సార్వత్రిక ప్రాథమిక విద్య (UEE - యూనివర్సలైజేషన్ ఆఫ్ ఎలిమెంటరీ ఎడ్యుకేషన్) అంటే ఒక వయసు వర్గంలోని పిల్లలందరికీ - ఏ ఒక్కరూ మిగిలిపోకుండా - ప్రాథమిక విద్య అందించడం. మన దేశంలో ఆ వయసు వర్గం 6-14 ఏళ్లు.
విద్య ఎందుకు ఇంత ముఖ్యం?
- సుస్థిర అభివృద్ధికి విద్యను ఒక బోధనా శక్తిగా భావిస్తారు. విద్యతో ఉపాధి అవకాశాలు, ఆదాయ స్థాయిలు పెరుగుతాయి; తల్లి, బిడ్డ ఆరోగ్యం మెరుగవుతుంది.
- విద్యా వ్యవస్థ బలంగా ఉన్న దేశంలో నేరాల రేటు తక్కువ, ఆర్థికాభివృద్ధి ఎక్కువ, సామాజిక సేవలు మెరుగ్గా ఉంటాయి.
- ఒక ప్రాంతంలో విద్యా అవకాశాలు, విద్యా నాణ్యత పెరిగితే అక్కడ సామాజికంగానూ మేలు జరుగుతుంది.
- ప్రాథమిక విద్యను విజయవంతంగా పూర్తి చేసిన పిల్లవాడు సామాజికంగా ఎదుగుతాడు; స్వీయ ఆధారం (స్వావలంబన), ఆత్మవిశ్వాసం పెంచుకుంటాడు.
- అంతర్జాతీయ సంస్థల దృష్టిలో విలువలు, ప్రవర్తన, స్థిరత్వం కోసం కావలసిన జీవన మార్గాన్ని విద్య వ్యక్తికి ఇస్తుంది. సమాజ ఆర్థిక వ్యవస్థ, పర్యావరణం, సమానత్వం - ఈ మూడూ దీర్ఘకాలిక భవిష్యత్తును నిర్ణయించే సుస్థిర విద్యాభివృద్ధికి సూచికలు.
- శాస్త్రీయ, సాంకేతిక నైపుణ్యాలు అందించడం ద్వారా విద్య ప్రేరణ, నిరూపించే సామర్థ్యం, సామాజిక మద్దతు ఇస్తుంది. ఇలాంటి దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాలు సాధించడమే విద్య ప్రాథమిక లక్ష్యం.
UEE లోని ఐదు అంశాలు
సార్వత్రిక విద్యను సాధించాలంటే ఈ ఐదు అంశాలూ నెరవేరాలి:
| అంశం | అర్థం |
|---|---|
| సార్వత్రిక ప్రవేశం / సమీప్యత (యూనివర్సల్ యాక్సెస్) | 6-14 ఏళ్ల పిల్లలకు తగిన బడి సౌకర్యం; ఒక కిలోమీటర్ పరిధిలో ప్రాథమిక పాఠశాల. దీనికోసం దేశమంతటా ఎక్కువ సంఖ్యలో బడులు అవసరం |
| సార్వత్రిక నమోదు (యూనివర్సల్ ఎన్రోల్మెంట్) | సౌకర్యాలు కల్పించడమే కాదు, బడి వయసు ఉన్న పిల్లలందరినీ బడిలో చేర్పించడం; ప్రతి ప్రాంతంలో తగిన సౌకర్యాలు |
| సార్వత్రిక నిలుపుదల (యూనివర్సల్ రిటెన్షన్) | చేరిన పిల్లలు చదువు పూర్తయ్యే వరకు బడిలోనే ఉండేలా సహాయం, చర్యలు. పూర్తి చేయకపోతే UEE లక్ష్యాలు నెరవేరవు |
| సార్వత్రిక భాగస్వామ్యం (యూనివర్సల్ పార్టిసిపేషన్) | సమాజ అవసరాలు, సమాజ బాధ్యత గుర్తించి విద్యా కార్యక్రమాలు; విద్యా పరిపాలనలో వికేంద్రీకరణ; స్థానిక ప్రజలు, సముదాయం జవాబుదారులు |
| సార్వత్రిక ప్రగతి / సాధన (యూనివర్సల్ అచీవ్మెంట్) | అభ్యాసకుల ప్రగతి; ప్రాథమిక స్థాయిలో సరైన వ్యూహం; నియత, అనియత కార్యక్రమాల ద్వారా కనీస అభ్యసన స్థాయి సాధించడం |
అంతర్జాతీయ సంస్థల పాత్ర
- ఐక్యరాజ్యసమితి సహస్రాబ్ది అభివృద్ధి లక్ష్యాల్లో ఒకటి సార్వత్రిక ప్రాథమిక విద్య సాధించడం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పేద దేశాల్లో విద్య అందుబాటులో లేదని ఇది చూపుతుంది.
- అప్పటి గణాంకాల ప్రకారం 9 కోట్ల (90 మిలియన్ల) పిల్లలు చదువుకు దూరంగా ఉన్నారు. 21వ శతాబ్దం మొదట్లో సుమారు 100 కోట్ల మంది చదవలేనివారు, తమ పేరు కూడా రాయలేనివారు ఉన్నారు.
- UNESCO (1999) సర్వే ప్రకారం ప్రపంచీకరణ దశ అయిన 1980 నుంచి 2000 వరకు విద్యాభివృద్ధి స్తంభించిపోయింది.
- విద్యలో సుస్థిర ప్రగతి లక్ష్యంగా ఐక్యరాజ్యసమితి ఒక విద్యా దశాబ్దం ప్రకటించింది. బేసిక్ విద్యలో మెరుగుదల, అన్ని స్థాయిల్లో విద్యా కార్యక్రమాలు, నాణ్యమైన విద్య - ఇవి దాని ముఖ్య అంశాలు.
- ప్రపంచ బ్యాంకు అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ఆర్థిక సహాయం, సాంకేతిక సలహాలు ఇస్తుంది; పేదరిక నిర్మూలన, జీవన ప్రమాణాల మెరుగుదల దాని లక్ష్యాలు. సార్వత్రిక విద్య సాధనలో బ్యాంకు కృషి చెప్పుకోదగినది.
భారత ప్రభుత్వ పాత్ర: మొదటి అడుగులు
- రాజ్యాంగ ఆదేశిక సూత్రాల్లోని అధికరణ 45 ప్రకారం రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చిన 10 ఏళ్లలో 6-14 ఏళ్ల పిల్లలందరికీ ఉచిత, నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్య ఇవ్వాలని ప్రభుత్వం ప్రయత్నించింది (రాజ్యాంగ నిబంధనల వివరాలు "విద్యపై రాజ్యాంగ నిబంధనలు" అధ్యాయంలో).
- ఆ లక్ష్యం నెరవేరలేదు. కారణాలు: వనరుల కొరత, సామాజిక-ఆర్థిక ప్రణాళికలో లోపాలు, విద్య ప్రాముఖ్యతపై అవగాహన లేకపోవడం.
- జాతీయ విద్యా విధానం 1986 ఈ సమస్యలను గుర్తించి, అందరికీ విద్య అనే లక్ష్యాన్ని మళ్లీ నొక్కి చెప్పింది.
- విద్యా హక్కు చట్టం 1 ఏప్రిల్ 2010 నుంచి అమల్లోకి వచ్చి 6-14 ఏళ్ల పిల్లలకు ఉచిత, నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్యను తప్పనిసరి చేసింది.
- ప్రభుత్వం చేపట్టిన కార్యక్రమాలు: జాతీయ విద్యా విధానం 1968, జాతీయ విద్యా విధానం 1986, ఆపరేషన్ బ్లాక్ బోర్డ్ (నల్లబల్ల పథకం), జిల్లా విద్యా శిక్షణ సంస్థలు (DIET), జిల్లా ప్రాథమిక విద్యా కార్యక్రమం (DPEP), అందరికీ విద్య, సర్వ శిక్షా అభియాన్ (SSA) మొదలైనవి.
- వ్యూహాల్లో ముఖ్యమైనవి: భవనాలు, ఉపాధ్యాయులు, బోధనా సామగ్రి వంటి కనీస సౌకర్యాలు; విద్యార్థి కేంద్రిత విద్య; బడి లేని ప్రాంతాలకు, బడి మానేసిన పిల్లలకు అనియత విద్య; బాల కార్మికుల నిర్మూలన; బాలికల విద్య.
- SSA ఉద్దేశం: 6-14 ఏళ్ల పిల్లలందరినీ బడిలో చేర్చి 8వ తరగతి వరకు మానకుండా చూడటం; ప్రాథమిక, ప్రాథమికోన్నత స్థాయిల్లో లింగ, సామాజిక వర్గ అంతరాలు తొలగించడం. జాతి ప్రగతికి, సమైక్యతకు, పౌరసత్వానికి విద్య ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది.
UEE సాధనలో ఎదురవుతున్న సమస్యలు
- సరైన ఆర్థిక వసతుల లోపం
- తల్లిదండ్రుల నిరక్షరాస్యత, తల్లిదండ్రుల మధ్య విభేదాలు
- బడులకు ప్రత్యామ్నాయాలు (ప్రత్యామ్నాయ బడులు) లేకపోవడం
- సరైన పాఠ్యప్రణాళిక లేకపోవడం
- ఉపాధ్యాయుల సామర్థ్య లోపం
- పర్యవేక్షణ, పాలనలో నిబద్ధత లేకపోవడం
- బహుళ భాషా విధానాలు; ఎన్నో భాషలు, మాండలికాలు
చేపట్టిన చర్యలు
- రాజకీయ నిబద్ధతను మళ్లీ బలపరిచారు.
- నిధుల కేటాయింపు పెరిగింది.
- వెనుకబడిన రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాలకు ప్రాధాన్యం.
- నియత విద్యా కార్యక్రమాల సదుపాయాలు.
- మధ్యాహ్న భోజనం.
- ఉచిత దుస్తులు (యూనిఫామ్), ఉచిత చదువు-రాత సామగ్రి.
- బడుల్లో భౌతిక సౌకర్యాల మెరుగుదల; UNESCO, UNICEF సహాయంతో ప్రాజెక్టులు.
- ఉపాధ్యాయుల్లో పోటీతత్వం పెంచడం.
UEE కోసం సూచనలు
- పేద విద్యార్థులకు మధ్యాహ్న భోజనం, ఉచిత రాత-చదువు సామగ్రి.
- ఉపాధ్యాయులకు స్వేచ్ఛ ఇచ్చి పాఠ్యప్రణాళిక అభివృద్ధిలో భాగం చేయడం.
- పేద వర్గాల పిల్లలు ఉన్న ప్రతి గ్రామానికి, వాడకు ప్రత్యామ్నాయ బడి.
- ప్రాథమిక బడుల్లో పనిచేసే ఉపాధ్యాయుల జీవిత భాగస్వాములకు ఉద్యోగావకాశం.
- ఉపాధ్యాయులకు వృత్తి శిక్షణ (ఇన్-సర్వీస్); బడులను ఆదర్శ విద్యా సంస్థలుగా తీర్చిదిద్దడం.
- పర్యవేక్షణ, పరిపాలనలో నాణ్యత, ప్రమాణాలు పెంచడం.
- ఏకోపాధ్యాయ పాఠశాలలకు ఒక సహాయకుడిని నియమించడం.
పరీక్ష కోణం: UEE = యూనివర్సలైజేషన్ ఆఫ్ ఎలిమెంటరీ ఎడ్యుకేషన్; వయసు 6-14. ఐదు అంశాలు: ప్రవేశం, నమోదు, నిలుపుదల, భాగస్వామ్యం, ప్రగతి. ప్రాథమిక బడి 1 కి.మీ. పరిధిలో. భాగస్వామ్యానికి కీలకం వికేంద్రీకరణ. అధికరణ 45 = 10 ఏళ్లలో ఉచిత, నిర్బంధ విద్య (నెరవేరలేదు). RTE అమలు 1 ఏప్రిల్ 2010. UNESCO 1999 సర్వే: 1980-2000 మధ్య విద్యాభివృద్ధి స్తంభించింది.
మెమొరీ కోడ్: UEE ఐదు మెట్లు "ప్ర-న-ని-భా-సా" - ప్రవేశం, నమోదు, నిలుపుదల, భాగస్వామ్యం, సాధన (ప్రగతి). "బడి దగ్గర ఉండాలి → చేరాలి → నిలవాలి → ఊరు కలవాలి → పిల్లవాడు నేర్వాలి".