మానసిక చికిత్సలో ఎన్ని రకాలు ఉన్నాయో, మంత్రణంలోనూ అలాంటి రకాలు ఉన్నాయి. వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు, వారి తల్లిదండ్రులకు ఎక్కువగా ఉపయోగపడే మూడు రకాలు:
| రకం | ఎవరిపై దృష్టి | ముఖ్య లక్షణం |
|---|---|---|
| శిశు కేంద్రిత మంత్రణం | బిడ్డ, తల్లిదండ్రులు | ఒక్కరికి ఒక్కరుగా చికిత్స; సానుకూల దృక్పథం; ఎదుగుదలకు అనుకూల వాతావరణం |
| సహాయక మంత్రణం | క్లయింట్ (మంత్రణం కోరే వ్యక్తి) | ఓదార్పు, ప్రోత్సాహం; ఆందోళన తగ్గించడం; ఆరోగ్యకరమైన ఆలోచనలను బలపరచడం |
| కుటుంబ మంత్రణం | కుటుంబం మొత్తం (ఒక వ్యవస్థగా) | సభ్యుల మధ్య సంబంధాలు, పరస్పర చర్యలు |
శిశు కేంద్రిత మంత్రణం
- ఇది ఒక్కరికి ఒక్కరుగా (వన్-టు-వన్) జరిగే చికిత్స. బడిలో చేరే వయసుకు ముందున్న పిల్లల నుంచి పెద్ద పిల్లల వరకు అన్ని వయసులవారికీ, అన్ని రకాల సమస్యలకూ అందుబాటులో ఉంటుంది.
- బిడ్డ ఈ రంగాల్లో ఒకటి లేదా ఎక్కువ వాటిలో అడ్డంకులు ఎదుర్కొంటున్నట్లు తల్లిదండ్రులు గమనించవచ్చు:
- కుంగుబాటు (డిప్రెషన్), ఆందోళన
- మానసిక స్థితి తరచూ మారడం
- గతంలో జరిగిన మానసిక గాయం
- ప్రవర్తనా సమస్యలు
- జీవితంలో పెద్ద మార్పులు (ఉదాహరణకు ఆత్మీయుల మరణం, తల్లిదండ్రుల విడాకులు)
- "తల్లిదండ్రుల కంటే బిడ్డను బాగా ఎరిగినవారు ఎవరూ లేరు" అనే నమ్మకంతో మంత్రణకర్త తల్లిదండ్రులతో దగ్గరగా కలిసి పనిచేస్తాడు.
- ఈ విధానం బిడ్డ, తల్లిదండ్రుల గత, ప్రస్తుత వ్యక్తిగత అనుభవాలను కచ్చితంగా, సహానుభూతితో అర్థం చేసుకోవడం, గౌరవించడం మీద ఆధారపడుతుంది.
- ఇది సానుకూల విధానం: తల్లిదండ్రులు, బిడ్డలోని నిర్మాణాత్మక (మంచి) వైపు మీద దృష్టి పెడుతుంది.
- విత్తనం ఉపమానం: సరైన పరిస్థితులు ఇస్తే ఒక విత్తనం తనంతట తానే మంచి దిశలో పెరిగి ఆరోగ్యకరమైన పెద్ద మొక్క అవుతుంది. అలాగే శిశు కేంద్రిత విధానం ఎదుగుదలకు అనుకూల వాతావరణం కల్పిస్తుంది; దానిలో తల్లిదండ్రులు, బిడ్డ ఇద్దరూ శక్తి పొంది తమ జీవితాల్లో మంచి మార్పులు చేసుకుంటారు.
సహాయక మంత్రణం
- సహాయక మంత్రణం ఒక మానసిక చికిత్సా విధానం. ఇది మనో గతిశీల (సైకోడైనమిక్), జ్ఞానాత్మక-ప్రవర్తనా, వ్యక్తుల మధ్య సంబంధాల భావనలు, పద్ధతులను కలుపుకుంటుంది.
- లక్ష్యం: క్లయింట్లోని ఆరోగ్యకరమైన, పరిస్థితులకు తగ్గట్టు మారే ఆలోచనా, ప్రవర్తనా తీరులను బలపరచడం; దాని ద్వారా మానసిక రుగ్మత లక్షణాలకు కారణమయ్యే అంతర్గత మానసిక సంఘర్షణలను తగ్గించడం.
- మనోవిశ్లేషణతో తేడా: మనోవిశ్లేషణలో విశ్లేషకుడు "ఖాళీ కాన్వాస్" లాగా తటస్థంగా ఉంటాడు. సహాయక మంత్రణంలో చికిత్సకుడు క్లయింట్తో భావోద్వేగంతో, ప్రోత్సాహంతో, అండగా ఉండే సంబంధం పెట్టుకుంటాడు. దీని ద్వారా, ముఖ్యంగా ఇతరులతో సంబంధాల విషయంలో, ఆరోగ్యకరమైన రక్షణ తంత్రాలను పెంచుతాడు.
సహాయక పద్ధతుల స్వభావం:
- ఇవి క్లయింట్కు ఓదార్పు ఇవ్వడానికి, దారి చూపడానికి వాడే నైపుణ్యాలు.
- మానసిక లేదా ప్రవర్తనా కారణాలను నేరుగా పట్టించుకోకుండా క్లయింట్ బాధను తగ్గించడమే వీటి ఉద్దేశం. అందుకే ఇవి నిర్దిష్టం కాని (నాన్-స్పెసిఫిక్) పద్ధతులు.
- చికిత్సలో ఎప్పుడైనా వాడవచ్చు; కానీ ఎక్కువగా ప్రారంభ దశల్లో వాడతారు. తర్వాతి దశల్లో మరింత నిర్దిష్టమైన పద్ధతులు అవసరం కావచ్చు.
- మంత్రణకర్త ఈ పద్ధతులతో చిన్న మంత్రణ సమావేశాలు నడపవచ్చు: శ్రద్ధగా వినడం (యాక్టివ్ లిజనింగ్), సలహా ఇవ్వడం, కొత్త కోణం చూపడం, క్లయింట్ ఆందోళనలు సహజమైనవే అని నిర్ధారించడం.
- సహానుభూతి చూపుతూనే, సంభాషణను స్పష్టమైన, సరళమైన, నిర్దిష్టమైన ప్రవర్తనా మార్పు ప్రణాళికల వైపు నడుపుతాడు. ఈ మార్పు పని, ఇల్లు, ఆర్థిక విషయాలు లేదా ఆరోగ్యానికి సంబంధించినది కావచ్చు.
తట్టుకునే వ్యూహాలు (కోపింగ్ స్ట్రాటజీస్):
| వ్యూహం | ఏ పరిస్థితికి |
|---|---|
| సమస్య కేంద్రిత వ్యూహాలు | మార్చగలిగే పరిస్థితులకు |
| భావోద్వేగ కేంద్రిత వ్యూహాలు | మార్చలేని పరిస్థితులకు |
- పరిస్థితిని మార్చగలమా లేదా అని మంత్రణకర్త ముందు గుర్తించాలి; దాన్ని బట్టి సరైన వ్యూహం, సహాయక పద్ధతులు వాడాలి.
కుటుంబ మంత్రణం
- కుటుంబం అంటే ఒకే చోట ఉండే లేదా బంధుత్వం ఉన్న వ్యక్తుల గుంపు మాత్రమే కాదు. కుటుంబం తనంతట తానే ఒక వ్యవస్థ: దానికి సొంత నియమాలు, పాత్రలు, అధికార నిర్మాణం ఉంటాయి.
- సభ్యులందరూ కలిసి ఒక మొత్తం (వ్యవస్థ) ఏర్పరుస్తారు; ఆ వ్యవస్థకు రకరకాల ఇబ్బందులు రావచ్చు. ఒక సభ్యుడిని ప్రభావితం చేసేది మిగతా అందరినీ ప్రభావితం చేస్తుంది. (వైకల్యం ఉన్న బిడ్డ పుట్టినప్పుడు ఇంటిల్లిపాదీ ప్రభావితం కావడం దీనికి ఉదాహరణ.)
- సభ్యుల మధ్య బంధాలు లోతైనవి; జీవితాంతం నిలిచే బలమైన భావోద్వేగ అనుబంధాలతో వారు ముడిపడి ఉంటారు.
- కుటుంబ మంత్రణం సభ్యుల మధ్య సంబంధాలు, పరస్పర చర్యల మీద దృష్టి పెడుతుంది.
కుటుంబ మంత్రణం వల్ల లాభాలు
- ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకునే, వ్యవహరించే అనారోగ్యకర తీరులను మంచిగా పనిచేసే తీరులుగా మార్చుకోవచ్చు.
- సభ్యుల మధ్య సంబంధాలు బలపడతాయి.
- చిన్నప్పటి కుటుంబ సంబంధాలు, ఉమ్మడి (విస్తృత) కుటుంబ సంబంధాలు ప్రస్తుత కుటుంబ సంబంధాలను ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయో అర్థమవుతుంది.
- ఆరోగ్యకరమైన కుటుంబ నిర్మాణం ఆరోగ్యకరమైన సంబంధాలకు ఎలా తోడ్పడుతుందో నేర్చుకుంటారు.
- ప్రతి సభ్యుడి ప్రత్యేకత (విడిగా ఉండే స్వేచ్ఛ) ను ప్రోత్సహిస్తూనే, సభ్యుల మధ్య అనుబంధాన్ని కాపాడుకోవడం, పెంచుకోవడం నేర్చుకుంటారు.
పరీక్ష కోణం: శిశు కేంద్రిత = ఒక్కరికి ఒక్కరుగా, అన్ని వయసులకు, సానుకూల విధానం, "విత్తనం" ఉపమానం, తల్లిదండ్రులతో కలిసి పని. సహాయక = సైకోడైనమిక్ + జ్ఞానాత్మక-ప్రవర్తనా + వ్యక్తుల మధ్య సంబంధాల కలయిక; పద్ధతులు నిర్దిష్టం కానివి, ఎక్కువగా ప్రారంభ దశల్లో; సమస్య కేంద్రిత = మార్చగలిగేవి, భావోద్వేగ కేంద్రిత = మార్చలేనివి. కుటుంబ = కుటుంబం ఒక వ్యవస్థ (నియమాలు, పాత్రలు, అధికార నిర్మాణం); దృష్టి సంబంధాలు, పరస్పర చర్యలపై.
మెమొరీ కోడ్: మూడు రకాలు "శి-స-కు" = శిశు కేంద్రిత (విత్తనం), సహాయక (ఓదార్పు), కుటుంబ (వ్యవస్థ). తట్టుకునే వ్యూహాల జత "మారితే సమస్య, మారకపోతే మనసు" - మార్చగలిగితే సమస్య కేంద్రిత, మార్చలేకపోతే భావోద్వేగ కేంద్రిత. కుటుంబ వ్యవస్థ "ని-పా-అ" = నియమాలు, పాత్రలు, అధికార నిర్మాణం.