నాయకత్వ శైలి అంటే ఒక నాయకుడు వ్యక్తుల సమూహాన్ని నడిపించేటప్పుడు, ప్రేరేపించేటప్పుడు, మార్గదర్శనం ఇచ్చేటప్పుడు, నిర్వహించేటప్పుడు చూపే లక్షణమైన ప్రవర్తన. గొప్ప నాయకులు రాజకీయ ఉద్యమాలకు, సామాజిక మార్పుకు ప్రేరణ ఇస్తారు; ఇతరులు బాగా పనిచేసేలా, సృష్టించేలా, కొత్తవి కనిపెట్టేలా ప్రోత్సహిస్తారు. ఒక్కో నాయకుడు నడిపించే తీరు చాలా భిన్నంగా ఉంటుంది; ఈ తేడాలను అర్థం చేసుకోవడానికి పరిశోధకులు కొన్ని సిద్ధాంతాలు, చట్రాలు రూపొందించారు. సామూహిక మార్గదర్శనం నడిపే ఉపాధ్యాయుడు / మార్గదర్శకుడు కూడా ఒక సమూహ నాయకుడే.
లెవిన్ నాయకత్వ శైలులు (1939)
నిర్ణయాలు తీసుకోవాల్సిన అవసరమే నాయకుడి శైలిని నిర్ణయించే ఒక అంశం అని కర్ట్ లెవిన్ గుర్తించారు. 1939 లో ఆయన, ఆయన సహచరులు (లిప్పిట్, వైట్) నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో మూడు నాయకత్వ శైలులను గుర్తించారు:
| శైలి | నిర్ణయం ఎవరిది | లక్షణం |
|---|---|---|
| నిరంకుశ (ఆటోక్రాటిక్) | నాయకుడిదే | అనుచరులను సంప్రదించడు, భాగం చేయడు; నిర్ణయం రుద్ది విధేయత ఆశిస్తాడు |
| ప్రజాస్వామ్య (డెమొక్రటిక్) | నాయకుడు + ఇతరులు | నిర్ణయ ప్రక్రియలో చురుకైన పాత్ర, ఇతరులనూ భాగం చేస్తాడు; ప్రతిదానికీ ఓటింగ్ పెట్టాలని లేదు; ఫలితాల బాధ్యత నాయకుడిదే |
| స్వేచ్ఛా (లేసెజ్-ఫెయిర్) | ఎక్కువగా అనుచరులది | నాయకుడి పాత్ర చాలా తక్కువ; అనుచరులు సమర్థులు, ప్రేరణ ఉన్నవారైతే సరిపోతుంది, లేకపోతే సమస్యలు |
ఇతర నాయకత్వ శైలులు
లెవిన్ మూడు శైలులతో పాటు పరిశోధకులు మరెన్నో శైలులు వివరించారు. బాగా తెలిసినవి:
పరివర్తనాత్మక నాయకత్వం (ట్రాన్స్ఫర్మేషనల్):
- నాయకుడు కింది స్థాయివారితో కలిసి కావలసిన మార్పును గుర్తిస్తాడు, ప్రేరణ ద్వారా ఆ మార్పుకు దారిచూపే దార్శనికత (విజన్) సృష్టిస్తాడు, అంకితభావం ఉన్న సభ్యులతో కలిసి మార్పును అమలు చేస్తాడు.
- అనుచరుల ప్రేరణ, మనోధైర్యం, పని సామర్థ్యం పెంచుతుంది. ఎలాగంటే:
- అనుచరుల గుర్తింపును, స్వీయ భావనను ప్రాజెక్టుతో, సంస్థ సామూహిక గుర్తింపుతో జోడించడం
- తాను ఆదర్శంగా (రోల్ మోడల్) నిలిచి ప్రేరేపించడం, ఆసక్తి పెంచడం
- తమ పనికి ఎక్కువ బాధ్యత తీసుకునేలా సవాలు చేయడం
- అనుచరుల బలాలు, బలహీనతలు అర్థం చేసుకుని వారి పనితీరు పెరిగే పనులు అప్పగించడం
లావాదేవీ నాయకత్వం (ట్రాన్సాక్షనల్):
- దీనినే నిర్వాహక నాయకత్వం (మేనేజీరియల్) అని కూడా అంటారు. దృష్టి పర్యవేక్షణ, వ్యవస్థీకరణ, పనితీరు మీద.
- బహుమతులు, శిక్షలు రెండింటి ద్వారా అనుచరులు నియమాలు పాటించేలా చేస్తాడు.
- పరివర్తనాత్మక నాయకుల్లా భవిష్యత్తును మార్చాలని చూడడు; ఉన్నది ఉన్నట్లు ఉంచాలని చూస్తాడు. తప్పులు, నియమాల నుంచి వైదొలగడాలు కనిపెట్టడానికి అనుచరుల పనిని గమనిస్తాడు.
- సంక్షోభ, అత్యవసర పరిస్థితుల్లో, ఒక నిర్దిష్ట పద్ధతిలోనే చేయాల్సిన పనుల్లో ఇది సమర్థంగా పనిచేస్తుంది.
| అంశం | పరివర్తనాత్మక | లావాదేవీ |
|---|---|---|
| లక్ష్యం | మార్పు, దార్శనికత | ఉన్న స్థితిని కాపాడటం |
| సాధనం | ప్రేరణ, ఆదర్శం | బహుమతులు, శిక్షలు |
| దృష్టి | అనుచరుల ప్రేరణ, బాధ్యత | పర్యవేక్షణ, తప్పులు కనిపెట్టడం |
| బాగా పనిచేసేది | మార్పు కావలసిన సంస్థల్లో | సంక్షోభ, అత్యవసర పరిస్థితుల్లో |
సందర్భానుసార నాయకత్వం: హెర్సీ, బ్లాన్చార్డ్
- సందర్భానుసార నాయకత్వాన్ని (సిట్యుయేషనల్) కెన్నెత్ బ్లాన్చార్డ్, పాల్ హెర్సీ అభివృద్ధి చేసి అధ్యయనం చేశారు.
- నాయకుడు తాను ప్రభావితం చేయాలనుకునే అనుచరుల సంసిద్ధత (పరిణతి) కి తగ్గట్టు తన శైలిని మార్చుకోవాలి. మారాల్సింది నాయకుడే, అనుచరుడు కాదు. పరిస్థితిని బట్టి శైలి నిరంతరం మారవచ్చు.
- హెర్సీ-బ్లాన్చార్డ్ నమూనా బాగా తెలిసిన సందర్భానుసార సిద్ధాంతాల్లో ఒకటి. ఇది మొదట 1969 లో ప్రచురితమైంది. ఈ అసలు నమూనాలో నాయకుడు అనుచరుల పరిణతి / సంసిద్ధతను బట్టి శైలిని ఎంచుకుంటాడు. ఇందులో నాలుగు ప్రధాన శైలులు:
| వరుస | శైలి | అర్థం |
|---|---|---|
| 1 | చెప్పే శైలి (టెల్లింగ్) | ఏం చేయాలో ప్రజలకు చెప్పడం |
| 2 | ఒప్పించే శైలి (సెల్లింగ్) | తన ఆలోచనలను అనుచరులు ఒప్పుకునేలా ఒప్పించడం |
| 3 | పాల్గొనే శైలి (పార్టిసిపేటింగ్) | నిర్ణయ ప్రక్రియలో సభ్యులకు ఎక్కువ చురుకైన పాత్ర ఇవ్వడం |
| 4 | అప్పగించే శైలి (డెలిగేటింగ్) | నాయకుడు జోక్యం చేసుకోకుండా ఎక్కువ నిర్ణయాలు సభ్యులకే వదలడం |
బ్లాన్చార్డ్ SLII శైలులు
తర్వాత బ్లాన్చార్డ్ అసలు నమూనాను SLII గా విస్తరించారు (1985, ప్యాట్రీషియా జిగార్మి, డ్రియా జిగార్మిలతో కలిసి). SLII లో అభ్యాసకుల (అనుచరుల) వికాస స్థాయి - వారి నైపుణ్యం, నిబద్ధత - నాయకుడు వాడాల్సిన శైలిని నిర్ణయిస్తుంది. ఇందులోనూ నాలుగు శైలులు:
| వరుస | శైలి | నిర్దేశం | సహాయం |
|---|---|---|---|
| 1 | నిర్దేశించే శైలి (డైరెక్టింగ్) | ఎక్కువ (స్పష్టమైన సూచనలు ఇచ్చి దగ్గరగా పర్యవేక్షిస్తాడు) | తక్కువ |
| 2 | శిక్షణ ఇచ్చే శైలి (కోచింగ్) | ఎక్కువ | ఎక్కువ |
| 3 | అండగా ఉండే శైలి (సపోర్టింగ్) | తక్కువ | ఎక్కువ |
| 4 | అప్పగించే శైలి (డెలిగేటింగ్) | తక్కువ | తక్కువ |
- ఈ శైలుల్లో కొన్నిటికి లెవిన్ చెప్పిన మూడు మూల శైలులతో స్థూలమైన పోలిక మాత్రమే ఉంది: నిర్దేశించే శైలి కొంతవరకు నిరంకుశ శైలిలా, అప్పగించే శైలి కొంతవరకు స్వేచ్ఛా శైలిలా కనిపిస్తాయి. తేడా: నిర్దేశించే నాయకుడు పనిని వివరించి దగ్గరగా పర్యవేక్షిస్తాడు; అప్పగించడం అంటే సమర్థులైన అనుచరులకు ఆలోచించి బాధ్యత అప్పగించడం, వారిని ఊరికే వదిలేయడం కాదు.
పరీక్ష కోణం: లెవిన్ 1939 = నిరంకుశ, ప్రజాస్వామ్య, స్వేచ్ఛా (లేసెజ్-ఫెయిర్). నిరంకుశ = నాయకుడే నిర్ణయం; స్వేచ్ఛా = అనుచరులకే వదలడం. పరివర్తనాత్మక = మార్పు, దార్శనికత, ఆదర్శం; లావాదేవీ (నిర్వాహక) = బహుమతులు-శిక్షలు, ఉన్నది కాపాడటం, సంక్షోభాల్లో సమర్థం. సందర్భానుసార = హెర్సీ, బ్లాన్చార్డ్; మారాల్సింది నాయకుడు. హెర్సీ-బ్లాన్చార్డ్ 1969 (అనుచరుల పరిణతి / సంసిద్ధత): చెప్పే, ఒప్పించే, పాల్గొనే, అప్పగించే. SLII (1985, వికాస స్థాయి): నిర్దేశించే, శిక్షణ ఇచ్చే, అండగా ఉండే, అప్పగించే.
మెమొరీ కోడ్: లెవిన్ "ని-ప్ర-స్వే 39" = నిరంకుశ, ప్రజాస్వామ్య, స్వేచ్ఛా - 1939. హెర్సీ-బ్లాన్చార్డ్ "చె-ఒ-పా-అ 69" = చెప్పే, ఒప్పించే, పాల్గొనే, అప్పగించే - 1969. లావాదేవీ = "బహుమతి-శిక్ష బేరం", పరివర్తనాత్మక = "మార్పు కల".