- రాజ్యాంగ పరిషత్ 26 నవంబర్ 1949న రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించింది. అందుకే ఈ రోజును రాజ్యాంగ దినోత్సవంగా జరుపుకుంటాం.
- రాజ్యాంగం 26 జనవరి 1950న అమల్లోకి వచ్చింది. ఆ రోజు నుంచి భారతదేశం సర్వసత్తాక ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర దేశం అయింది. అందుకే ప్రతి ఏటా జనవరి 26ను గణతంత్ర దినోత్సవంగా జరుపుకుంటాం.
- రాజ్యాంగ ముసాయిదా సంఘానికి అధ్యక్షుడు డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్. ఆయన దృష్టిలో విద్య ఒక ఆయుధం లాంటిది: దేశం వెనుకబడటానికి కారణమైన సమస్యలన్నిటికీ పరిష్కారం తెచ్చి, దేశాన్ని ప్రగతి దారిలో నడిపించేది విద్యే.
- అందుకే పౌరులందరికీ నాణ్యమైన విద్య అందించడం రాజ్యం బాధ్యత అని రాజ్యాంగ కర్తలు భావించారు. "అందరికీ నాణ్యమైన విద్య" అనేది నేటి నినాదం కూడా.
- రాజ్యాంగంలో చెప్పిన ప్రజాస్వామ్య విలువలు - సమానత్వం, స్వేచ్ఛ, సౌభ్రాతృత్వం, సామాజిక న్యాయం - మన విద్యా విధానాలు, కార్యక్రమాలు, ప్రణాళికలు, జాతీయ ఆశయాలు అన్నిటినీ బలంగా ప్రభావితం చేస్తాయి.
- విద్య అభివృద్ధిలో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఏ పాత్ర పోషించాలో కూడా రాజ్యాంగమే స్పష్టంగా చెప్పింది.
రాజ్యాంగంలో విద్యకు సంబంధించిన భాగాలు
| రాజ్యాంగ భాగం | ఏం ఉంటుంది | విద్యకు సంబంధించిన ముఖ్య అధికరణలు |
|---|---|---|
| ప్రవేశిక | రాజ్యాంగ ఆశయాలు, విలువలు | న్యాయం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం |
| భాగం 3 (అధికరణలు 12-35) | ప్రాథమిక హక్కులు - న్యాయస్థానం ద్వారా అమలు చేయించుకోవచ్చు | 14, 15, 16, 17, 21, 21A, 23, 24, 25, 28, 29, 30, 32 |
| భాగం 4 (అధికరణలు 36-51) | ఆదేశిక సూత్రాలు - ప్రభుత్వానికి మార్గదర్శకాలు, న్యాయస్థానం ద్వారా అమలు చేయించలేం | 39(ఎఫ్), 41, 45, 46 |
| భాగం 4ఎ (అధికరణ 51A) | ప్రాథమిక విధులు | 51A(కె) - తల్లిదండ్రుల విధి |
| భాగం 17 | అధికార భాష | 343, 350A, 350B, 351 |
| ఏడవ షెడ్యూల్ | కేంద్ర, రాష్ట్ర, ఉమ్మడి జాబితాలు | కేంద్ర జాబితా 63-66, రాష్ట్ర జాబితా 12, ఉమ్మడి జాబితా 25 |
రాజ్యాంగం సూచించే విద్యా లక్ష్యాలు
రాజ్యాంగంలోని నిబంధనలను కలిపి చూస్తే విద్యకు సంబంధించి ఈ లక్ష్యాలు కనిపిస్తాయి:
- మొదట్లో విద్య ప్రధానంగా రాష్ట్రాల అంశం. 1976 నుంచి అది కేంద్రం, రాష్ట్రాలు రెండూ చట్టాలు చేయగల ఉమ్మడి అంశం.
- విద్య ద్వారా అందరికీ సమాన అవకాశాలు అందించడానికి రాజ్యం ప్రయత్నించాలి.
- ప్రాథమిక విద్యను తప్పనిసరిగా, అందరికీ (సార్వత్రికంగా) అందించాలి.
- ప్రాథమిక దశలో బోధన మాతృభాషలో జరగాలి; భాషా అల్పసంఖ్యాక వర్గాల పిల్లలకూ ఈ సదుపాయం ఉండాలి.
- శాస్త్ర, సాంకేతిక విద్యా సంస్థల ప్రమాణాల బాధ్యత ప్రధానంగా కేంద్ర ప్రభుత్వానిది.
- దేవనాగరి లిపిలోని హిందీని కేంద్రం అధికార భాషగా గుర్తించింది; దాని అభివృద్ధికి కృషి చేయాలి.
- లౌకిక సూత్రానికి లోబడి విద్య సాగాలి; ప్రభుత్వ నిధులతో పూర్తిగా నడిచే సంస్థల్లో మత బోధన ఉండకూడదు.
- అల్పసంఖ్యాక వర్గాలు తమకు నచ్చిన విద్యా సంస్థలు స్థాపించుకోవచ్చు. నిధులు ఇవ్వడంలో ప్రభుత్వం వాటి పట్ల ఎలాంటి వివక్ష చూపకూడదు.
పరీక్ష కోణం: ఆమోదం - 26 నవంబర్ 1949 (రాజ్యాంగ దినోత్సవం); అమలు - 26 జనవరి 1950 (గణతంత్ర దినోత్సవం). ముసాయిదా సంఘం అధ్యక్షుడు - డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్. ప్రాథమిక హక్కులు - భాగం 3; ఆదేశిక సూత్రాలు - భాగం 4; ప్రాథమిక విధులు - భాగం 4ఎ (51A).
మెమొరీ కోడ్: "నవంబర్లో ఆమోదం, జనవరిలో ఆచరణ" - 26-11-1949 ఆమోదం, 26-01-1950 అమలు; రెండు తేదీల్లోనూ 26. భాగాల వరుస "3 హక్కు - 4 సూత్రం - 4ఎ విధి".