మాట, భాష, మాట లోపాలు: వైకల్య ప్రత్యేకీకరణ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) Previous Papers ప్రశ్నలు, వివరణలు
AP TET స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ (పేపర్ 1B, 2B) Previous Papers లో "మాట, భాష, మాట లోపాలు" టాపిక్ నుంచి వచ్చిన 9 ప్రశ్నలు, అధికారిక కీ సమాధానాలు, తెలుగు వివరణలు.
పదాలు, పదసముచ్ఛయం లేక ఇతర వ్యక్తి చెప్పునది తిరిగి చెప్పుటను ఇలా అంటారు.
(1)అఫేసియా
(2)డిస్ఫేసియా
(3)ఎకలేలియా
(4)క్యూడ్ స్పీచ్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) ఎకలేలియా
ఎదుటి వ్యక్తి అన్న పదాలను, వాక్యాలను పిల్లవాడు అర్థం లేకుండా మళ్లీ మళ్లీ అలాగే తిరిగి అనే మాట లక్షణానికి పేరు ఏమిటో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఈ లక్షణాన్ని ఎకలేలియా (Echolalia) అంటారు. 'Echo' అంటే ప్రతిధ్వని, 'lalia' అంటే మాట. విన్న వెంటనే తిరిగి అంటే తక్షణ ఎకలేలియా (Immediate), కొన్ని గంటలు, రోజుల తర్వాత అంటే ఆలస్య ఎకలేలియా (Delayed). ఆటిజం (ASD) ఉన్న పిల్లల్లో ఇది చాలా ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు టీచర్ 'నీ పేరేమిటి?' అని అడిగితే పిల్లవాడు కూడా 'నీ పేరేమిటి?' అనే అంటాడు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) ఎకలేలియా.
అఫేసియా (1) మెదడుకు దెబ్బ తగలడం వల్ల అప్పటికే నేర్చుకున్న భాష పూర్తిగా పోవడం. డిస్ఫేసియా (2) అదే భాషా సామర్థ్యం పాక్షికంగా దెబ్బతినడం. క్యూడ్ స్పీచ్ (4) వినికిడి లోపం ఉన్నవారికి పెదవుల కదలికలతో పాటు చేతి సంకేతాలు చూపే సంభాషణ పద్ధతి. ఈ మూడూ మాటలను తిరిగి అనడం కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: Echo = ప్రతిధ్వని; విన్నది తిరిగి అనడం = ఎకలేలియా.
జతపరుచుము.
i) డిస్టార్షన్ – a) 'చాకోలేట్' కు బదులు 'చా'
ii) అడిషన్ – b) 'ట్రక్' కు బదులు 'తర్'
iii) ఒమిషన్ – c) 'రోటీ' కి బదులు 'లోతి'
iv) సబ్స్టిట్యూషన్ – d) 'బ్లూ' కు బదులు 'బులు'
(1)i-d ii-a iii-b iv-c
(2)i-b ii-a iii-d iv-c
(3)i-c ii-a iii-b iv-d
(4)i-b ii-d iii-a iv-c
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) i-b ii-d iii-a iv-c
ఉచ్చారణ లోపాల (articulation errors) నాలుగు రకాలను వాటి ఉదాహరణలతో జతపరచాలి. ఈ నాలుగు రకాలను కలిపి SODA (Substitution, Omission, Distortion, Addition) అని గుర్తుంచుకుంటారు.
సబ్స్టిట్యూషన్ అంటే ఒక ధ్వనికి బదులు మరో ధ్వని పలకడం: 'రోటీ' ని 'లోతి' అనడంలో 'ర' కు బదులు 'ల' వచ్చింది (iv-c). ఒమిషన్ అంటే కొన్ని ధ్వనులను వదిలేయడం: 'చాకోలేట్' ను 'చా' అనడం (iii-a). అడిషన్ అంటే అదనపు ధ్వని చేర్చడం: 'బ్లూ' లో 'బ', 'ల' మధ్య అదనంగా 'ఉ' చేర్చి 'బులు' అనడం (ii-d). డిస్టార్షన్ అంటే ధ్వనిని గుర్తుపట్టలేనంతగా వికృతంగా పలకడం: 'ట్రక్' ను 'తర్' అనడం (i-b).
కాబట్టి i-b, ii-d, iii-a, iv-c. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).
ఇక్కడ చాలామంది 'చా' లో అదనంగా ఏదో ఉందనుకుని అడిషన్కు (a) జతపరుస్తారు. కానీ 'చా' లో ధ్వనులు తగ్గాయి, పెరగలేదు. అందుకే ii-a ఉన్న (1), (2), (3) తప్పు.
భాషణ రకాలకు సంబంధించి క్రింది వాటితో జతపరచగా
i) సెగ్మెంటల్ – a) ఇంటోనేషన్, ఫ్రేజింగ్, రేట్, ఎంఫసిస్, రిథమ్
ii) నాన్–సెగ్మెంటల్ – b) అచ్చులు, హల్లులు, డిఫ్తాంగ్స్, సెమి–ఒవల్స్
iii) సూప్రా–సెగ్మెంటల్ – c) పిచ్, లౌడ్నెస్, డ్యూరేషన్, క్వాలిటీ
(1)i-c ii-b iii-a
(2)i-a ii-c iii-b
(3)i-c ii-a iii-b
(4)i-b ii-c iii-a
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) i-b ii-c iii-a
మాటకు (speech) ఉన్న మూడు రకాల లక్షణాలను వాటి ఉదాహరణలతో జతపరచాలి.
సెగ్మెంటల్ లక్షణాలు (Segmental features) అంటే మాటను విడివిడి ధ్వని ముక్కలుగా (segments) చూసినప్పుడు కనిపించేవి: అచ్చులు, హల్లులు, ద్విస్వరాలు (diphthongs), అర్ధ అచ్చులు (i-b). నాన్-సెగ్మెంటల్ లక్షణాలు ప్రతి ధ్వనిలో ఉండే స్వర లక్షణాలు: పిచ్ (స్థాయి), లౌడ్నెస్ (బిగ్గరతనం), డ్యూరేషన్ (కాలం), క్వాలిటీ (నాణ్యత) (ii-c). సూప్రా-సెగ్మెంటల్ లక్షణాలు ఒక ధ్వనిని మించి మొత్తం పదం, వాక్యం మీద ఉంటాయి: ఇంటోనేషన్ (స్వరం ఎక్కడం దిగడం), పదబంధాలుగా విడగొట్టడం, వేగం, ఒత్తిడి, లయ (iii-a).
కాబట్టి i-b, ii-c, iii-a. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).
(1), (3) సెగ్మెంటల్కు పిచ్, లౌడ్నెస్ ఇచ్చాయి, (2) సెగ్మెంటల్కు ఇంటోనేషన్ ఇచ్చింది. 'Segment' అంటే ముక్క, కాబట్టి సెగ్మెంటల్ అంటే అచ్చులు, హల్లులే అని గుర్తుంచుకుంటే ఈ తప్పులు రావు.
మెదడులోని 'వెర్నిక్స్' మరియు 'బ్రోకా' ప్రాంతాలకు దెబ్బ తగిలి, రుగ్మతలకు గురవడం వల్ల ఇది సంభవిస్తుంది.
(1)అఫేసియా
(2)అలెక్సియా
(3)డిస్గ్రాఫియా
(4)డిస్లెక్సియా
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) అఫేసియా
మెదడులోని బ్రోకా (Broca's), వెర్నికీ (Wernicke's) ప్రాంతాలు దెబ్బతింటే వచ్చే లోపం ఏదో అడుగుతున్నారు.
ఈ రెండూ మెదడులో భాషకు సంబంధించిన ముఖ్య కేంద్రాలు. బ్రోకా ప్రాంతం మాట ఉత్పత్తికి (మాట్లాడటానికి) బాధ్యత వహిస్తుంది. ఇది దెబ్బతింటే అర్థమవుతుంది కానీ మాట సరిగా రాదు: దీన్ని బ్రోకా అఫేసియా లేదా వ్యక్తీకరణ అఫేసియా (Expressive aphasia) అంటారు. వెర్నికీ ప్రాంతం విన్న మాటను అర్థం చేసుకోవడానికి బాధ్యత వహిస్తుంది. ఇది దెబ్బతింటే మాట్లాడగలరు కానీ అర్థం లేని మాటలు వస్తాయి, ఇతరుల మాట అర్థం కాదు: దీన్ని వెర్నికీ అఫేసియా లేదా గ్రహణ అఫేసియా (Receptive aphasia) అంటారు. మెదడు దెబ్బ వల్ల భాషా సామర్థ్యం పోవడమే అఫేసియా. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).
అలెక్సియా (2) మెదడు దెబ్బ వల్ల అప్పటికే వచ్చిన చదివే సామర్థ్యం పోవడం, డిస్గ్రాఫియా (3) రాయడంలో లోపం, డిస్లెక్సియా (4) చదవడం నేర్చుకోవడంలో అభ్యసన వైకల్యం. ఇవి చదవడం, రాయడానికే పరిమితం; బ్రోకా, వెర్నికీ ప్రాంతాలతో నేరుగా ముడిపడిన లోపం అఫేసియా.
గుర్తుంచుకోండి: బ్రోకా = మాట్లాడటం, వెర్నికీ = అర్థం చేసుకోవడం; రెండూ దెబ్బతింటే అఫేసియా.
భాష (Language) అంటే పదాలు, వాటి అర్థాలు, వ్యాకరణ నియమాల వ్యవస్థ. మాట అంటే ఆ భాషను నోటితో శబ్దాలుగా పలకడం. పిల్లవాడు ముందుగా భాషను విని అర్థం చేసుకుంటాడు, పదాలు నేర్చుకుంటాడు, ఆ తర్వాతే వాటిని మాటగా పలుకుతాడు. భాష లేకపోతే మాటకు విషయమే ఉండదు. అందుకే వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లలకు భాష అందకపోవడం వల్ల మాట కూడా ఆలస్యం అవుతుంది. కాబట్టి సమాధానం ఆప్షన్ (3) భాష అభివృద్ధి.
శారీరక అభివృద్ధి (1) మాట అవయవాలకు అవసరమే, కానీ మాటకు అసలు ఆధారం భాష. ప్రవర్తన (2), వైఖరి (4) అభివృద్ధులు మాట మీద ప్రభావం చూపొచ్చు, కానీ మాట వాటి మీద ఆధారపడదు.
శ్రవణ లోపం ఉన్న పిల్లలు 'కాకి' అనే శబ్దం బదులు 'తాతి' అనటాన్ని ఇలా అంటారు
(1)లయ దోషాలు
(2)స్వర దోషాలు
(3)ఉచ్చారణ దోషాలు
(4)అర్థరహిత, అస్పష్టత
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) ఉచ్చారణ దోషాలు
"కాకి" అనాల్సిన చోట "తాతి" అనడం ఏ రకమైన మాట దోషం అని ప్రశ్న.
ఇక్కడ "క" శబ్దం స్థానంలో "త" వచ్చింది. ఒక ధ్వనికి బదులు మరో ధ్వని పలకడాన్ని ప్రతిక్షేపణ (Substitution) అంటారు. ఉచ్చారణ దోషాల్లో నాలుగు రకాలు ఉంటాయి: ప్రతిక్షేపణ, లోపం (Omission), వక్రీకరణ (Distortion), చేర్పు (Addition). వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లలు శబ్దాలను సరిగా వినలేక, నాలుక వెనుక భాగంతో పలికే "క" ను ముందు భాగంతో పలికే "త" గా మారుస్తారు. కాబట్టి సమాధానం ఆప్షన్ (3) ఉచ్చారణ దోషాలు.
లయ దోషాలు (1) అంటే నత్తి వంటి మాట ప్రవాహంలో అంతరాయం. స్వర దోషాలు (2) అంటే గొంతు బొంగురు, మరీ ఎక్కువ లేదా తక్కువ స్థాయి. అస్పష్టత (4) అంటే మొత్తం మాట అర్థం కాకపోవడం; ఇక్కడ ఒక్క ధ్వని మాత్రమే మారింది.
గుర్తుంచుకోండి: ఒక ధ్వనికి బదులు మరో ధ్వని = ఉచ్చారణ దోషం (Substitution).
మేధో వైకల్యం గల విద్యార్థికి 'బ్లూ' కు బదులు 'బులు' అని పలికిన
(1)ఒమిషన్
(2)అడిషన్
(3)సబ్ స్టిట్యూషన్
(4)డిస్టార్షన్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) అడిషన్
పిల్లవాడు 'బ్లూ' (Blue) అనాల్సిన చోట 'బులు' అని పలికితే అది ఏ రకమైన ఉచ్చారణ దోషమని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఉచ్చారణ దోషాలు (Articulation errors) నాలుగు రకాలు; వీటిని SODA అని గుర్తుంచుకుంటారు. Substitution: ఒక శబ్దానికి బదులు మరో శబ్దం పలకడం. Omission: ఒక శబ్దాన్ని వదిలేయడం. Distortion: శబ్దాన్ని వక్రంగా, అస్పష్టంగా పలకడం. Addition: పదంలో లేని అదనపు శబ్దాన్ని చేర్చడం.
'బ్లూ' లో బ, ల అనే రెండు హల్లులు కలిసి వస్తాయి. పిల్లవాడు వాటి మధ్యలో 'ఉ' అనే అచ్చును అదనంగా చేర్చి 'బు-లు' అన్నాడు. ఏ శబ్దమూ పోలేదు, మారలేదు; ఒక శబ్దం కొత్తగా చేరింది. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) అడిషన్.
శబ్దం వదిలేస్తే (ఉదా: 'బూ') అది ఒమిషన్ (1). 'బ్లూ' కు బదులు 'బ్రూ' అంటే అది సబ్స్టిట్యూషన్ (3). శబ్దం గుర్తుపట్టలేనంత వక్రంగా వస్తే డిస్టార్షన్ (4). ఇక్కడ మాట పొడవు పెరిగింది, కనుక అది అడిషన్ మాత్రమే.
గుర్తుంచుకోండి: పదం పొడవు పెరిగితే = Addition; తగ్గితే = Omission.
చిత్ర రూప భావవ్యక్తీకరణ ఈ రకంకు సంబంధించిన భావప్రసారం
(1)శాబ్దిక
(2)శాబ్దిక భాష
(3)అశాబ్దిక
(4)భాషణం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) అశాబ్దిక
బొమ్మల ద్వారా భావాలు తెలియజేయడం (Picture Communication) ఏ రకమైన భావప్రసారమని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
భావప్రసారం రెండు రకాలు. మాటలు, పదాలు వాడి చెప్పేది శాబ్దిక (Verbal) భావప్రసారం; నోటితో మాట్లాడినా, రాసినా అది పదాల ద్వారానే జరుగుతుంది. పదాలు లేకుండా సైగలు, ముఖ కవళికలు, శరీర భంగిమలు, బొమ్మలు, గుర్తుల ద్వారా చెప్పేది అశాబ్దిక (Non-verbal) భావప్రసారం. మాట్లాడలేని Autism, బహుళ వైకల్యం ఉన్న పిల్లలు బొమ్మ కార్డులు చూపించి తమ అవసరాలు చెబుతారు.
బొమ్మలో పదాలు ఉండవు కాబట్టి అది అశాబ్దిక భావప్రసారం. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) అశాబ్దిక.
శాబ్దిక (1), శాబ్దిక భాష (2) రెండూ పదాలు వాడే భావప్రసారాన్నే సూచిస్తాయి. భాషణం (4) అంటే నోటితో మాట్లాడటం; అది కూడా శాబ్దికమే. బొమ్మలకు ఈ మూడూ సరిపోవు.
గుర్తుంచుకోండి: పదాలు లేకుండా (బొమ్మ, సైగ, ముఖ కవళిక) = అశాబ్దికం.
వెలుగుతున్న కొవ్వొత్తిని స్పీచ్ థెరపిలో ఏ శబ్దానికి సంబంధించి ఇచ్చే శిక్షణలో వాడుతారు
(1)‘ప్’ శబ్దం
(2)‘బ్’ శబ్దం
(3)‘ఫ్’ శబ్దం
(4)‘మ్’ శబ్దం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) ‘ఫ్’ శబ్దం
స్పీచ్ థెరపీ (Speech Therapy) లో వెలుగుతున్న కొవ్వొత్తిని ఏ శబ్దం నేర్పడానికి వాడతారో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లలు శబ్దాన్ని వినలేరు కాబట్టి నోటి నుంచి గాలి ఎలా బయటికి వస్తుందో కళ్ళతో చూపించాలి. 'ఫ్' (F) శబ్దం పలికేటప్పుడు పై పళ్ళు కింది పెదవిని తాకుతాయి, వాటి మధ్య నుంచి గాలి ఆగకుండా ఒరుసుకుంటూ బయటికి వస్తుంది (ఊష్మ ధ్వని, Fricative). కొవ్వొత్తిని నోటి ముందు పెడితే ఈ నిరంతర గాలికి జ్వాల ఒకవైపు వంగి ఉంటుంది. పిల్లవాడు జ్వాలను చూసి సరిగా పలుకుతున్నాడో లేదో తెలుసుకుంటాడు.
అధికారిక కీ ప్రకారం సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) ‘ఫ్’ శబ్దం.
'ప్' (1) పలికినప్పుడు కూడా ఒక్కసారిగా గాలి బయటికి వస్తుంది, కాబట్టి దానికీ కాగితం ముక్క లేదా జ్వాల వాడతారు; కానీ ఆగకుండా వచ్చే గాలిని చూపించడానికి 'ఫ్' కే జ్వాల బాగా సరిపోతుంది. 'బ్' (2) లో గాలి వేగం తక్కువ, స్వరతంత్రులు కంపిస్తాయి; దాన్ని గొంతు మీద చేయి పెట్టి నేర్పుతారు. 'మ్' (4) ముక్కు ద్వారా వచ్చే అనునాసిక శబ్దం, నోటి నుంచి గాలి రాదు కాబట్టి జ్వాల కదలదు.
గుర్తుంచుకోండి: ఫ్ = నిరంతర గాలి = జ్వాల వంగుతుంది; మ్ = ముక్కు ద్వారా, జ్వాల కదలదు.