ABA అంటే అప్లైడ్ బిహేవియర్ అనాలిసిస్ (అనువర్తిత ప్రవర్తనా విశ్లేషణ). ఇది స్కిన్నర్ కార్యసాధక నిబంధన (ఆపరెంట్ కండిషనింగ్) మీద ఆధారపడింది. సానుకూల బలవర్ధకం మంచి ప్రవర్తనను పెంచుతుంది అనేది దీని మూల భావన.
ABA ఎందుకు ASD కి సరిపోతుంది?
- బాగా నిర్మాణాత్మకమైన, క్రమబద్ధమైన బోధనా వ్యూహాలు, సమాచారం (డేటా) ఆధారిత మూల్యాంకనం ఇందులో ఉంటాయి.
- ABA జోక్యం చేసేవి:
- నైపుణ్యాలు, ప్రవర్తనల్లో బలాలు, లోపాలను అర్థం చేసుకోవడం
- నేర్చుకునే పరిసరాన్ని నిర్మాణాత్మకంగా మార్చడం
- ఒక నైపుణ్యాన్ని చూడగలిగే చిన్న చిన్న దశలుగా విడదీసి క్రమంగా నేర్పడం
- నేర్చుకున్న నైపుణ్యాన్ని నిలుపుకోవడం (నిర్వహణ), వేరే చోట్ల వాడటం (సాధారణీకరణ) నేర్పడం
- ప్రయోగశాల పరిశోధనల నుంచి వచ్చిన అభ్యసన సూత్రాలపై ఆధారపడిన ప్రత్యక్ష, క్రమబద్ధ బోధన ఇది. ఇందులో భేదాత్మక బలవర్ధకం, కార్య విశ్లేషణ (టాస్క్ అనాలిసిస్), పనితీరుపై నిరంతర పర్యవేక్షణ ఉంటాయి.
- లక్ష్యం: ఒక ప్రవర్తనను పెంచడం లేదా తగ్గించడం. ఉదా: ఇతరులను కొట్టడం తగ్గించడం, దృశ్య షెడ్యూల్ పాటించే సామర్థ్యం పెంచడం, కంటి చూపు కలిపే సమయం పెంచడం.
- బడిలో, ఇంట్లో, ఆట స్థలంలో ఎక్కడైనా వాడవచ్చు. కంటి చూపు, వినడం, అనుకరణ, చదవడం, సంభాషణ, ఇతరుల మనసు అర్థం చేసుకోవడం వంటి నైపుణ్యాలు పెంచుతుంది.
- నిర్మాణాత్మక చోట్ల (తరగతి గది), రోజువారీ చోట్ల (కుటుంబం) - రెండింటిలోనూ, ఒకరికి ఒకరు లేదా బృంద బోధనగా వాడవచ్చు.
- తీవ్ర ముందస్తు జోక్యం (ఇంటెన్సివ్ ఎర్లీ ఇంటర్వెన్షన్) కార్యక్రమాలు సాధారణంగా 4 సంవత్సరాల లోపు పిల్లలకు ABA ను ఉపయోగిస్తాయి.
ABA లో రెండు దశలు
| దశ | ఏం చేస్తారు |
|---|---|
| 1. మదింపు | ప్రవర్తనా విశ్లేషకుడు పిల్లవాడి సామర్థ్యాలు, అసమర్థతలు, ఇష్టాయిష్టాలను వివిధ రంగాల్లో మదింపు చేస్తాడు |
| 2. జోక్యం | నేర్పాల్సిన నైపుణ్యాన్ని చిన్న భాగాలుగా విడదీసి, సులభం నుంచి కష్టం వైపు నేర్పుతాడు; తర్వాత పురోగతి కొలిచి, అవసరమైతే మళ్ళీ మదింపు చేస్తాడు |
ABA లో వాడే వ్యూహాలు
ప్రధాన వ్యూహాలు: ప్రాంప్టింగ్, షేపింగ్, ఫేడింగ్, చెయినింగ్, మోడలింగ్. వీటితో పాటు బలవర్ధకం, టైమ్ అవుట్, విలోపనం (ఎక్స్టింక్షన్) కూడా వాడతారు. సమస్యాత్మక ప్రవర్తన నిర్వహణకు భేదాత్మక బలవర్ధకం, శిక్ష రెండు ముఖ్యమైన పద్ధతులు.
ప్రాంప్టింగ్ (సూచన / ఆధారం ఇవ్వడం)
సరైన స్పందన రావడానికి విద్యార్థికి ఇచ్చే అదనపు సహాయం ప్రాంప్ట్. ప్రాంప్ట్ రకాలు:
| ప్రాంప్ట్ రకం | ఉదాహరణ |
|---|---|
| మాట (వర్బల్) | "చెయ్యి కడుక్కో" అని చెప్పడం |
| నమూనా / ప్రదర్శన (మోడలింగ్) | ఉపాధ్యాయుడు చేసి చూపించడం |
| దృశ్య (విజువల్) | బొమ్మ, చిత్రం చూపించడం |
| స్థాన (పొజిషనల్) | సరైన వస్తువును పిల్లవాడికి దగ్గరగా పెట్టడం |
| శారీరక (ఫిజికల్) | పిల్లవాడి చేయి పట్టుకుని చేయించడం |
| సైగ (జెస్చరల్) | వేలితో చూపించడం, తల ఊపడం |
| ఎదురుచూపు (ఎక్స్పెక్టెంట్ వెయిటింగ్) | ఆశగా చూస్తూ పిల్లవాడి స్పందనకు ఆగడం |
- ప్రాంప్ట్ను సూచనతో పాటే ఇవ్వవచ్చు, తప్పులు తగ్గించడానికి స్పందన సమయంలో ఇవ్వవచ్చు, లేదా తప్పు స్పందన తర్వాత సరైన జవాబు చూపడానికి ఇవ్వవచ్చు.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
యోగా సాధన తరగతిలో ఉపాధ్యాయుడు విద్యార్థుల మోకాళ్ళను చూపిస్తూ వారిని సరిక్రమంలో పెట్టుటకు గుర్తుచేయుట అనునది
- (1)శాబ్దిక ప్రాంప్ట్
- (2)ఇంగితాల ప్రాంప్ట్
- (3)భౌతిక ప్రాంప్ట్
- (4)మోడలింగ్ ప్రాంప్ట్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) ఇంగితాల ప్రాంప్ట్
యోగా తరగతిలో టీచర్ మాట్లాడకుండా, తాకకుండా విద్యార్థి మోకాళ్ల వైపు వేలు చూపించి 'వాటిని నిటారుగా ఉంచు' అని గుర్తు చేస్తే అది ఏ రకమైన ప్రాంప్ట్ అని అడుగుతున్నారు.
ప్రాంప్ట్ (Prompt) అంటే పిల్లవాడు సరైన స్పందన ఇవ్వడానికి టీచర్ ఇచ్చే అదనపు సహాయం. శాబ్దిక ప్రాంప్ట్లో మాటలతో చెబుతారు. ఇంగిత ప్రాంప్ట్ (Gestural prompt) లో వేలు చూపడం, తల ఊపడం, చేతి సైగ లాంటి సంజ్ఞలు వాడతారు. భౌతిక ప్రాంప్ట్లో పిల్లవాడి శరీరాన్ని పట్టుకుని నడిపిస్తారు. మోడలింగ్ ప్రాంప్ట్లో టీచర్ తానే చేసి చూపిస్తారు.
ఇక్కడ టీచర్ కేవలం మోకాళ్లను చూపించారు, అంటే సంజ్ఞ వాడారు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) ఇంగితాల ప్రాంప్ట్. మాట చెప్పలేదు కాబట్టి (1) కాదు, మోకాళ్లను తాకి సరిచేయలేదు కాబట్టి (3) కాదు, ఆసనం చేసి చూపలేదు కాబట్టి (4) కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: చూపించడం, సైగ చేయడం = ఇంగిత (gestural) ప్రాంప్ట్.
ఫేడింగ్ (సహాయం క్రమంగా తగ్గించడం)
- పిల్లవాడు మెరుగుపడుతున్న కొద్దీ ఇచ్చే సహాయాన్ని (ప్రాంప్ట్ను) క్రమంగా తగ్గించడం ఫేడింగ్. ఇది తర్వాతి దశకు పునాది వేస్తుంది.
- ప్రాంప్ట్లను వీలైనంత త్వరగా తగ్గించాలి, లేకపోతే పిల్లవాడు సహాయంపైనే ఆధారపడతాడు.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
ఒక కార్యాన్ని విద్యార్థి చేయలేకపోతున్నపుడు తగిన సహాయాన్ని అందిస్తూ , ఆ కార్యం లో అతడి పురోగతిని బట్టి సహాయాన్ని తగ్గించడం
- (1)Fading
- (2)Prompting
- (3)Chaining
- (4)Imitation
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) Fading
ముందు సహాయం ఇచ్చి, విద్యార్థి మెరుగుపడేకొద్దీ ఆ సహాయాన్ని క్రమంగా తగ్గించే ప్రవర్తనా బోధన పద్ధతి పేరును ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. ఇది ప్రవర్తనా సవరణ (Behaviour Modification) పద్ధతులకు సంబంధించిన ప్రశ్న.
ఫేడింగ్ (Fading) అంటే ఇచ్చిన సహాయాన్ని లేదా సూచనను దశలవారీగా తగ్గిస్తూ, చివరకు విద్యార్థి ఎలాంటి సహాయం లేకుండా తానే పని చేసేలా చేయడం. ఉదాహరణకు, మొదట చేయి పట్టుకుని పేరు రాయించడం, తర్వాత చుక్కల మీద రాయించడం, చివరకు స్వతంత్రంగా రాయించడం. ప్రశ్నలో కీలక పదం ‘సహాయాన్ని తగ్గించడం’. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).
ప్రాంప్టింగ్ (2) అంటే సహాయం లేదా సూచన ఇవ్వడం మాత్రమే; దాన్ని తగ్గించడం ఫేడింగ్. ఇక్కడ చాలామంది (2) ఎంచుకుంటారు, కానీ ప్రశ్న అడుగుతున్నది తగ్గించే ప్రక్రియను. చైనింగ్ (3) ఒక పెద్ద పనిని చిన్న దశలుగా విడగొట్టి వరుసగా నేర్పడం. ఇమిటేషన్ (4) ఇతరులను చూసి అనుకరించడం.
గుర్తుంచుకోండి: ప్రాంప్ట్ = సహాయం ఇవ్వడం; ఫేడ్ = సహాయం తగ్గించడం.
షేపింగ్ (క్రమ సన్నిహిత స్పందనలకు బలవర్ధకం)
- కావాల్సిన ప్రవర్తనకు దగ్గరగా ఉన్న ఏ స్పందననైనా మొదట బలపరిచి, తర్వాత లక్ష్యం వైపు వేసే ప్రతి చిన్న అడుగును బలపరుస్తారు. ఈ అడుగులను "క్రమ సన్నిహిత స్పందనలు" (సక్సెసివ్ అప్రాక్సిమేషన్స్) అంటారు.
- కావాల్సిన నైపుణ్యం విద్యార్థి దగ్గర అసలు లేనప్పుడు షేపింగ్ బాగా ఉపయోగపడుతుంది.
- మార్గదర్శకాలు: స్పష్టమైన లక్ష్యం; ప్రారంభ స్థానం కోసం సహజ పరిసరంలో పరిశీలన; మరీ పెద్దవి కాని, మరీ చిన్నవి కాని స్పష్టమైన దశలు; తర్వాతి దశకు ప్రాంప్ట్లను తగ్గించడం.
- ఉదాహరణ (బృందంలో కూర్చోవడం):
| దశ | బలపరిచే ప్రవర్తన |
|---|---|
| దశ 1 | బృందానికి సమీపంలో నిలబడితే బలవర్ధకం |
| దశ 2 | బృందానికి బాగా దగ్గరగా నిలబడితే బలవర్ధకం |
| దశ 3 | బృందం మధ్యలో నిలబడితే బలవర్ధకం |
| దశ 4 | బృందంలో కూర్చుంటే బలవర్ధకం |
చెయినింగ్ (గొలుసు పద్ధతి)
ఒక పనిలోని దశలను గొలుసులోని లింకుల్లా వరుసగా నేర్పడం.
- ముందుకు గొలుసు (ఫార్వర్డ్ చెయినింగ్): మొదటి లింకు (దశ) నేర్పి, మిగతా దశల్లో పిల్లవాడిని నడిపిస్తారు. ఉదా: పేరు రాయడం నేర్పేటప్పుడు ముందు మొదటి అక్షరం నేర్పడం. బంతి విసరడం వంటి కొత్త చలన నైపుణ్యాన్ని దశల వారీగా నేర్పడానికి ఇది వాడతారు.
- వెనుకకు గొలుసు (బ్యాక్వర్డ్ చెయినింగ్): చివరి లింకు నుంచి మొదలుపెట్టి వెనక్కి వెళ్తారు. ఉపాధ్యాయుడు ముందు దశలన్నీ చేసి, చివరి దశ పిల్లవాడితో చేయిస్తాడు. పని పూర్తి చేసిన ఆనందం పిల్లవాడికి వెంటనే దక్కుతుంది. సాక్స్ వేసుకోవడం, చొక్కా విప్పడం, బూట్లు వేసుకుని లేసులు కట్టుకోవడం వంటివి ఇలా నేర్పుతారు.
మోడలింగ్ (నమూనా చూపడం)
- మాటతో లేదా మాట లేకుండా, ఒక చర్య లేదా చర్యల క్రమాన్ని చేసి చూపడం. ఇది నిజంగా చేసి చూపడం కావచ్చు, బొమ్మల ద్వారా కావచ్చు, అనేకమంది కలిసి చూపడం కావచ్చు.
కార్య విశ్లేషణ (టాస్క్ అనాలిసిస్)
- ఏ నైపుణ్యం నేర్పాలో నిర్ణయించడం
- ఆ నైపుణ్యాన్ని చిన్న భాగాలుగా విడదీయడం
- ఆ భాగాలు ఒకదాని తర్వాత ఒకటి (వరుస) వస్తాయా, ఒకేసారి (ఏకకాలంలో) జరుగుతాయా నిర్ణయించడం
- ఎలా నేర్పాలో ప్రణాళిక వేయడం
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
కార్య విశ్లేషణ తయారు చేయడంలో ఉపయోగించే పద్ధతులు. i) సెల్ఫ్ మానిటరింగ్ ii) మూల్యాంకనం iii) బ్రెయిన్ స్టోర్మ్ iv) బ్యాక్వర్డ్ చైనింగ్ v) ఫీడ్ బ్యాక్
- (1)i, ii, iii, iv, v
- (2)i, ii, iii, iv
- (3)i, iii, iv
- (4)iii, iv, v
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) i, iii, iv
కార్య విశ్లేషణ (Task Analysis) తయారు చేయడానికి వాడే పద్ధతులు ఏవో గుర్తించాలి.
కార్య విశ్లేషణ అంటే ఒక నైపుణ్యాన్ని (ఉదా: చొక్కా వేసుకోవడం) చిన్న చిన్న, క్రమమైన దశలుగా విడగొట్టడం. మేధో వైకల్యం గల పిల్లలకు నైపుణ్యాలు నేర్పడంలో ఇది ముఖ్యం. ఈ దశలను రాయడానికి ఉపాధ్యాయుడు స్వయంగా ఆ పని చేస్తూ ప్రతి కదలికను గమనించుకోవచ్చు (సెల్ఫ్ మానిటరింగ్). సహోద్యోగులతో కలిసి ఆ పనిలో ఉండే అన్ని దశలను ఆలోచించి జాబితా చేయవచ్చు (బ్రెయిన్ స్టోర్మింగ్). చివరి దశ నుంచి వెనక్కు వెళ్తూ ప్రతి దశను గుర్తించవచ్చు (బ్యాక్వర్డ్ చైనింగ్).
కాబట్టి i, iii, iv కార్య విశ్లేషణ తయారీ పద్ధతులు. జవాబు ఆప్షన్ (3).
మూల్యాంకనం (ii), ఫీడ్బ్యాక్ (v) కార్య విశ్లేషణ తయారైన తర్వాత, బోధన జరిగాక వచ్చే దశలు. దశలను రూపొందించే పద్ధతులు కావు. అందుకే ii లేదా v ఉన్న ఆప్షన్లు (1), (2), (4) సరికావు.
గుర్తుంచుకోండి: కార్య విశ్లేషణ తయారీ: స్వయంగా చేసి చూడటం, బ్రెయిన్ స్టోర్మింగ్, బ్యాక్వర్డ్ చైనింగ్.
మెమొరీ కోడ్: ABA వ్యూహాలు "ప్రా-షే-ఫే-చె-మో" - ప్రాంప్టింగ్, షేపింగ్, ఫేడింగ్, చెయినింగ్, మోడలింగ్. సహాయం ఇవ్వడం = ప్రాంప్ట్, సహాయం తగ్గించడం = ఫేడింగ్; వెనుకకు గొలుసు = చివరి దశ ముందు.
బలవర్ధకం, శిక్ష (ఫీడ్బ్యాక్)
| రకం | ప్రభావం |
|---|---|
| సానుకూల బలవర్ధకం | ప్రవర్తన మళ్ళీ జరిగే అవకాశం పెంచుతుంది |
| ప్రతికూల బలవర్ధకం | ప్రవర్తన మళ్ళీ జరిగే అవకాశం పెంచుతుంది |
| శిక్ష | ప్రవర్తన మళ్ళీ జరిగే అవకాశం తగ్గిస్తుంది |
బలవర్ధకాల రకాలు:
| రకం | ఉదాహరణలు |
|---|---|
| ప్రాథమిక బలవర్ధకాలు | ఆహారం, సంవేదన సుఖం, బలవంతపు కోరిక (కంపల్సివ్ డ్రైవ్) తీరడం |
| ద్వితీయ బలవర్ధకాలు | పొగడ్త, సామాజిక దినచర్యలు, తీవ్ర ఆసక్తులు, పనిని ముగించాలనే అవసరం (క్లోజర్) |
- పొగడ్త, నవ్వు, మెచ్చుకోలు వంటి వాటిని సామాజిక బలవర్ధకాలు అని కూడా అంటారు.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
ఆహారం, నీరు, నిద్ర లాంటివి ఈ పునర్బలనాలు
- (1)ప్రాథమిక
- (2)గౌణ
- (3)సాంఘీక
- (4)ఉద్వేగ
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) ప్రాథమిక
ఆహారం, నీరు, నిద్ర వంటి వాటిని ఏ రకం పునర్బలనాలు (Reinforcement) అంటారో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఏ నేర్పు లేకుండానే, సహజంగా శరీర అవసరాలను తీర్చేవి ప్రాథమిక పునర్బలనాలు. ఆకలి, దాహం, నిద్ర లాంటి జీవ అవసరాలు తీరితే ప్రాణి సంతృప్తి పొందుతుంది, కాబట్టి వీటికి విలువ పుట్టుకతోనే ఉంటుంది. డబ్బు, మార్కులు, స్టిక్కర్లు లాంటివి నేర్చుకున్న తర్వాతే విలువ పొందుతాయి; వాటిని గౌణ పునర్బలనాలు అంటారు.
ఆహారం, నీరు, నిద్ర శరీర అవసరాలు కాబట్టి అవి ప్రాథమిక పునర్బలనాలు. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).
గౌణ పునర్బలనాలు నేర్చుకున్న విలువ ఉన్నవి. సాంఘిక పునర్బలనాలు మెచ్చుకోలు, చిరునవ్వు, తట్టడం లాంటివి. ఉద్వేగ పునర్బలనం అనే రకం ఇక్కడ వర్తించదు. కాబట్టి (2), (3), (4) సరికావు.
గుర్తుంచుకోండి: పుట్టుకతో విలువ = ప్రాథమికం; నేర్చుకుని విలువ = గౌణం.
పొగడ్త, చిరునవ్వు, అభినందన మొదలైనవి ఈ రకమైన పునర్బలనాలు
- (1)ప్రాథమిక
- (2)సాంఘిక
- (3)గౌణ
- (4)భావోద్వేగ
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) సాంఘిక
పొగడ్త, చిరునవ్వు, అభినందన లాంటి పునర్బలనాలు (Reinforcement) ఏ రకానికి చెందుతాయో ప్రశ్న అడుగుతోంది. ప్రవర్తనా సవరణ (Behaviour Modification) లో, ముఖ్యంగా బుద్ధిమాంద్యత ఉన్న పిల్లల బోధనలో ఇది ముఖ్యమైన అంశం.
పిల్లవాడు సరైన ప్రవర్తన చూపిన వెంటనే ఇచ్చే బహుమతి ఆ ప్రవర్తన మళ్లీ జరిగే అవకాశాన్ని పెంచుతుంది. ఇతరులతో సంబంధం ద్వారా, మనుషుల నుంచి వచ్చే ప్రశంస, చిరునవ్వు, చప్పట్లు, భుజం తట్టడం లాంటివి సాంఘిక పునర్బలనాలు (Social Reinforcers). ఇవి ఖర్చు లేకుండా ఎప్పుడైనా ఇవ్వొచ్చు. కాబట్టి జవాబు ఆప్షన్ (2) సాంఘిక.
ప్రాథమిక పునర్బలనాలు (1) ఆహారం, నీరు లాంటి సహజ అవసరాలను తీర్చేవి. గౌణ పునర్బలనాలు (3) టోకెన్లు, స్టిక్కర్లు, డబ్బు లాంటివి; వాటికి నేర్చుకున్న విలువ మాత్రమే ఉంటుంది. భావోద్వేగ (4) అనేది పునర్బలనాల ప్రామాణిక వర్గీకరణలో లేదు. సాధారణ మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రంలో సాంఘిక పునర్బలనాలను కొందరు గౌణ వర్గంలో చేరుస్తారు, కానీ ఈ ఆప్షన్లలో వాటి కచ్చితమైన పేరు సాంఘిక.
గుర్తుంచుకోండి: తినేది ప్రాథమికం, టోకెన్ గౌణం, మెచ్చుకోలు సాంఘికం.
- భేదాత్మక బలవర్ధకం: అనుచిత ప్రవర్తనను పట్టించుకోకుండా, దాని స్థానంలో వచ్చే సరైన ప్రవర్తనను బలపరచడం. దీని రకాలు: DRO (ఇతర ప్రవర్తనలకు భేదాత్మక బలవర్ధకం - అనుచిత ప్రవర్తన చేయనప్పుడు బలవర్ధకం ఇవ్వడం), DRA (ప్రత్యామ్నాయ ప్రవర్తనకు భేదాత్మక బలవర్ధకం - అనుచిత ప్రవర్తనకు బదులుగా సరైన ప్రవర్తన చేసినప్పుడు బలవర్ధకం ఇవ్వడం).
- బలపరిచే సరైన ప్రవర్తన, అనుచిత ప్రవర్తన రెండూ ఒకేసారి చేయలేనివి అయితే, పిల్లవాడు సరైన ప్రవర్తన చేస్తున్నంత సేపు అనుచిత ప్రవర్తన చేయలేడు.
డిస్క్రీట్ ట్రయల్ ట్రైనింగ్ (DTT)
- ABA ఒక విస్తృత విధానం; దాని కింద వాడే ఒక నిర్దిష్ట బోధనా పద్ధతి DTT (విడి విడి ప్రయత్నాల శిక్షణ).
- ఒక పనిని బోధించగలిగే అత్యంత సరళమైన భాగాలుగా విడదీసి, ప్రణాళికాబద్ధంగా, నియంత్రిత క్రమంలో నేర్పే నిర్మాణాత్మక వ్యూహం ఇది.
- లక్షణాలు: విచక్షణ ఉద్దీపనలు (డిస్క్రిమినేటివ్ స్టిమ్యులై), కార్య విశ్లేషణ; ప్రతి ప్రయత్నానికి స్పష్టమైన ప్రారంభం, ముగింపు; ప్రతి ప్రయత్నం ఒకేలా ఉంటుంది; బోధన పునరావృతమవుతుంది; సంకేతాలను (క్యూలు) ఎక్కువ చేసి, బాగా స్పష్టంగా కనిపించేలా ఇస్తారు.
- సమాచార సేకరణ (డేటా) DTT లో ముఖ్య భాగం. ప్రారంభ నైపుణ్య స్థాయి, పురోగతి, సమస్యలు, నైపుణ్యం సాధించిన తీరు, సాధారణీకరణ - అన్నీ నమోదు చేస్తారు.
ప్రతి ప్రయత్నంలో 4 భాగాలు:
| క్రమం | భాగం |
|---|---|
| 1 | సూచన (ఇన్స్ట్రక్షన్) |
| 2 | పిల్లవాడి స్పందన |
| 3 | పరిణామం (కాన్సీక్వెన్స్) - బలవర్ధకం లేదా సరిదిద్దడం |
| 4 | చిన్న విరామం |

ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
బోధనా వ్యూహం – డిస్క్రీట్ ట్రైల్ లోని భాగాలు
- (1)కృత్యం, పునర్బలనం, ఆంటిసిడెంట్, ప్రతిచర్య
- (2)అప్పియరెన్స్, కృత్యం, శిక్ష, రియాక్షన్
- (3)నిర్మాణం, సపోర్ట్, ప్రేరణ, పునర్బలనం
- (4)ఇన్స్ట్రక్షన్, పిల్లవాని రెస్పాన్స్, కాన్సిక్వెన్స్, బ్రీఫ్ పాజ్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) ఇన్స్ట్రక్షన్, పిల్లవాని రెస్పాన్స్, కాన్సిక్వెన్స్, బ్రీఫ్ పాజ్
ఆటిజం ఉన్న పిల్లలకు వాడే డిస్క్రీట్ ట్రయల్ ట్రైనింగ్ (Discrete Trial Training, DTT) లో ఒక 'ట్రయల్' ఏ భాగాలతో ఉంటుందో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
DTT అనువర్తిత ప్రవర్తనా విశ్లేషణ (ABA) మీద ఆధారపడిన పద్ధతి. ఒక నైపుణ్యాన్ని చిన్న చిన్న భాగాలుగా విడగొట్టి, ఒక్కో భాగాన్ని చిన్న 'ట్రయల్స్'గా మళ్లీ మళ్లీ నేర్పిస్తారు. ప్రతి ట్రయల్లో ఈ వరుస ఉంటుంది: టీచర్ స్పష్టమైన సూచన (Instruction) ఇస్తారు, పిల్లవాడు స్పందిస్తాడు (Child's Response), సరైన స్పందనకు బహుమతి లేదా తప్పుకు సరిదిద్దడం అనే ఫలితం (Consequence) ఇస్తారు, తర్వాత కొద్ది క్షణాల విరామం (Brief pause, inter-trial interval) ఇచ్చి తదుపరి ట్రయల్ మొదలుపెడతారు. అవసరమైతే సూచన తర్వాత ప్రాంప్ట్ కూడా ఇస్తారు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).
ఆప్షన్ (1) లో ఆంటిసిడెంట్, ప్రతిచర్య, పునర్బలనం ABC నమూనా పదాలు ఉన్నాయి, కానీ 'కృత్యం' DTT భాగం కాదు, విరామం కూడా లేదు. (2) లో 'శిక్ష', 'అప్పియరెన్స్' DTT భాగాలు కావు. (3) సాధారణ బోధన సూత్రాలు, ట్రయల్ వరుస కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: DTT ట్రయల్ = సూచన → స్పందన → ఫలితం → చిన్న విరామం.
పివోటల్ రెస్పాన్స్ ట్రైనింగ్ (PRT)
- DTT నమూనానే వాడుతుంది, కానీ పాఠాలు పిల్లవాడి నాయకత్వంలో (చైల్డ్ డైరెక్టెడ్) జరుగుతాయి. విద్యార్థి ఇష్టపడే కార్యకలాపాల లోపలే పాఠం ప్లాన్ చేయమని ఉపాధ్యాయులను ప్రోత్సహిస్తుంది.
- సహజంగా నేర్చుకునే అవకాశాల్లో, పిల్లవాడి సొంత ఆసక్తుల మీద ఆధారపడుతుంది.
- అభివృద్ధి, సమాచార ప్రసారం, భాష, నటన ఆట, సామాజిక ప్రవర్తనలపై ప్రభావం చూపుతుంది.
- నాలుగు కీలక (పివోటల్) అభ్యసన అంశాలను పెంచుతుంది: ప్రేరణ, అనేక సూచనలకు ఒకేసారి స్పందించడం, సామాజిక చొరవ, స్వీయ నియంత్రణ (సెల్ఫ్ మేనేజ్మెంట్).
ఫంక్షనల్ కమ్యూనికేషన్ ట్రైనింగ్ (FCT)
- సమస్యాత్మక ప్రవర్తన ద్వారా పిల్లవాడు ఏం చెప్పాలనుకుంటున్నాడో (దాని సమాచార ప్రయోజనం) ముందు గుర్తిస్తారు.
- తర్వాత అదే అవసరాన్ని తీర్చే సరైన ప్రత్యామ్నాయ ప్రవర్తన (మాట, బొమ్మ, సైగ) నేర్పుతారు. దీనికి ముందు FBA తో ప్రవర్తన ప్రయోజనాన్ని నిర్ణయించవచ్చు.
ABA లక్ష్యాలు: ఒక చూపులో
| ABA ప్రయోజనం | ఉదాహరణ | ఎలా చేస్తారు |
|---|---|---|
| సానుకూల ప్రవర్తనలు పెంచడం | కావాల్సిన ప్రవర్తన పెంచడం | ఒక లక్ష్యం పెట్టి, సాధిస్తే విద్యార్థి ఇష్టపడే బలవర్ధకం ఇవ్వడం |
| కొత్త నైపుణ్యం నేర్పడం | బంతి విసిరే నైపుణ్యం (చలన ప్రవర్తన) | దశల వారీగా ముందుకు గొలుసు పద్ధతి |
| సాధారణీకరణ / బదిలీ | విద్యార్థి దృష్టి నిలుపుకోవడం | తరగతిలో పనిచేసిన స్వీయ నియంత్రణ పద్ధతిని ఇతర చోట్లకు బదిలీ చేయడం; సమాచారం సేకరించడం |
| అనుచిత ప్రవర్తనను పరిమితం చేయడం | అనుచిత పదాలు అరవడం | దాని స్థానంలో తగిన భాష వాడటం నేర్పడం |
- ABA ను సమర్థంగా వాడటానికి తల్లిదండ్రులు, విద్యావేత్తలు, ఇతర నిపుణులు కలిసి లక్ష్యాలు, వ్యూహాలు నిర్ణయించాలి. ఎంత తీవ్రతతో (ఇంటెన్సిటీ) వాడాలో ప్రతి పిల్లవాడికి వేరుగా ఉంటుంది.
పరీక్ష కోణం: ABA = స్కిన్నర్ ఆపరెంట్ కండిషనింగ్; 2 దశలు (మదింపు, జోక్యం). DTT ప్రయత్నంలో 4 భాగాలు: సూచన, పిల్లవాడి స్పందన, పరిణామం, చిన్న విరామం. ఫేడింగ్ = సహాయం క్రమంగా తగ్గించడం. షేపింగ్ = క్రమ సన్నిహిత స్పందనలకు బలవర్ధకం. ఆహారం = ప్రాథమిక బలవర్ధకం; పొగడ్త = ద్వితీయ / సామాజిక బలవర్ధకం. శిక్ష ప్రవర్తనను తగ్గిస్తుంది; రెండు రకాల బలవర్ధకాలు పెంచుతాయి. PRT = పిల్లవాడి నాయకత్వంలో DTT.
మెమొరీ కోడ్: DTT ప్రయత్నం "సూ-స్పం-ప-వి" - సూచన, స్పందన, పరిణామం, విరామం ("సూపర్ స్పందనకు పతకం, తర్వాత విరామం"). PRT కీలక అంశాలు "ప్రే-అ-చొ-స్వీ" - ప్రేరణ, అనేక సూచనలు, సామాజిక చొరవ, స్వీయ నియంత్రణ.