సంస్కృతి అంటే?
- ఒక సమాజంలోని సభ్యుల ఉమ్మడి నమ్మకాలు, ప్రవర్తనలు, వస్తువులు, ఇతర లక్షణాలు - వీటన్నిటి మొత్తాన్ని ఆ సమాజపు సంస్కృతి అంటారు. సమాజం సంస్కృతి ద్వారా తనను తాను నిర్వచించుకుని దాని విలువలను పాటిస్తుంది.
- సంస్కృతి ఒక విశాలమైన, సమగ్రమైన భావన: సభ్యుల సంపూర్ణ జీవన విధానం, భాష, సంప్రదాయాలు, ఆచారాలు, విలువలు, పరికరాలు, సాంకేతిక ఉత్పాదనలు, వ్యవస్థలు, సంస్థలు - వీటన్నిటి సముదాయం.
- కుటుంబం, విద్య, మతం, పని మొదలైనవి సమాజంలోని ఉమ్మడి సంస్థలు. సభ్యులు జీవితాంతం ఈ సంస్థల్లో పాల్గొంటూ సంస్కృతిని నేర్చుకుంటారు.
- సాంస్కృతిక అలవాట్లు ఒక ప్రత్యేక సమూహంలో పంచుకోబడతాయి; ఇతర సమూహాలతో పంచుకోబడకపోవచ్చు.
ఉపసమూహాలు, మార్పు
- ప్రతి సంస్కృతిలో ఉపసమూహాలు ఉంటాయి. వాటి మధ్య భాష, సామాజిక తరగతి, మతం, ప్రాంతం వంటి ఏదో ఒక సాంస్కృతిక అంశంలో తేడా ఉండవచ్చు. ఉమ్మడి లక్షణాలు ఉన్నా వీరిలో వీరికి తేడాలు ఉంటాయి.
- వ్యక్తులు, సమూహాలు, చుట్టూ ఉన్న వాతావరణం ఎప్పుడూ మారుతుంటాయి కాబట్టి సంస్కృతులు కూడా ఎల్లప్పుడూ మారుతూనే ఉంటాయి.
- ఒక సమాజంలోని భిన్న సంఘాలు, ఉపసంఘాల మధ్య తేడాలను సాంస్కృతిక వైవిధ్యం అంటారు. ఉదా: జాతి, సామాజిక స్థాయి, భాషల్లో వేరుగా ఉన్న విద్యార్థుల్లో సాంస్కృతిక వైవిధ్యం ఉంది.
సాంస్కృతిక వైవిధ్యం: లక్షణాలు
- రకరకాల సంస్కృతులు ఉండే గుణమే సాంస్కృతిక వైవిధ్యం. ఇతరుల సంస్కృతిలోని భిన్నతను గౌరవించడమే వైవిధ్య లక్షణం.
- ఒక ప్రాంతంలో లేదా ఒక సంస్థలో ఉన్న రకరకాల వ్యక్తులు, వారి సంస్కృతులను కూడా సాంస్కృతిక వైవిధ్యం అంటారు.
- ప్రపంచీకరణ వల్ల ప్రపంచ సాంస్కృతిక వైవిధ్యం తగ్గిపోతోంది.
- అనేక భాషలు, మతాలు, కులాలు, జాతులతో నిండిన భారతదేశం సాంస్కృతిక వైవిధ్యానికి గొప్ప ఉదాహరణ.
- ఒక ప్రాంతం నుంచి మరో ప్రాంతానికి ప్రజల వలస వల్ల సమాజంలో సాంస్కృతిక వైవిధ్యం పెరుగుతుంది.
- ప్రవర్తన, అలవాట్లలో వేరుగా ఉన్నా కలిసి ఉండే సమూహాల సహజీవనమే సాంస్కృతిక వైవిధ్యానికి లక్షణం.
UNESCO సాంస్కృతిక వైవిధ్య సార్వత్రిక ప్రకటన 2001
UNESCO సర్వసభ్య సమావేశం 2001లో సాంస్కృతిక వైవిధ్యంపై అతి ముఖ్యమైన "యూనివర్సల్ డిక్లరేషన్ ఆన్ కల్చరల్ డైవర్సిటీ" ని ఆమోదించింది. అంతర్జాతీయంగా సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని "మానవ జాతి (ఉమ్మడి) వారసత్వం" స్థాయికి పెంచిన ప్రకటన ఇది. దీని ముఖ్యాంశాలు నాలుగు భాగాల్లో ఉన్నాయి:
| భాగం | అంశం | సారం |
|---|---|---|
| 1 | సాంస్కృతిక వైవిధ్యం = మానవ జాతి వారసత్వం | కాలం, దేశాలను దాటి సంస్కృతి అనేక రూపాలు తీసుకుంటుంది; ఈ వైవిధ్యమే మానవజాతి ప్రత్యేకతను, బహుళత్వాన్ని పెంచుతుంది. ప్రకృతికి జీవవైవిధ్యం ఎంత ముఖ్యమో సాంస్కృతిక వైవిధ్యమూ అంతే ముఖ్యం; దీని వల్లే సృజనాత్మకత, నవ్యత పుడతాయి. ప్రస్తుత, భవిష్యత్ తరాలకు ఉపయోగపడేలా దీన్ని గుర్తించాలి |
| 2 | సాంస్కృతిక వైవిధ్యం నుంచి సాంస్కృతిక బహుళత్వం వైపు | బహుళ సంస్కృతుల సమాజాల్లో సమూహాల మధ్య సామరస్యం పెంచి, కలిసిమెలిసి జీవించేలా చూడాలి. అందరినీ సమ్మిళితం చేసి భాగస్వాములను చేస్తే సాంఘిక పటిష్ఠత, సమాజ ప్రగతి, శాంతి నెలకొంటాయి. బహుళత్వం సాంస్కృతిక మార్పిడికి, సృజనాత్మకతకు తోడ్పడుతుంది |
| 3 | అభివృద్ధికి సూచికగా సాంస్కృతిక వైవిధ్యం | ప్రతి వ్యక్తికీ ఎన్నో అవకాశాలు ఇస్తుంది; ఆర్థిక అభివృద్ధికే కాక మేధోపరమైన, ఉద్వేగపరమైన, నైతికపరమైన, ఆధ్యాత్మిక అస్తిత్వానికి మూలం |
| 4 | సాంస్కృతిక వైవిధ్యం, మానవ హక్కులు | దాని రక్షణ మన నైతిక బాధ్యత; మానవ గౌరవంతో విడదీయరానిది. మానవ హక్కులు, ప్రాథమిక స్వేచ్ఛల పట్ల - ముఖ్యంగా అల్పసంఖ్యాకులు, ఆదివాసీ (ఇండిజినస్) ప్రజల విషయంలో - నిబద్ధత. అంతర్జాతీయ న్యాయ సూత్రాలు ఇచ్చిన మానవ హక్కులను భంగపరిచేలా సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని ఎవరూ వాడకూడదు |
పరీక్ష కోణం: సంస్కృతి = సంపూర్ణ జీవన విధానం. ప్రపంచీకరణ సాంస్కృతిక వైవిధ్యాన్ని తగ్గిస్తుంది; వలస పెంచుతుంది. భారతదేశం = సాంస్కృతిక వైవిధ్యానికి గొప్ప ఉదాహరణ. UNESCO 2001 = సాంస్కృతిక వైవిధ్య సార్వత్రిక ప్రకటన; వైవిధ్యం = "మానవ జాతి ఉమ్మడి వారసత్వం"; ప్రకృతికి జీవవైవిధ్యం ఎంత ముఖ్యమో మానవ జాతికి సాంస్కృతిక వైవిధ్యం అంత ముఖ్యం.
మెమొరీ కోడ్: UNESCO 2001 నాలుగు భాగాలు "వా-బ-అ-హ" - వారసత్వం, బహుళత్వం, అభివృద్ధి, హక్కులు. "వలస పెంచుతుంది, ప్రపంచీకరణ తగ్గిస్తుంది".