"స్వయం" అంటే ఏమిటి?
- ఆధునిక మనోవిజ్ఞానంలో "స్వయం" గురించిన తొలి భావన రెండు రూపాల మధ్య తేడా నుంచి వచ్చింది: "నేను" (I) - తెలుసుకునే వ్యక్తి (కర్త); "నన్ను" - తెలుసుకోబడే వస్తువు (కర్మ).
- మనిషి కోరికలు, భయాలు, ప్రభావం, సామాజిక జీవితంలో స్వయం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
- స్వయంలో భాగాలు: స్వీయ అవగాహన, ఆత్మగౌరవం, స్వీయ జ్ఞానం, స్వీయ ప్రత్యక్షం. వీటి ద్వారా సమాజంలో ఆమోదం పొందడానికి మనుషులు తమలోని అంశాలను మార్చుకుంటారు, జోడించుకుంటారు.
- శరీరంలోని అంతర్గత జీవ ప్రక్రియలు, వ్యక్తి చెందిన సామాజిక-సాంస్కృతిక వలయం - ఈ రెండూ కలిసే చోట స్వయం పుడుతుంది అనేది స్వయం మూలం గురించి ఉత్తమ వివరణ.
- ఒకరి స్వీయ ప్రత్యక్షం నాలుగింటితో నిర్ణయమవుతుంది: స్వీయ భావన, స్వీయ జ్ఞానం, ఆత్మగౌరవం, సామాజిక స్వయం.
- వ్యక్తి తనను తాను ఎలా చూసుకుంటాడో ఆ మానసిక చిత్రమే స్వీయ ప్రతిబింబం (సెల్ఫ్ ఇమేజ్). స్వీయ భావన దానికి రూపం ఇస్తుంది; ఆ చిత్రం పట్ల కలిగే భావమే ఆత్మగౌరవం.
స్వీయ భావన (సెల్ఫ్ కాన్సెప్ట్)
- స్వీయ భావన అంటే తన గురించి తనకున్న నమ్మకాల సముదాయం: చదువులో ప్రదర్శన, లింగ గుర్తింపు, జాతి గుర్తింపు వంటివి ఇందులో ఉంటాయి. దీనినే స్వీయ గుర్తింపు, స్వీయ దృక్పథం, స్వీయ నిర్మాణం అని కూడా అంటారు.
- స్వీయ భావన "నేను ఎవరు?" అనే ప్రశ్నకు సమాధానం.
- స్వీయ భావన స్వీయ అవగాహన నుంచి వేరు. స్వీయ అవగాహన అంటే తన గురించిన జ్ఞానం ఎంత నిర్దిష్టంగా, స్థిరంగా, ప్రస్తుత ఆలోచనలకు సంబంధించినదిగా ఉంది అనేది.
- స్వీయ భావనలో గత, వర్తమాన, భవిష్యత్ స్వయాలు ఉంటాయి. భవిష్యత్ స్వయాలను సంభావ్య స్వయాలు అంటారు: తాను ఏమి కావచ్చు, ఏమి కావాలనుకుంటున్నాడు, ఏమి అవుతానని భయపడుతున్నాడు. ఇవి కొన్ని ప్రవర్తనలకు ప్రేరణగా పనిచేస్తాయి.
- కాలానుగుణ స్వీయ మూల్యాంకన సిద్ధాంతం: మనుషులు ప్రతికూల స్వయం నుంచి దూరం జరిగి సానుకూల స్వయంపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టి సానుకూల స్వీయ మూల్యాంకనం కాపాడుకుంటారు. గత స్వయాన్ని తక్కువగా ("నేను ఇప్పుడు అప్పటికంటే మెరుగు"), భవిష్యత్ స్వయాన్ని ఎక్కువ సానుకూలంగా ("నేను ఇంకా మెరుగవుతాను") చూస్తారు.
స్వీయ భావన, ఆత్మగౌరవం: తేడా
| అంశం | స్వీయ భావన | ఆత్మగౌరవం |
|---|---|---|
| స్వభావం | వర్ణనాత్మకం, ఆలోచనకు సంబంధించినది | మూల్యాంకనాత్మకం, భావానికి సంబంధించినది |
| ఉదాహరణ | "నేను వేగంగా పరుగెత్తుతాను" | "వేగంగా పరుగెత్తుతున్నందుకు నాకు గర్వంగా, సంతోషంగా ఉంది" |
| ప్రశ్న | "నేను ఎవరు?" | "నా విలువ ఎంత? నా గురించి నాకెలా అనిపిస్తోంది?" |
స్వీయ పథకాలు (సెల్ఫ్ స్కీమాలు)
- వ్యక్తిత్వం, స్వభావం, నైపుణ్యాలు, సామర్థ్యాలు, వృత్తి, అభిరుచులు, శారీరక లక్షణాలను అంచనా వేసి స్వీయ పథకాలు గా అమర్చుకుంటాం. ఒక నిర్దిష్ట అంశంలో తన గురించి ఉన్న ఆలోచనే స్వీయ పథకం.
- స్వీయ పథకాల సమాహారమే మొత్తం స్వీయ భావన.
- "నేను సోమరిని" అనేది స్వీయ భావనలో భాగమయ్యే స్వీయ అంచనా. కానీ "నేను అలసిపోయాను" అనేది తాత్కాలిక స్థితి; అది స్వీయ పథకం కాదు, కాబట్టి స్వీయ భావనలో భాగం కాదు.
- కాలక్రమంలో స్వీయ భావన మారవచ్చు. తీవ్రమైన సందర్భాల్లో ఇది గుర్తింపు సంక్షోభానికి దారి తీయవచ్చు.
తక్కువ ఆత్మగౌరవం: కారణాలు, విష వలయం
- బాల్య కారణాలు: తల్లిదండ్రుల సంరక్షణకు దూరంగా ఉండటం, నిర్లక్ష్యం, భావోద్వేగ, శారీరక లేదా లైంగిక వేధింపు వంటి భయపెట్టే అనుభవాలు. ఇలా బాల్యంలో ఏర్పడిన తక్కువ ఆత్మగౌరవం లోతుగా నాటుకుపోతుంది.
- తర్వాతి జీవితంలో కారణాలు: అనారోగ్యం, ఉద్యోగం పోవడం, విడాకులు వంటి ప్రతికూల సంఘటనలు, బలహీనమైన సంబంధాలు, నియంత్రణ లేదనే భావన. వేధింపులకు గురైనవారిలో; మతం, సంస్కృతి, జాతి, లింగం వంటి కారణాలతో వివక్షకు గురైనవారిలో ఈ నియంత్రణ లేదనే భావన ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.
- మానసిక రుగ్మతలతో సంబంధం: తక్కువ ఆత్మగౌరవం మానసిక రుగ్మతలకు దారి తీస్తుంది; ఆ రుగ్మతలు మళ్ళీ ఆత్మగౌరవాన్ని దెబ్బతీస్తాయి. నిరాశ వంటి కొన్ని రుగ్మతల్లో తక్కువ ఆత్మగౌరవమే ప్రధాన లక్షణం.
- కిందకు జారే వలయం: తక్కువ ఆత్మగౌరవం ఉన్నవారు ప్రపంచాన్ని శత్రువుగా, తమను బాధితులుగా చూస్తారు. తమను తాము వ్యక్తం చేసుకోవడానికి, హక్కులు అడగడానికి వెనుకాడతారు; అనుభవాలు, అవకాశాలు కోల్పోతారు; మార్చగలమనే నమ్మకం ఉండదు. ఇవన్నీ ఆత్మగౌరవాన్ని ఇంకా తగ్గిస్తాయి.
- బయటపడటానికి కొన్ని సరళమైన పనులు చేయవచ్చు; అన్నీ చేయాల్సిన అవసరం లేదు, సౌకర్యంగా అనిపించేవి చేస్తే చాలు.
స్వీయ మూల్యాంకన ప్రేరణలు (4)
స్వీయ వృద్ధి (సెల్ఫ్ ఎన్హాన్స్మెంట్) అంటే తమ గురించి మంచిగా అనిపించేలా, ఆత్మగౌరవం కాపాడుకునేలా చేసే ప్రేరణ. ప్రమాదం, వైఫల్యం, ఆత్మగౌరవానికి దెబ్బ తగిలినప్పుడు ఇది ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.
| ప్రేరణ | అర్థం |
|---|---|
| స్వీయ వృద్ధి | ప్రతికూల స్వీయ దృక్పథాల కంటే సానుకూలమైనవాటిని ఇష్టపడటం |
| స్వీయ అంచనా | తన గురించి ఖచ్చితమైన స్వీయ భావన కావాలనే తపన |
| స్వీయ ధ్రువీకరణ | తన గుర్తింపుకు సరిపోయే స్వీయ భావన కావాలనే తపన |
| స్వీయ మెరుగుదల | తన స్వీయ భావనను మెరుగుపరచుకునే చర్య |
- ఈ ప్రేరణలు స్వీయ నియంత్రణ ప్రక్రియను నడిపిస్తాయి: మనుషులు తమ చర్యలను ఎలా అదుపు చేసుకుని, దిశ ఇస్తారు అనేది.
- ఎక్కువ ఆత్మగౌరవం ఉన్నవారు కొత్త సమాచారాన్ని పక్షపాతంగా అర్థం చేసుకుని తమ స్వీయ భావనను నేరుగా పెంచుకుంటారు. తక్కువ ఆత్మగౌరవం ఉన్నవారు తమ లోపాలు బయటపడే పరిస్థితులను తప్పించుకోవడం వంటి పరోక్ష వ్యూహాలు వాడతారు.
- కొందరు తమకు రాని నైపుణ్యాలను తక్కువ చేసి చూపడం, ఇతరులను విమర్శించి తాము గొప్పగా కనిపించడం వంటి వ్యూహాలు కూడా వాడతారు.
పరీక్ష కోణం: స్వీయ భావన = "నేను ఎవరు?" (వర్ణనాత్మకం); ఆత్మగౌరవం = మూల్యాంకనాత్మకం. స్వయం తొలి భావన = "నేను" (తెలుసుకునేది) - "నన్ను" (తెలుసుకోబడేది). స్వీయ ప్రత్యక్షం = స్వీయ భావన + స్వీయ జ్ఞానం + ఆత్మగౌరవం + సామాజిక స్వయం. "నేను అలసిపోయాను" తాత్కాలికం, స్వీయ భావనలో భాగం కాదు. స్వీయ మూల్యాంకన ప్రేరణలు 4: వృద్ధి, అంచనా, ధ్రువీకరణ, మెరుగుదల.
మెమొరీ కోడ్: స్వీయ ప్రత్యక్షం "భా-జ్ఞా-గౌ-సా": స్వీయ భావన, స్వీయ జ్ఞానం, ఆత్మగౌరవం, సామాజిక స్వయం. 4 ప్రేరణలు "వృ-అం-ధ్రు-మె" ("వృద్ధ అంధుడు ధ్రువం మెట్టు"): వృద్ధి, అంచనా, ధ్రువీకరణ, మెరుగుదల. "భావన చెబుతుంది, గౌరవం తూస్తుంది".