బడి వాతావరణంలో, ముఖ్యంగా భారతీయ బడుల్లో సాంఘిక, సాంస్కృతిక, భాషాపరమైన, లింగపరమైన వైవిధ్యాలు కనిపిస్తాయి. అభ్యసనంలో ప్రభావం చూపే ఇతర అంశాలు కూడా ఉన్నాయి.
సాంఘిక, సాంస్కృతిక వైవిధ్యం
- ఒక తరగతిలో అనేక నేపథ్యాల విద్యార్థులు ఉంటారు; వారి అనుభవాలు, సాంస్కృతిక ఆలోచనలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. సాంస్కృతిక, భాషా, సాంఘిక వైవిధ్యం ఉన్న విద్యార్థుల అనుభవాలు, ఆలోచనలు తరగతికి అమూల్యమైన వనరులు. కొత్త వాతావరణంలో, కొత్త వ్యక్తుల పరిచయంతో మనం ఎన్నో విధాలుగా నేర్చుకోవచ్చు.
- ప్రాథమిక తరగతుల్లో చేరే విద్యార్థుల సంఖ్య రోజురోజుకూ పెరుగుతోంది. వారి నైపుణ్యాల్లో, సాంఘిక, సాంస్కృతిక, ఆర్థిక, రాజకీయ నేపథ్యాల్లో వైవిధ్యం ఉంది. అందుకే బడుల్లో సమగ్ర అభ్యసన వాతావరణం పెంచాలి; వైవిధ్యాన్ని నిర్మాణాత్మకంగా వాడుకుని సాంఘిక న్యాయాన్ని సాధించాలి. ఈ సందర్భంలో సమ్మిళిత విద్య ఆచరణ ప్రాముఖ్యం పెరిగింది.
- RTE చట్టం 2009 విజయవంతం కావాలంటే, సాంఘిక-సాంస్కృతిక వైవిధ్యం ఉన్న విద్యార్థులు - ముఖ్యంగా బలహీన వర్గాలవారు - తరగతిలో క్రియాశీల భాగస్వాములు కావాలి.
- వీరిలో చాలామంది సాంఘికంగా, ఆర్థికంగా, మతపరంగా వెనుకబడినవారు: SC, ST, ఆర్థికంగా వెనుకబడినవారు, వలస కూలీలు, పట్టణాల్లో నివసించే పేదలు, వైకల్యం ఉన్న పిల్లలు; మతపరమైన అల్పసంఖ్యాకులు కూడా ఇందులో ఉంటారు. ఈ వెనుకబాటు వల్ల వీరు బడి విద్య వంటి సార్వత్రిక హక్కులను కోల్పోతున్నారు.
- RTE 2009 బడుల్లో ప్రవేశం, హాజరు, చదువు పూర్తి చేయడాన్ని నిర్బంధం చేస్తూ న్యాయపరమైన నిబంధనలు పెట్టింది; కానీ అది సరిపోదు. అభ్యసన వాతావరణంలో భయం, ఒత్తిడి, ఆందోళన లేకుండా చేయడం ముఖ్యం. చదువును ఒత్తిడి లేకుండా, విద్యార్థికి అనుగుణంగా చేయడంలో ఉపాధ్యాయుడిదే ముఖ్య పాత్ర.
అభ్యసనంలో భాషాపరమైన వైవిధ్యం
భారతదేశంలో భాషా వైవిధ్యం అతి సంక్లిష్టమైనది. ఒక చిన్న ప్రాంతంలోనైనా అనేక భాషలు, అనుసంధాన భాషలు మాట్లాడతారు. వేర్వేరు మాతృభాషల విద్యార్థులు, తరగతిలో ఒకే భాష వాడటం వల్ల ఇబ్బంది పడతారు. ఆ ఇబ్బందులు:
- ఒక తరగతిలో సాధారణంగా రెండు లేదా మూడు భాషలు మాతృభాషగా / ప్రథమ భాషగా ఉన్న విద్యార్థులు ఉంటారు.
- బోధనకు, పుస్తకాలకు వాడే భాష విద్యార్థి మాతృభాష కంటే వేరుగా ఉంటుంది.
- బోధకుడు వాడే భాష విద్యార్థికి సులభంగా అర్థమయ్యే భాష కాకపోవచ్చు.
- తరగతిలో అందరూ మాట్లాడే భాష మాట్లాడని విద్యార్థుల పట్ల బోధకుడి వైఖరి.
- బలహీన వర్గాల కుటుంబాల్లో, ఇళ్లలో, చుట్టుపక్కల ఉండే తక్కువ అక్షరాస్యత.
- విద్యా ప్రణాళిక, బోధనా ప్రక్రియ ఎప్పుడూ ఒకే భాషను అనుసరించే తరగతులను బట్టే తయారవుతాయి.
అభ్యసనంలో లింగ వైవిధ్యం
- వ్యక్తి ముఖ్య లక్షణాల్లో ఒకటైన లింగం ప్రతి ఒక్కరినీ ప్రభావితం చేస్తుంది; వయసుతో సంబంధం లేకుండా అన్ని తరగతుల్లో విద్యార్థి అనుభవాలు దీనిపై ఆధారపడతాయి.
- విద్యార్థుల భద్రతా భావం, తరగతిలో వారి విజయాల మధ్య సంబంధంపై చాలా పరిశోధనలు జరిగాయి. ఈ భద్రతా భావాన్ని ప్రభావితం చేసే ముఖ్య అంశం లింగభేదం.
- లింగ వివక్షకు తావివ్వకుండా ప్రాథమిక సాంఘికీకరణ ప్రక్రియను నిర్వహించే బాధ్యత బడులది. విద్యార్థులు లింగ వివక్ష వల్ల నష్టపోకుండా చూసే బాధ్యత విద్యాసంస్థలది, వ్యక్తులది.
- విద్యార్థుల అభిరుచులు, నైపుణ్యాలు, మేధాశక్తులను పెంచే కార్యక్రమాలు చేపట్టాలి; ఇవి సమాజ ఎదుగుదలకు తోడ్పడతాయి. బడి కొత్త ఆలోచనలను, నూతన ఆవిష్కరణలను పరిశోధించే ప్రదేశంగా ఉండాలి.
- లింగ వివక్ష, భాష, సాంస్కృతిక నేపథ్యం, సామాజిక-ఆర్థిక పరిస్థితులు లేదా వైకల్యం - వీటిలో దేని వల్లా ఏ విద్యార్థీ వెనుకబడకూడదు.
- భిన్నతల కారణంగా "వారు కొన్ని పనులు చేయలేరు" అనడం వల్ల వారిలోని అంతర్గత మానవీయ శక్తులను కోల్పోతున్నాం. "చేయలేరు, చేయకూడదు" అనే భావనల వల్ల సమాజం ఎన్నో ఆవిష్కరణలను, కళాఖండాలను, కొత్త మందులను కోల్పోయి ఉండవచ్చు.
NCERT దృష్టిలో లింగ వివక్ష
- NCERT ఆధార పత్రం: అభివృద్ధి చెందిన, చెందుతున్న అన్ని దేశాల్లో అన్ని వివక్షల్లో లింగ వివక్ష అతి ముఖ్యమైనది. దాన్ని దూరం చేసే సామర్థ్యం, సాంఘిక మార్పులు తెచ్చే శక్తి విద్యకు ఉంది.
- భారత ప్రభుత్వం కేంద్ర, రాష్ట్ర స్థాయిల్లో విస్తృత చర్చల ద్వారా విద్యలో లింగ వివక్ష లేకుండా చేస్తోంది.
| సంవత్సరం | ప్రయత్నం |
|---|---|
| 1986 | NPE (జాతీయ విద్యా విధానం) - ముఖ్యమైన ప్రయత్నం |
| 1992 | POA (కార్యాచరణ ప్రణాళిక) |
| 2001 | మహిళా సాధికారత జాతీయ విధానం - ఇదే విషయాన్ని ప్రతిబింబించింది |
| 1975, 1988, 2000, 2005 | NCERT విద్యా ప్రణాళికా చట్రాలు - లింగ వివక్షపై ప్రత్యేక దృష్టి |
- లింగ వివక్ష నిర్మూలన, లింగ వైవిధ్యం సునిశ్చితమయ్యే విద్యా ప్రణాళికలపై దృష్టి పెట్టారు.
- ఎన్నో ప్రయత్నాలు జరిగినా ప్రపంచీకరణ, సరళీకరణ, ICT ప్రగతి వల్ల ఈ విషయాన్ని మళ్ళీ సమగ్రంగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది.
అభ్యసనంలో ఇతర వైవిధ్య కారకాలు
- విద్యార్థులు రకరకాలుగా నేర్చుకుంటారని విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం నిరూపించింది. కొందరు దృశ్య పద్ధతులు, చిత్రాలు, గ్రాఫ్లు, పట్టికల ద్వారా నేర్చుకుంటారు; మరికొందరు క్రియాత్మకంగా - ప్రాజెక్టుల ద్వారా - అర్థం చేసుకుంటారు. (అభ్యసన శైలుల వివరాలు "సమ్మిళిత విద్య: భావన, సూత్రాలు, అవరోధాలు" అధ్యాయంలో ఉన్నాయి.)
- తరగతి ప్రాధాన్యం, అందులో జరిగే కార్యక్రమాలపై కూడా వైవిధ్య ప్రభావం ఉంటుంది. విద్యార్థి అవసరాలు, అతని వనరులు, పూర్వ జ్ఞానం కూడా ముఖ్యమే.
- వైవిధ్యం ఉన్న విద్యార్థులు తాము తరగతికి చెందినవారం కాదనుకుని, తరగతి వ్యవహారాల్లో పాల్గొనక, అసమర్థతా భావంతో ఇతర విషయాలపై దృష్టి పెడతారు.
- విద్యార్థుల ప్రావీణ్యాన్ని సరిగా కొలవలేక బోధకులు తప్పుడు అంచనాలతో, అందరి అభ్యసన ప్రమాణాలు ఒకేలా ఉండాలని అనుకోవచ్చు.
- భిన్నతలను గుర్తించి, తరగతిలో వాటి ప్రభావాన్ని అంచనా వేయగలిగితే విద్యార్థులు, బోధకులు తరగతిని ఒక సమ్మిళిత అభ్యసన ప్రదేశంగా చూడగలరు.
- అభ్యసన వాతావరణంలో ప్రతి విద్యార్థీ ప్రత్యేకమే. తేడాలు చిన్నవి లేదా పెద్దవి కావచ్చు. కొన్ని తేడాలు తెలివైన విద్యార్థులకు లాభం చేకూరుస్తాయి; మరికొన్ని వైకల్యం ఉన్నవారికి సవాలుగా మారవచ్చు.
- ఇతర విషయాలతో సంబంధం లేకుండా అందరినీ కలుపుకుని, విలువ ఇచ్చి, గౌరవంగా నిలబడే అవకాశం కల్పించడమే సమ్మిళితం. దీనికి బడి వాతావరణంలో ఈ విలువలు, సాన్నిహిత్యం, భౌతిక, సాంఘిక అందుబాటు ఉండాలి.
- RTE వంటి సంస్కరణలతో బడుల్లో వైవిధ్యం పెరుగుతోంది; ఉపాధ్యాయులు ఎప్పుడూ లేనంత వైవిధ్యాన్ని ఎదుర్కొంటున్నారు. అందుకే సమ్మిళిత విద్య అవసరం ఎంతో ఉంది.
పరీక్ష కోణం: వైవిధ్యం గల విద్యార్థుల అనుభవాలు = అమూల్య వనరులు. RTE 2009 ప్రవేశం, హాజరు, చదువు పూర్తి చేయడాన్ని నిర్బంధం చేసింది; కానీ భయం, ఒత్తిడి, ఆందోళన లేని వాతావరణం అవసరం - ఉపాధ్యాయుడే కీలకం. భద్రతా భావాన్ని ప్రభావితం చేసే ముఖ్య అంశం = లింగభేదం. లింగ వివక్ష తొలగింపు ప్రయత్నాలు: NPE 1986, POA 1992, మహిళా సాధికారత విధానం 2001; NCERT చట్రాలు 1975, 1988, 2000, 2005.
మెమొరీ కోడ్: లింగ వివక్షపై NCERT చట్రాలు "75 - 88 - 2000 - 2005"; విధానాలు "86 - 92 - 2001" (NPE, POA, మహిళా సాధికారత). RTE లక్ష్యం "ప్ర-హా-పూ" - ప్రవేశం, హాజరు, చదువు పూర్తి; దానికి తోడు "భ-ఒ-ఆ లేని తరగతి" (భయం, ఒత్తిడి, ఆందోళన లేని).
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
ఆధునిక కాలంలో విద్య అనేది ఇలా ఉండాలి
- (1)శిశు కేంద్రీకృతం
- (2)ఉపాధ్యాయ కేంద్రీకృతం
- (3)తల్లిదండ్రుల కేంద్రీకృతం
- (4)సమాజ కేంద్రీకృతం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) శిశు కేంద్రీకృతం
ఆధునిక విద్య దేని చుట్టూ ఉండాలి అని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
రూసో, ఫ్రోబెల్, జాన్ డ్యూయీ లాంటి విద్యావేత్తలు పిల్లవాడినే విద్యకు కేంద్రంగా చూశారు. శిశు కేంద్రీకృత విద్యలో (Child Centred Education) పిల్లల ఆసక్తులు, అవసరాలు, సామర్థ్యాలు, వైయుక్తిక భేదాలను బట్టి పాఠ్యాంశం, బోధన పద్ధతులు ఉంటాయి. పిల్లలు కృత్యాల ద్వారా, చేస్తూ నేర్చుకుంటారు. ఉపాధ్యాయుడు మార్గదర్శిగా ఉంటాడు. NCF 2005, RTE 2009, NEP 2020 కూడా ఇదే చెబుతున్నాయి.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) శిశు కేంద్రీకృతం.
ఉపాధ్యాయ కేంద్రీకృతం (2) సంప్రదాయ పద్ధతి. అందులో ఉపాధ్యాయుడు చెబుతాడు, పిల్లలు వింటారు. తల్లిదండ్రులు (3), సమాజం (4) విద్యలో భాగస్వాములు మాత్రమే, విద్యకు కేంద్రం కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: ఆధునిక విద్య కేంద్రం = పిల్లవాడు; ఉపాధ్యాయుడు = మార్గదర్శి.