ప్రత్యేక పాఠశాలలు వైకల్యం ఉన్న పిల్లల విస్తృత జనాభాకు ఏమాత్రం సరిపోవు. అందుకే సాధారణ, సార్వత్రిక, అనియత పాఠశాలల్లో కూడా వారి విద్యకు ఏర్పాట్లు చేశారు.
ఆధునిక విద్యా సేవలు: మూడు రకాలు
| సేవ | ఎలా పనిచేస్తుంది | లాభాలు | పరిమితులు |
|---|---|---|---|
| ప్రత్యేక పాఠశాల (వసతి / రోజువారీ) | శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయులు విద్యా, విద్యేతర అంశాలు బోధిస్తారు; ప్రత్యేక పరికరాలు | ECC బోధన, దృష్టి లోపం ఉన్న సహచరులు, అనుకూల వాతావరణం | కుటుంబానికి, చూపు ఉన్న సమాజానికి దూరం |
| సమైక్య పాఠశాల (వనరుల గదితో) | పిల్లవాడు ఎక్కువ సమయం సాధారణ తరగతిలో; ECC బోధన కోసం వనరుల గదికి వెళ్తాడు | సాధారణ జనాభాతో కలిసి గడపడం; ప్రత్యేక సూచనలు, సామగ్రి సులభంగా అందుబాటులో; సాధారణ సిబ్బందికి శిక్షణ | వనరుల గది ఉన్న పక్క ఊరి పాఠశాలకు ప్రయాణం; సామాజిక, విద్యా కార్యక్రమాలకు హాజరవడానికి ఎక్కువ సమయం |
| సమ్మిళిత పాఠశాల | పిల్లవాడు ఇంటి దగ్గరి పాఠశాలకే వెళ్తాడు; ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుడు సందర్శించి పిల్లవాడికి బోధిస్తాడు, సాధారణ ఉపాధ్యాయులకు ఎలా బోధించాలో, పాఠ్యపుస్తకాలు ఎలా వివరించాలో నేర్పుతాడు | స్థానిక స్నేహితులు, స్థానిక సామాజిక కార్యక్రమాలు | రోజూ ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుడి బోధన లేకపోవడం, సరైన అభ్యసన సామగ్రి కొరత |
- ఏ కార్యక్రమంలోనైనా ప్రారంభంలో బ్రెయిలీ, దిశా జ్ఞానం, చలనశీలతలో శిక్షణ, ప్రత్యేక బోధన తప్పనిసరి.
- ప్రతి పిల్లవాడికి, ప్రతి కుటుంబానికి వసతి, కార్యక్రమ అవసరాలు వేరు. సామాజిక నైపుణ్యాలు పెరగడానికి, ఒంటరితనం తగ్గడానికి చూపు ఉన్న సహచరులతో ఎక్కువ సమయం గడపగలిగినప్పుడు వారికి మంచి వాతావరణం ఉంటుంది.
సమైక్య విద్య - సమ్మిళిత విద్య: తేడా
| అంశం | సమైక్య విద్య (ఇంటిగ్రేటెడ్) | సమ్మిళిత విద్య (ఇంక్లూజివ్) |
|---|---|---|
| ప్రధాన సేవలు ఎవరివి | ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయులు అవసరమైన, సహాయక సేవల్లో ఎక్కువ భాగం ఇస్తారు | సాధారణ తరగతి ఉపాధ్యాయులే అవసరమైన సేవలు ఇస్తారు |
| సాధారణ ఉపాధ్యాయుడి పాత్ర | తరగతిలో అదనపు సహాయం మాత్రమే | ప్రధాన బాధ్యత |
| ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుడి పాత్ర | ప్రధాన బాధ్యత | సహాయక సేవలు మాత్రమే |
| దృక్పథం | పిల్లవాడిని సాధారణ పాఠశాలలో చేర్చడం | వైకల్యం ఉన్న పిల్లల విద్య సాధారణ విద్యలో అంతర్భాగం |
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
ఈ కింది వానిలో ఏది సరైనది కాదు
- (1)చూపులేని పిల్లలు సాధారణ బడుల్లో చదువుకోలేరు
- (2)వినికిడిలోపం గల పిల్లలు సాధారణ బడుల్లో చదుకోగలరు
- (3)అభ్యసన సమస్యలు గల పిల్లలు సాధారణ బడుల్లో చదువుకోగలరు
- (4)శారీరక వైకల్యం గల పిల్లలు సాధారణ బడుల్లో చదువుకోగలరు.
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) చూపులేని పిల్లలు సాధారణ బడుల్లో చదువుకోలేరు
ఇచ్చిన నాలుగు వాక్యాల్లో సరైనది కానిది ఏదో గుర్తించాలి. ఇది "కాదు" ప్రశ్న, జాగ్రత్తగా చదవాలి.
సమ్మిళిత విద్య (Inclusive Education) సూత్రం ప్రకారం దాదాపు అన్ని రకాల దివ్యాంగ పిల్లలు తగిన సహాయంతో సాధారణ పాఠశాలల్లోనే చదువుకోగలరు. చూపులేని పిల్లలకు Braille పుస్తకాలు, ఆడియో పాఠాలు, మొబిలిటీ శిక్షణ; వినికిడి లోపం ఉన్నవారికి Hearing Aid, ముందు వరుస సీటు; అభ్యసన సమస్యలు ఉన్నవారికి పరిహార బోధన; శారీరక వైకల్యం ఉన్నవారికి ర్యాంపులు, అనుకూల ఫర్నిచర్ ఇస్తే చాలు.
"చూపులేని పిల్లలు సాధారణ బడుల్లో చదువుకోలేరు" అనే వాక్యం ఈ సూత్రానికి వ్యతిరేకం, కాబట్టి అది సరైనది కాదు. జవాబు ఆప్షన్ (1).
ఆప్షన్లు (2), (3), (4) సమ్మిళిత విద్యకు అనుగుణంగా ఉన్న సరైన వాక్యాలు, కాబట్టి "సరైనది కాదు" అనే ప్రశ్నకు అవి జవాబు కావు.
గుర్తుంచుకోండి: సమ్మిళిత విద్య: తగిన సహాయం ఉంటే దివ్యాంగ పిల్లలందరూ సాధారణ బడిలో చదవగలరు.
సాధారణ పాఠశాలలు: 4 వర్గాలు
భారతదేశంలో సాధారణ పాఠశాలలు చాలా పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నాయి. 14 ఏళ్ల వరకు వైకల్యం ఉన్న పిల్లలతో సహా అందరికీ ఉచిత, నిర్బంధ విద్య అనే రాజ్యాంగ నిబంధన వల్ల ఈ పాఠశాలలను వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకూ అందుబాటులోకి తేవాల్సి వచ్చింది. ఈ సందర్భంలో సాధారణ పాఠశాలలు 4 రకాలు:
- సాధారణ పిల్లలు మాత్రమే ఉన్న పాఠశాలలు
- వైకల్యం ఉన్న పిల్లలు చేరినా, శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయులు, ప్రత్యేక బోధనోపకరణాలు లేని పాఠశాలలు
- వైకల్యం ఉన్న పిల్లలు సాధారణ పిల్లలతో కలిసి చదువుతూ, వారి ప్రత్యేక అవసరాలు అర్థం చేసుకుని కొంతవరకు తీర్చే శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయులు ఉన్న పాఠశాలలు
- వైకల్యం ఉన్న పిల్లల కోసం ప్రత్యేక విభాగాలు ఉన్న పాఠశాలలు
సార్వత్రిక (ఓపెన్) పాఠశాల, అనియత విద్య
- అందరూ నియత విద్య నుంచి ప్రయోజనం పొందలేరు. వయసు దాటినవారు, మధ్యలో చదువు మానేసినవారు, వృత్తి-పునరావాస కేంద్రాల్లో ఉన్నవారు దూర విద్య ద్వారా చదువు కొనసాగించవచ్చు. IGNOU వంటి సంస్థలు, రాష్ట్ర విశ్వవిద్యాలయాలు వైకల్యం ఉన్నవారి కోసం ప్రత్యేక అధ్యయన కేంద్రాలు ప్రారంభించాయి.
- జాతీయ సార్వత్రిక పాఠశాల (NIOS) వైకల్యం ఉన్న పిల్లల కోసం పాఠ్యప్రణాళిక అనుసరణకు బోధనా సామగ్రి తయారుచేసింది; ఎంపిక చేసిన సంస్థలకు గుర్తింపు ఇచ్చి అన్ని స్థాయిల విద్యా, వృత్తి కోర్సులు అందిస్తోంది. దీని బలాలు: కోర్సుల ఎంపికలో విస్తృత అవకాశాలు, విద్యార్థి తన వేగంతో నేర్చుకునే సౌకర్యం - ఇవి వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు సరిపోతాయి.
- అనియత విద్య: సార్వత్రిక విద్య చదువుకునే వయసు పిల్లలకు సరిపోతే, చాలా మంది వైకల్యం ఉన్న పెద్దలకు అది ఉపయోగపడదు. ఇప్పటికే ఉన్న సమాజ ఆధారిత పునరావాస (CBR) కార్యక్రమాల్లో అనియత విద్యను ప్రోత్సహించాలి. వైకల్యం ఉన్న పెద్దలే అనియత విద్యను కోరుకునేవారు.
విద్యా నమూనాలు (మోడల్స్)
| నమూనా | ముఖ్య లక్షణాలు |
|---|---|
| వనరుల (రిసోర్స్) నమూనా | పిల్లవాడు సాధారణ తరగతిలో చేరతాడు; అదే పాఠశాల భవనంలో వనరుల ఉపాధ్యాయుడు ఉంటాడు. సాధారణ ఉపాధ్యాయుడికి సాధారణ కార్యక్రమం బాధ్యత, వనరుల ఉపాధ్యాయుడికి ప్రత్యేక పద్ధతులు, నైపుణ్యాల బోధన బాధ్యత. ఒక పూర్తి సమయ వనరుల ఉపాధ్యాయుడు 8-10 మంది పిల్లలను చూసుకోగలడు; ఒక తరగతి/విభాగంలో 2 మందికి మించకుండా పంచాలి |
| సంచార ఉపాధ్యాయ (ఇటినరెంట్) నమూనా | పిల్లవాడు తన ఇంటి దగ్గరి పాఠశాలలో సాధారణ తరగతిలో చదువుతాడు; సాధారణ ఉపాధ్యాయుడు + సందర్శించే సంచార ఉపాధ్యాయుడు కలిసి అవసరాలు తీరుస్తారు. పిల్లలు వేర్వేరు పాఠశాలల్లో ఉంటారు; ఉపాధ్యాయుడు రోజూ ప్రయాణిస్తాడు; ప్రతి పిల్లవాడిని వారానికి 2-3 సార్లు సందర్శిస్తాడు (ప్రాథమిక తరగతుల పిల్లలను తరచూ); ప్రతి పాఠశాలలో వనరుల గది ఉండదు కాబట్టి వనరుల కిట్ (రిసోర్స్ కిట్) తప్పనిసరి; పాఠశాలలు సుమారు 8 కి.మీ. వ్యాసార్ధంలో (భూభాగాన్ని బట్టి); సైకిల్ లేదా మోటార్ సైకిల్ వంటి రవాణా సౌకర్యం |
| ద్వంద్వ బోధన (డ్యూయల్ టీచింగ్) నమూనా | సార్వజనీకరణ సూత్రాన్ని నిజం చేయగల నమూనా. ఒకటి రెండు మంది వైకల్యం ఉన్న పిల్లలు మాత్రమే ఉన్న మారుమూల గ్రామాలకు; ఆదర్శంగా 2 మందికి మించకూడదు. సాధారణ ఉపాధ్యాయుడే సహాయక సామగ్రి, పరిమిత శిక్షణతో తన తరగతి బాధ్యతలతో పాటు వీరినీ చూసుకుంటాడు; అదనపు పనికి చిన్న ప్రోత్సాహకం. ప్రతి పాఠశాలకు కనీసం ఒక ఉపాధ్యాయుడికి 2-3 నెలల స్వల్పకాలిక శిక్షణ |
| దూర విద్య నమూనా | అధ్యయన కేంద్రాలు, సమాచార సాంకేతికత ద్వారా ఉన్నత విద్య ఇంటి దగ్గరికే; ఉద్యోగం, వ్యక్తిగత పనులు ఆపకుండా చదువు |
| ప్రత్యామ్నాయ పాఠశాల నమూనా | రాత్రి పాఠశాలలు, సాయంత్ర పాఠశాలలు, ప్యాకేజీ కార్యక్రమాలు - ఆర్థిక, విద్యా పునరావాసం కోసం |
| గృహ ఆధారిత విద్యా నమూనా | పాఠశాలకు వెళ్లలేని లేదా తగిన పాఠశాల అందుబాటులో లేని పిల్లలకు; "శారీరక అశక్తత పిల్లవాడిని నిష్క్రియుడిగా మార్చకూడదు" - విద్యనే పిల్లవాడి దగ్గరికి తీసుకెళ్లడం. ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయులు క్రమం తప్పకుండా ఇంటికి వెళ్లి, ఒకరికి ఒకరు పద్ధతిలో బోధనా ప్రణాళికలు అమలు చేయడంలో సాధారణ ఉపాధ్యాయుడికి సహాయం చేస్తారు. భారతదేశంలో చాలా అరుదుగా అమలవుతుంది |
అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో వనరుల వ్యవస్థకు 7 రూపాలు:
- సాధారణ పాఠశాలలో చదువు, వైకల్యం లేని పిల్లల హాస్టల్లో వసతి
- సాధారణ పాఠశాలలో చదువు, దగ్గరి ప్రత్యేక పాఠశాల హాస్టల్లో వసతి
- సాధారణ పాఠశాలలో చదువు, వారి కోసమే ఏర్పాటు చేసిన హాస్టల్లో వసతి
- సాధారణ పాఠశాలలో చదువు, తల్లిదండ్రులతో ఇంట్లో ఉండటం
- అర్ధ-వనరుల / సహకార నమూనా - సాధారణ పాఠశాలలోనే వేరే తరగతిలో వనరుల ఉపాధ్యాయుడు మాత్రమే బోధించడం
- బహుళ వర్గ వనరుల నమూనా - వివిధ వైకల్యాల పిల్లలకు సాధారణ ఉపాధ్యాయులు + ఒక నిపుణ ఉపాధ్యాయుడు బోధించడం
- బహుళ వర్గ సంచార నమూనా - ఒక ప్రాంతంలోని వివిధ వర్గాల పిల్లల అవసరాలను ఒక ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుడు తీర్చడం
భారతదేశంలో సమ్మిళిత విద్య ఎందుకు అవసరం?
- పాత అంచనా ప్రకారం సుమారు 400 అంధుల పాఠశాలల్లో సుమారు 30,000 మంది అంధ పిల్లలు మాత్రమే చదువుతున్నారు.
- వైకల్యం ఉన్న పిల్లవాడు దూర ప్రాంతాలకు వెళ్లాల్సి వస్తుంది; అదే కుటుంబంలోని తోబుట్టువు మాత్రం స్థానిక పాఠశాలకు వెళ్తాడు.
- ప్రామాణిక నమూనాల్లో ఒక నిపుణ ఉపాధ్యాయుడు ఒకే వర్గానికి చెందిన 8-10 మందికి సేవ చేస్తాడు; కానీ చెల్లాచెదురుగా ఉన్న గ్రామాల్లో ఒకే వర్గం పిల్లలు అంతమంది ఉండరు. అందుకే బహుళ వర్గ సిబ్బంది అవసరం.
- తేలికపాటి, మధ్యస్థ స్థాయి పిల్లలే ఎక్కువ; సాధారణ విద్యలో సున్నితత్వం లేకపోవడంతో వారు కూడా పాఠశాలకు రావడం లేదు.
- ప్రత్యేక పాఠశాలలు, సమైక్య విద్య కలిసినా అంధ పిల్లల జనాభాలో చాలా చిన్న భాగానికే విద్య అందుతోంది. "అందరికీ విద్య" "అంధులు తప్ప అందరికీ విద్య"గా మారకూడదు.
- సమ్మిళిత విద్య ఎందుకు: ఎక్కువ మంది పిల్లలకు చేరువ కావడం, ప్రత్యేక పాఠశాలలకు అయ్యే భారీ ఖర్చు అవసరం లేకపోవడం, EFA సాధ్యం కావడం - ఈ కారణాలన్నిటి కోసం. సమ్మిళిత విద్య పూర్తి అమలుకు ప్రస్తుత చోదక శక్తి సర్వ శిక్షా అభియాన్ (SSA) (నేడు సమగ్ర శిక్ష).
- వైకల్యం ఉన్న పిల్లల విద్యకు భారత ప్రధాన పథకాలు: IEDC (వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు సమైక్య విద్య, 1974, 1992 లో సవరణ), PIED (వైకల్యం ఉన్నవారికి సమైక్య విద్యా ప్రాజెక్టు, 1987), SSA (2001), IEDSS (మాధ్యమిక స్థాయిలో వైకల్యం ఉన్నవారికి సమ్మిళిత విద్య, 2009); నేడు ఇవన్నీ సమగ్ర శిక్ష (2018) లో భాగం.
- దృష్టి లోపం ఉన్న పిల్లలు సాధారణ బడుల్లో చదువుకోలేరు అనేది తప్పు; తగిన సహాయంతో వారు సాధారణ పాఠశాలల్లో చక్కగా చదువుకోగలరు.
పరీక్ష కోణం: సమైక్య విద్య - ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుడే ప్రధానం; సమ్మిళిత విద్య - సాధారణ ఉపాధ్యాయుడే ప్రధానం, ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుడు సహాయకుడు. వనరుల ఉపాధ్యాయుడు - 8-10 మంది, ఒక తరగతిలో 2 మంది మించకుండా. సంచార ఉపాధ్యాయుడు - వారానికి 2-3 సందర్శనలు, 8 కి.మీ. వ్యాసార్ధం, వనరుల కిట్. ద్వంద్వ బోధన - సార్వజనీకరణను నిజం చేసే నమూనా, మారుమూల గ్రామాలు, 2 మంది మించకుండా, 2-3 నెలల శిక్షణ. NIOS - పాఠ్యప్రణాళిక అనుసరణ సామగ్రి, తన వేగంతో నేర్చుకోవడం. సాధారణ, ప్రత్యేక, సార్వత్రిక, అనియత - 4 రకాల పాఠశాలలు.
మెమొరీ కోడ్: నమూనాల అంకెలు "వనరులు 8-10, సంచారం 2-3 & 8, ద్వంద్వం 2 & 2-3": వనరుల ఉపాధ్యాయుడు 8-10 మంది; సంచార ఉపాధ్యాయుడు వారానికి 2-3 సార్లు, 8 కి.మీ.; ద్వంద్వ బోధన 2 మంది, 2-3 నెలల శిక్షణ. సమైక్య - సమ్మిళిత తేడా "స-ప్ర, స-సా": సమైక్యంలో ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుడు, సమ్మిళితంలో సాధారణ ఉపాధ్యాయుడు ముందుంటాడు.