికి కష్టంగా ఉంటుంది.
- వస్తు శాశ్వతత్వానికి స్థిరమైన దృశ్య క్షేత్రం అవసరం. అంధ పిల్లవాడు శబ్దం ఆధారంగానే వస్తువులను గుర్తిస్తాడు; శబ్దం లేకపోతే ఆ వస్తువు లేనట్టే.
- కారణం-ఫలితం: అంధుడు తన చర్యల ఫలితాలను చూడలేడు. అందుకే చర్య చేయడానికి ప్రేరణ పొందడు; తన చర్యకు ఉన్న శక్తిని అర్థం చేసుకోలేడు.
- స్థిరత్వం: ఒక వస్తువును దాని స్థానంతో సంబంధం లేకుండా అర్థం చేసుకోవడం అంధ విద్యార్థికి కష్టం.
- పరిరక్షణ: బరువు, పరిమాణం, పొడవు, ద్రవ్యరాశిని అర్థం చేసుకోవడానికి అంధ పిల్లలకు ప్రత్యక్ష అనుభవం చాలా అవసరం.
పరీక్ష కోణం: పియాజే - సాంశీకరణం (కొత్తదాన్ని ఉన్న చట్రంలో ఇమిడ్చడం: మామిడిని గుర్తించడం), అనుగుణ్యత (చట్రాన్నే మార్చుకోవడం: మామిడి పుల్లగానూ ఉంటుందని తెలుసుకోవడం). అంధ పిల్లవాడు ఒక దశను ఆలస్యంగా చేరవచ్చు, దాటవేయలేడు; మానసిక సామర్థ్య నాణ్యత మారదు - ప్రజ్ఞ సాధారణ పిల్లలతో సమానం. మూర్త ప్రచాలక దశలో తర్కం తగ్గితే కారణం పరిమిత అనుభవం, అంధత్వం కాదు. వర్బలిజం = అనుభవం లేని పదాల వాడకం. పరిరక్షణలో ఆలస్యం తాత్కాలికం. సృజనాత్మకతలో అంధులకు మాటల ధారాళత ఎక్కువ. 12 నెలలకు శబ్దం ఆధారంగా వస్తువును పట్టుకుంటాడు.
మెమొరీ కోడ్: పియాజే 5 దశలు "ఇం-పూ-స-మూ-తా" (ఇంపూ సమూతా) వయసులు "0-2-4-7-11" - "రెండు నాలుగుల ఏడు పదకొండు". అంధ పిల్లవాడికి సూత్రం "ఆలస్యం సరే, దాటవేత లేదు".