భారతదేశంలో వైకల్యం ఉన్న పిల్లలను ప్రధాన స్రవంతిలో కలిపే ప్రయత్నం అర శతాబ్దానికి పైగా పాతది. భారత రాజ్యాంగ ప్రవేశిక ప్రతి పౌరుడికీ (వైకల్యం ఉన్నవారితో సహా) హోదాలో, అవకాశాల్లో సమానత్వం ఇస్తామని చెబుతుంది. "అందరికీ విద్య (EFA)" చాలా ఏళ్లుగా ప్రభుత్వ ప్రధాన లక్ష్యం; కానీ ఆర్థిక, సిబ్బంది కొరత వల్ల ఇంకా పూర్తిగా నెరవేరలేదు.
దృష్టి లోపం ఉన్న పిల్లల విద్య ప్రధానంగా నాలుగు రకాల సంస్థల్లో జరుగుతుంది: ప్రత్యేక, సాధారణ, సార్వత్రిక (ఓపెన్), అనియత (నాన్-ఫార్మల్) పాఠశాలలు.
ప్రత్యేక పాఠశాల అంటే?
- వైకల్యం ఉన్న పిల్లల కోసం ఏర్పాటు చేసిన విద్యాసంస్థ. భారతదేశంలో అమలైన తొలి విధానం ఇదే. వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు విద్య నేర్పలేమని అప్పటి విద్యావర్గం భావించింది; ప్రత్యేక పాఠశాలలు ఆ భావన తప్పని నిరూపించాయి.
- వసతి పాఠశాల (రెసిడెన్షియల్) = విద్యార్థులందరూ అక్కడే ఉంటూ చదువుకునే సంస్థ.
- అన్ని ప్రత్యేక పాఠశాలలు వసతి పాఠశాలలు కావు: కొన్ని పూర్తిగా వసతితో; కొన్ని పాక్షికంగా (కొందరు హాస్టల్లో, కొందరు బయటి నుంచి రోజూ వచ్చేవారు - డే స్కాలర్స్); కొన్నింటిలో హాస్టల్ ఉన్నా అందరూ రోజూ వచ్చేవారే.
- దృష్టి లోపం, వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లల ప్రత్యేక పాఠశాలలు సాధారణ పాఠ్యప్రణాళికనే అనుసరిస్తాయి. ఇతర వైకల్యాల్లో తేలికపాటి, మధ్యస్థ స్థాయి పిల్లలే సాధారణ పాఠ్యప్రణాళికతో చదవగలరు.
- పాఠ్యాంశాల్లో బాగా రాణించడానికి దృష్టి లోపం ఉన్న పిల్లలు అంధత్వానికి ప్రత్యేకమైన నైపుణ్యాలు నేర్చుకోవాలి. వీటిని "ప్లస్ కరిక్యులర్ కార్యకలాపాలు" (నేడు విస్తృత మూల పాఠ్యప్రణాళిక - ECC) అంటారు. సాధారణ పాఠ్యాంశాలకు, వీటికి మధ్య బలమైన సానుకూల సంబంధం ఉంది. ECC అంశాలను ఎక్కువగా అనుసరించేది ప్రత్యేక వసతి పాఠశాలల్లోనే.
- చాలా ప్రత్యేక పాఠశాలలు రక్షిత వాతావరణంలో 24 గంటల సంరక్షణ ఇస్తాయి.
చరిత్ర
| అంశం | వివరం |
|---|---|
| 1784 | వాలెంటిన్ హాయీ పారిస్లో అంధుల పాఠశాల స్థాపన; అంతకు ముందు అంధుల కోసం ఆశ్రమాలు మాత్రమే |
| 1883 | భారతదేశంలో తొలి బధిరుల పాఠశాల - ముంబయి (మిషనరీలు) |
| 1887 | భారతదేశంలో తొలి అంధుల పాఠశాల - అమృత్సర్ (మిషనరీలు) |
| స్వాతంత్ర్యం నాటికి | వైకల్యం ఉన్నవారికి నిర్బంధ విద్యకు చట్టం లేదు; రాజ్యాంగం అధికరణ 45 మంచి సేవలకు హామీ ఇచ్చినా చాలాకాలం చట్టంగా అమలు కాలేదు |
- స్వాతంత్ర్యానికి ముందు విదేశీ మిషనరీలు భారతదేశంలో వైకల్యం ఉన్నవారికి సేవలు ప్రారంభించారు; భారతీయులకు విదేశాల్లో సాంకేతిక శిక్షణ పొందడంలోనూ సహాయం చేశారు.
- నేడు దృష్టి వైకల్యాలున్నవారి జాతీయ సంస్థ NIEPVD డెహ్రాడూన్లో ఉంది.
- పాత అంచనా ప్రకారం భారతదేశంలో 3000 కు పైగా ప్రత్యేక పాఠశాలలు ఉండగా, వాటిలో సుమారు 900 వినికిడి లోపం, 400 దృష్టి లోపం, 1000 మేధో వైకల్యం, మిగతా 700 ఇతర శారీరక వైకల్యాల కోసం.
- జర్మనీలో అంధ పిల్లలు వసతి పాఠశాలలో చేరి, చదువు పూర్తయ్యాక పక్క భవనంలో చేతిపనుల్లో పనిచేసి, వృద్ధులయ్యాక అదే ప్రాంగణంలోని వృద్ధ అంధుల భవనానికి వెళ్లేవారని లోవెన్ఫెల్డ్ వర్ణించారు - ఒక రకమైన "ఊయల నుంచి సమాధి వరకు భద్రత".
అంధుల పాఠశాల ప్రత్యేకతలు
- దృష్టి లోపం చలన, జ్ఞానాత్మక, భావావేశ రంగాల్లో, వ్యక్తుల మధ్య సంబంధాల్లో ప్రత్యేక సమస్యలు తెస్తుంది. అంధుల పాఠశాల విద్యతో పాటు పరిహార నైపుణ్యాలు (పునరావాసం) కూడా నేర్పుతుంది.
- అది దాదాపు ఎప్పుడూ వసతి పాఠశాలే. దీనికి చారిత్రక కారణం (ఆశ్రమాల నుంచి పుట్టడం), జనాభా కారణం (అంధులు చెల్లాచెదురుగా ఉండటం వల్ల ఒకచోట చేర్చి చదివించాల్సి రావడం) రెండూ ఉన్నాయి.
- వసతి పాఠశాలల్లో పిల్లలను ఉంచడం సమాజ వైఖరిని రెండు వైపులా చూపుతుంది - సహాయం చేయాలనే కోరిక, వేరుచేసి నిర్బంధించాలనే ధోరణి.
- ప్రత్యేక బోధనా పద్ధతులు, చాలా తక్కువ ఉపాధ్యాయ-విద్యార్థి నిష్పత్తి, వైద్య, పారా మెడికల్ సిబ్బందితో దగ్గరి సంబంధం దీని ప్రత్యేకతలు.
- సమవయస్కులైన దృష్టి లోపం ఉన్న పిల్లలతో కలిసి విద్యా, సామాజిక, వినోద కార్యక్రమాల్లో పూర్తిగా పాల్గొనే అవకాశం ఉంటుంది; ప్రత్యేక పరికరాలు అందుబాటులో ఉంటాయి.
- రోజువారీ (డే) పాఠశాలలు: లాభనష్టాలు దాదాపు అవే; కానీ పిల్లవాడు సాయంత్రం ఇంటికి వెళ్లి కుటుంబంతో, చూపు ఉన్న పరిసరాలతో కలిసి గడుపుతాడు.
ప్రత్యేక పాఠశాల లక్ష్యాలు, నిర్వహణ
- పిల్లవాడిని ప్రవర్తనలో వీలైనంత "సాధారణంగా" తీర్చిదిద్దడం: దిశా జ్ఞానం, చలనశీలత, ఇంద్రియ శిక్షణ, మిగులు దృష్టి వాడకం, రోజువారీ జీవన నైపుణ్యాల శిక్షణ.
- సామాజిక సందర్భంలో కలిసిపోయేలా చేయడం; స్వతంత్రత - గరిష్ఠ ఆర్థిక, సామాజిక, వ్యక్తిగత స్వావలంబన; వైకల్యం ప్రతిబంధక ప్రభావాలను తగ్గించుకుని జీవించడం నేర్పడం.
- పాఠశాల నిర్వహణకు 4 ప్రధాన అంశాలు: (1) యాజమాన్యం, (2) బోధనా సిబ్బంది, (3) పాఠ్యప్రణాళిక, (4) విద్యార్థులు. వీటితో పాటు తల్లిదండ్రులతో కూడిన సమాజం కూడా సమానంగా ముఖ్యం - వైకల్యం ఉన్న పిల్లవాడి విద్యకు సాధనం, లక్ష్యం రెండూ సమాజమే.
- ఈ అంశాలన్నిటినీ కలిపి నడిపించే కేంద్ర శక్తి (ఇరుసు) ప్రధానోపాధ్యాయుడు / సంస్థాధిపతి.
ఆవిష్కర్తగా ప్రత్యేక పాఠశాల, సమ్మిళిత విద్యలో దాని పాత్ర
- జాతీయ విద్యా విధానం (1986, 1992 లో సవరణ) దృక్పథంలో మార్పు ప్రతిపాదించింది. చట్టాల కోసం ఒత్తిడి తేవడం, ప్రభుత్వ నిర్ణయకర్తలను చైతన్యపరచడం, సాధారణ పాఠశాలలకు సమైక్య వ్యవస్థ నిర్వహణలో సహాయం, పరిశోధనలు చేయడం ద్వారా ప్రత్యేక పాఠశాల మార్గదర్శిగా, ఆవిష్కర్తగా పనిచేయగలదు.
- అన్ని వనరులతో ప్రత్యేక పాఠశాల పెట్టడానికి భారీ పెట్టుబడి కావాలి; భారత్ వంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశానికి ప్రత్యామ్నాయాలు తప్పనిసరి. సమ్మిళిత విద్య ప్రత్యేక పాఠశాలకు ముప్పు కాదు; రెండూ పోటీ కాదు, పరస్పర పూరకాలు. ప్రత్యేక పాఠశాలలు తీవ్ర, అతి తీవ్ర వైకల్యం, అదనపు వైకల్యాలు ఉన్న పిల్లలపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టవచ్చు.
- సమ్మిళిత విద్య విస్తరణకు ప్రత్యేక పాఠశాల 7 విధాలుగా పాత్ర మార్చుకోవచ్చు:
- సమ్మిళిత విద్య అమలు చేస్తున్న సాధారణ పాఠశాలల సమూహానికి వనరుల కేంద్రంగా పనిచేయడం
- సాధారణ ఉపాధ్యాయులకు సేవాంతర్గత శిక్షణ కోర్సులు
- ప్రత్యేక పరికరాలను సాధారణ పాఠశాలలతో పంచుకోవడం
- వైకల్యం లేని పిల్లలకు అవగాహన కోసం వేసవి శిబిరాలు
- తీవ్ర, అతి తీవ్ర వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు వసతి సౌకర్యం
- కార్యాచరణ పరిశోధనలు చేసి సాధారణ పాఠశాలలకు సమాచారం అందించడం
- స్థానికంగా ప్రత్యామ్నాయ విద్య, పునరావాసం కోసం సమాజ ఆధారిత పునరావాస (CBR) సేవలు ప్రారంభించడం
పరీక్ష కోణం: భారతదేశంలో తొలి అంధుల పాఠశాల - అమృత్సర్, 1887 (మిషనరీలు); తొలి బధిరుల పాఠశాల - ముంబయి, 1883. వాలెంటిన్ హాయీ - పారిస్, 1784. రాజ్యాంగం అధికరణ 45. దృష్టి లోపం ఉన్నవారి ప్రత్యేక పాఠశాలలు సాధారణ పాఠ్యప్రణాళికనే అనుసరిస్తాయి + ప్లస్ కరిక్యులర్ (ECC) నైపుణ్యాలు; ECC ఎక్కువగా అమలయ్యేది ప్రత్యేక వసతి పాఠశాలల్లో. పాఠశాల నిర్వహణ 4 అంశాలు + సమాజం; ఇరుసు = ప్రధానోపాధ్యాయుడు. ప్రత్యేక పాఠశాల, సమ్మిళిత విద్య పరస్పర పూరకాలు.
మెమొరీ కోడ్: తేదీలు "84 - 83 - 87": 1784 పారిస్ (హాయీ), 1883 ముంబయి (బధిరులు), 1887 అమృత్సర్ (అంధులు) - "బధిరులు ముందు, అంధులు 4 ఏళ్ల తర్వాత". నిర్వహణ 4 అంశాలు "యా-బో-పా-వి" (యాబోపావి) + సమాజం.