అంధత్వం సృష్టించే కదలని (స్తబ్ధ) జీవితాన్ని ఛేదించేది స్వతంత్ర ప్రయాణమే. దానికి రెండు నైపుణ్యాలు అవసరం: పరిసరాల జ్ఞానం, ఆ పరిసరాల్లో తనకు సంబంధించి ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు కదలడం.
నిర్వచనాలు
| పదం | అర్థం |
|---|---|
| దిశా జ్ఞానం (ఓరియెంటేషన్) | మిగిలిన ఇంద్రియాలను వాడి పరిసరాల్లోని ముఖ్యమైన వస్తువులకు సంబంధించి తన స్థానాన్ని, సంబంధాన్ని గుర్తించుకునే నైపుణ్యాలు |
| చలనశీలత (మొబిలిటీ) | పరిసరాల్లో ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు కదిలే సామర్థ్యం |
- ఈ రెండూ ఒకదానితో ఒకటి ముడిపడి ఉంటాయి. అద్భుతమైన దిశా జ్ఞానం, హుందాగా కదిలే నైపుణ్యం ఉన్న విద్యార్థి శారీరక స్వాతంత్ర్యం సాధించినట్లు; అలాంటివారిని చూపు ఉన్న సమాజం సులభంగా అంగీకరిస్తుంది.
- O&M లో విద్యార్థికి పూర్తిగా వ్యక్తిగత (ఒకరికి ఒకరు) బోధన, ప్రత్యక్ష సహాయం అవసరం. చలనశీలత చర్చించే విషయం కాదు, తప్పనిసరిగా ఆచరించాల్సిన విషయం.
- పుట్టుకతో అంధులు (కంజెనిటల్), తర్వాత అంధులైనవారు (అడ్వెంటీషియస్) - వీరికి పద్ధతులు ఒకటే కానీ విధానాలు వేరు. తర్వాత చూపు కోల్పోయినవారికి ప్రపంచంలోని వస్తువుల గురించి కొన్ని భావనలు ఉంటాయి; పుట్టుకతో అంధుడికి అన్నీ మొదటి నుంచి నేర్పాలి. అంటే చలనశీలత బోధన అందరికీ ఒకేలా ఉండదు; అంధత్వం వచ్చిన సమయాన్ని బట్టి మారుతుంది.
- ప్రాథమిక పాఠశాల దశలో పిల్లలకు కర్రకు ముందు చలనశీలత (ప్రీ-కేన్) నైపుణ్యాలు నేర్పాలి. సమ్మిళిత బడిలో పిల్లవాడికి బడి పరిసరాలను పరిచయం చేయడంలో చూపు ఉన్న తోటి పిల్లలు బాగా సహాయపడతారు.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
పరిసరాలలో ఒక ప్రదేశము నుండి మరొక ప్రదేశానికి వెళ్ళగలిగే సామర్థ్యాన్ని ఇలా అంటారు.
- (1)మాడిఫికేషన్
- (2)మోర్టాలిటీ
- (3)ఓరియంటేషన్
- (4)మొబిలిటీ
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) మొబిలిటీ
పరిసరాల్లో ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు కదిలి వెళ్ళగలిగే సామర్థ్యాన్ని ఏమంటారో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. ఇది దృష్టి లోపం ఉన్నవారి ఓరియంటేషన్ & మొబిలిటీ (O&M) శిక్షణలో ముఖ్య భావన.
O&M లో రెండు భాగాలు ఉన్నాయి. ఓరియంటేషన్ (దిశా జ్ఞానం) అంటే మిగిలిన ఇంద్రియాలతో 'నేను ఎక్కడ ఉన్నాను, నా గమ్యం ఎక్కడ, ఎలా వెళ్ళాలి' అని తెలుసుకోవడం; ఇది మానసిక ప్రక్రియ. మొబిలిటీ (చలనం) అంటే పరిసరాల్లో ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు సురక్షితంగా, స్వతంత్రంగా కదిలి వెళ్ళడం; ఇది శారీరక కదలిక. తెల్లకర్ర (Long Cane), సైటెడ్ గైడ్ పద్ధతి మొబిలిటీకి సహాయపడతాయి.
కాబట్టి సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) మొబిలిటీ.
ఇక్కడ చాలామంది (3) ఎంచుకుంటారు, కానీ ఓరియంటేషన్ అంటే స్థానం తెలుసుకోవడం మాత్రమే, కదలడం కాదు. మాడిఫికేషన్ (1) అంటే మార్పు చేయడం (ప్రవర్తన లేదా పాఠ్యప్రణాళిక మార్పు). మోర్టాలిటీ (2) అంటే మరణాల రేటు; దీనికి సంబంధం లేదు.
గుర్తుంచుకోండి: ఓరియంటేషన్ = 'ఎక్కడ ఉన్నాను' తెలుసుకోవడం; మొబిలిటీ = అక్కడికి కదిలి వెళ్ళడం.
సంవేదన శిక్షణ, చలనశీలత
- మిగిలిన ఇంద్రియాలను వాడటంలో మంచి శిక్షణ స్వతంత్ర ప్రయాణాన్ని సాధ్యం చేస్తుంది. చూపు లోటును స్పర్శ, వినికిడి భర్తీ చేస్తాయి.
- స్థానం లేదా దిశను తెలుసుకోవడానికి సహాయపడే సంవేదన ప్రేరణలను "సూచనలు" (క్లూలు) అంటారు. చలనశీలతలో వినికిడిదే ప్రధాన పాత్ర. దిశా నైపుణ్యాలను స్పర్శ, వినికిడి ఎక్కువగా ప్రభావితం చేస్తాయి.
| ఇంద్రియం | చలనశీలత, అభ్యసనంలో పాత్ర |
|---|---|
| వినికిడి | మనం తెలిసీ తెలియకుండా ప్రపంచపు శ్రవణ సమాచారంపై ఆధారపడతాం; చూపు లేని విద్యార్థి ఈ శిక్షణపై చాలా ఆధారపడతాడు; దృశ్య ప్రత్యక్షం లేని లోటును ఇది అధిగమింపజేస్తుంది |
| స్పర్శ | "ఒక వస్తువును తాకి అన్వేషించడం వెయ్యి మాటల వివరణకు సమానం". స్పర్శ వల్ల వస్తువుపై స్పష్టమైన భావన ఏర్పడుతుంది; చలనశీలత కంటే చదవడానికి (బ్రెయిలీ) ఎక్కువ సంబంధం. పరిమితి: పెద్ద వస్తువులు స్పర్శకు అందవు; చేతికి అందే వస్తువుకే "సంపూర్ణత" తెలుస్తుంది |
| వాసన | మురుగు కాలువ, రసాయన పరిశ్రమ పొగ, తోటలో పువ్వులు, వంటగది వాసనలు ప్రయాణికుడికి తానెక్కడున్నాడో తెలిపే సూచనలు; బడి రసాయన ప్రయోగశాలలోనూ, రోజువారీ జీవితంలోనూ ఉపయోగం. "శిక్షణ పొందిన ముక్కు" ఉంటే పరిసరాలు అపారమైన సమాచారం ఇస్తాయి |
| రుచి | చలనశీలతలో ఉపయోగం తక్కువ - బయటి ప్రపంచం గురించి వివరాలు ఇవ్వదు; ప్రేరేపిస్తేనే అనుభూతి కలుగుతుంది. తీపి, పులుపు, కారం వంటి రుచులను ఆ పదార్థాల పేర్లతో జోడించడానికి సహాయపడుతుంది |
| కైనెస్థెటిక్ (శరీర చలన జ్ఞానం) | బయటి ప్రేరణలకు శరీరం స్పందించే అనుభూతి; చలి, వేడి, గాలి, నేల ఎత్తుపల్లాల సమాచారం ఇస్తుంది. సమర్థమైన కైనెస్థెటిక్ జ్ఞానమే చలనశీలతకు మార్గదర్శి |
- అపోహ: చూపు పోతే ఇతర ఇంద్రియాలకు అసాధారణ శక్తులు వస్తాయని అనుకోవడం పొరపాటు. అవసరమైన సంవేదన నైపుణ్యాలు నేర్చుకుంటే దిశా జ్ఞానం సులభమై, చలనశీలతలో ఆత్మవిశ్వాసం పెరుగుతుంది.
చలనశీలత పద్ధతులు
| పద్ధతి | వివరం |
|---|---|
| సైటెడ్ గైడ్ (చూపు ఉన్న మార్గదర్శి) పద్ధతి | చూపు ఉన్న తోడుతో ప్రయాణించే నైపుణ్యం; చూపు ఉన్నవారు, లేనివారు ఇద్దరూ నేర్చుకోవాలి |
| గైడ్ డాగ్ (మార్గదర్శి కుక్క) | యూరప్, అమెరికాల్లో ప్రసిద్ధం; ఖర్చు చాలా ఎక్కువ కావడం వంటి కారణాలతో అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో నిలవలేదు, భారత్లో పెద్దగా వాడుకలో లేదు |
| లాంగ్ కేన్ (పొడవాటి కర్ర) పద్ధతి | స్వతంత్ర ప్రయాణానికి ఇటీవల చాలా దేశాలు అంగీకరించిన పద్ధతి; అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో ఎక్కువగా వాడేది |
| రక్షణ (సేఫ్టీ) పద్ధతులు | ఇరుకైన పరిసరాల్లో, బయట శరీరాన్ని కాపాడుకోవడానికి |
లాంగ్ కేన్ ఎందుకు ఎక్కువ అంగీకారం పొందింది?
- చౌకైనది, చేతికి అనువైనది.
- మడతపెట్టే కర్రల్లో వ్యక్తి ఎత్తుకు తగ్గట్టు పొడవు సర్దుకోవచ్చు.
- పద్ధతులు సరళమైనవి; తెలిసిన చోట నేర్చుకున్న పద్ధతులు తెలియని చోట కూడా వాడవచ్చు.
- కొందరు "కర్ర పట్టుకుంటే అంధుడినని అందరికీ తెలిసిపోతుంది" అనే భావనతో వాడటానికి వెనకాడతారు. కానీ దాని విలువ గ్రహించినవారు తోటివారికీ లాంగ్ కేన్ సిఫార్సు చేస్తారు.
- ప్రతి పద్ధతికీ లాభాలు, పరిమితులు ఉన్నాయి; తన అవసరం, స్వభావానికి తగిన పద్ధతిని ఎంచుకునే స్వేచ్ఛ వ్యక్తికే ఇవ్వాలి.
O&M శిక్షణ ఫలితాలు: ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు కదలడంలో భద్రత (సేఫ్టీ), పరిసరాల్లో భరోసా (సెక్యూరిటీ), హుందాగా కదలడం (గ్రేస్ఫుల్నెస్) - ఈ మూడూ సాధించినప్పుడు O&M శిక్షణపై పట్టు వచ్చినట్లు.
చలనశీలత పరికరాలు: కర్రల రకాలు
| కర్ర | లక్షణాలు |
|---|---|
| సింబల్ కేన్ | అల్యూమినియం వంటి తేలికపాటి లోహ గొట్టాల ముక్కలు, మధ్యలో సాగే తాడుతో కలిపి ఉంటాయి; జేబులో/సంచిలో పట్టేలా మడతపడుతుంది. దారి చూపే చిన్న సహాయం, వాడేవారు దృష్టి లోపం ఉన్నవారని తెలిపే గుర్తు మాత్రమే; దీన్ని "మడత కర్ర" అని కూడా అంటారు |
| గైడ్ కేన్ | సింబల్ కేన్ కంటే బలమైనది; చలనశీలతకు సహాయం, కానీ శరీరానికి ఆధారం కాదు. నాలుగు ముక్కలు, గీతల ప్లాస్టిక్ తొడుగు, సాగే లూప్ పిడి, నైలాన్ మొన |
| లాంగ్ కేన్ | చెక్క లేదా అల్యూమినియం కర్ర; పొడవు వ్యక్తి ఎత్తును బట్టి ఉంటుంది. మూడు నమూనాలు: గట్టి (ఒకే ముక్క), రెండు ముక్కలు, నాలుగు ముక్కలు. అల్యూమినియం కర్రకు PVC తొడుగు, రబ్బరు పిడి, నైలాన్ మొన (వంపుతో లేదా లేకుండా). నేలను తాకే నైలాన్ మొన చేసే సన్నని శబ్దం నేల ఉపరితల తేడాలను తెలుపుతుంది. కర్ర తెలుపు రంగులో, కింది భాగం సాధారణంగా ఎరుపు రంగులో ఉంటుంది |
- చేతి కర్ర గౌరవార్థం "తెల్ల కర్ర దినోత్సవం" (వైట్ కేన్ డే) జరుపుకుంటారు (అక్టోబర్ 15).
ఎలక్ట్రానిక్ ప్రయాణ సాధనాలు (ETA)
- ETA అంటే నిర్దిష్ట దూరం పరిధిలో పరిసరాలను పసిగట్టడానికి సంకేతాలు పంపి, అందిన సమాచారాన్ని విశ్లేషించి, పరిసరాల గురించి ఉపయోగకరమైన సమాచారాన్ని వ్యక్తికి అందించే పరికరం. చాలావరకు ఇంటిగ్రేటెడ్ సర్క్యూట్ల ఆధారంగా పనిచేసి శబ్ద లేదా స్పర్శ (కంపన) సంకేతాలు ఇస్తాయి.
- ఉదాహరణలు: లిండ్సే రస్సెల్ పాత్ సౌండర్, C5 లేజర్ కేన్, అల్ట్రాసోనిక్ టార్చ్, సోనిక్ గైడ్, లైట్ ప్రోబ్స్, మోవాట్ సోనార్ సెన్సర్, నాటింగ్హామ్ అబ్స్టకిల్ సెన్సర్, ఎలక్ట్రో కార్టికల్ ప్రాస్థసిస్, ఎలెక్ట్రోఫ్తాల్మ్ (వెలుతురును స్పర్శ లేదా శబ్ద సంకేతాలుగా మార్చిన తొలి పరికరం), పోలరాయిడ్ అల్ట్రాసోనిక్ ట్రావెల్ ఎయిడ్.
- సోనిక్ గైడ్: కళ్లజోడులా ధరించే ఆధునిక చలనశీలత పరికరం; అల్ట్రాసౌండ్ తరంగాలు పంపి, ముందున్న వస్తువుల నుంచి తిరిగి వచ్చిన సమాచారాన్ని చెవిలో శబ్దాలుగా మారుస్తుంది. తల, ఛాతీ ఎత్తులోని అడ్డంకులను బాగా గుర్తిస్తుంది కానీ కాళ్ల దగ్గరి మెట్లు, గుంటలను చూపదు. కాబట్టి దీన్ని లాంగ్ కేన్ లేదా మార్గదర్శి కుక్కతో కలిపి మాత్రమే వాడాలి (ఇది ద్వితీయ సాధనం).
- స్మార్ట్ కేన్: IIT దిల్లీ రూపొందించిన భారతీయ ఎలక్ట్రానిక్ కర్ర; అల్ట్రాసోనిక్ తరంగాలతో మోకాలి నుంచి తల ఎత్తు వరకు ఉన్న అడ్డంకులను సుమారు 3 మీటర్ల దూరం నుంచే గుర్తించి, కంపనాల ద్వారా తెలుపుతుంది. సాధారణ తెల్ల కర్ర కింది అడ్డంకులనే తెలుపుతుంది; ఈ కర్ర పై అడ్డంకులనూ తెలుపుతుంది.
- మొబిలిటీ షో కార్డ్: రద్దీ రోడ్లు దాటడానికి, టాక్సీని ఆపడానికి చూపించే ప్లాస్టిక్ కార్డు.
- మినీ బీపర్: బ్యాటరీతో పనిచేసే చేతి ఎలక్ట్రానిక్ సాధనం; చలనశీలత, వినోదం, క్రీడలు, అడ్డంకులు గుర్తించడంలో ఉపయోగం.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
దృష్టి లోపం గల వారి చలనానికి ఉపయోగించే ఆధునిక ఉపకరణం
- (1)ఆప్టకాన్
- (2)భూతద్దాలు
- (3)కళ్ళజోళ్ళు
- (4)సోనిక్ గైడ్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) సోనిక్ గైడ్
దృష్టి లోపం ఉన్నవారు ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు కదలడానికి (Mobility) వాడే ఆధునిక ఉపకరణం ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
చలన సహాయకాలు రెండు రకాలు: లాంగ్ కేన్, గైడ్ కుక్క వంటి సంప్రదాయ సహాయకాలు; ఎలక్ట్రానిక్ ప్రయాణ సహాయకాలు. సోనిక్ గైడ్ (Sonic Guide) ఎలక్ట్రానిక్ రకానికి చెందిన ఆధునిక పరికరం. ఇది అల్ట్రాసౌండ్ తరంగాలు పంపి, ముందున్న అడ్డంకుల సమాచారాన్ని శబ్దాలుగా చెవికి వినిపిస్తుంది. దీన్ని లాంగ్ కేన్తో కలిపి వాడతారు.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) సోనిక్ గైడ్.
ఆప్టకాన్ (OPTACON) (1) కూడా ఆధునిక పరికరమే, కానీ అది ముద్రిత అక్షరాలను వేళ్లకు తగిలే కంపనాలుగా మార్చి చదవడానికి సహాయపడుతుంది; చలనానికి కాదు. భూతద్దాలు (2), కళ్లజోళ్లు (3) అల్ప దృష్టి ఉన్నవారు బాగా చూడటానికి వాడే దృష్టి సాధనాలు; ఇవి చలన ఉపకరణాలు కావు.
గుర్తుంచుకోండి: OPTACON = చదవడానికి; Sonic Guide = నడవడానికి.
ప్రత్యేక అవసరాలు గల విద్యార్థుల చలనానికి ఉపయోగపడే "సోనిక్ గైడ్" ను తప్పనిసరిగా వీటితో మాత్రమే ఉపయోగించాలి
- (1)బ్రెయిలీ పుస్తకం
- (2)హాకీ స్టిక్
- (3)లాంగ్ కేన్ లేదా డాగ్ గైడ్
- (4)స్టైలస్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) లాంగ్ కేన్ లేదా డాగ్ గైడ్
సోనిక్ గైడ్ (Sonic Guide) ను తప్పనిసరిగా దేనితో కలిపి వాడాలని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
సోనిక్ గైడ్ ఒక ఎలక్ట్రానిక్ చలన సహాయకం. కళ్లజోడు లాంటి ఈ పరికరం అల్ట్రాసౌండ్ తరంగాలను పంపుతుంది. అవి ముందున్న వస్తువులకు తగిలి తిరిగి వస్తే, ఆ సమాచారాన్ని చెవిలో శబ్దాలుగా వినిపిస్తుంది. ఇది తల, ఛాతీ ఎత్తులో ఉండే అడ్డంకులను బాగా గుర్తిస్తుంది, కానీ కాలి దగ్గర ఉండే గుంతలు, మెట్లు, అంచులను సరిగా చూపదు. అందుకే దాన్ని ఒంటరిగా కాకుండా ప్రాథమిక సహాయకమైన లాంగ్ కేన్ (Long Cane) లేదా గైడ్ కుక్క (Dog Guide) తో కలిపి వాడాలి.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) లాంగ్ కేన్ లేదా డాగ్ గైడ్.
బ్రెయిలీ పుస్తకం (1), స్టైలస్ (4) చదవడానికి, రాయడానికి వాడే సాధనాలు; చలనానికి సంబంధం లేదు. హాకీ స్టిక్ (2) ఆట వస్తువు; దారి చూపే సాధనం కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: ఎలక్ట్రానిక్ సహాయకాలు అదనం మాత్రమే; ప్రాథమిక సహాయకం = లాంగ్ కేన్ లేదా గైడ్ కుక్క.
పరీక్ష కోణం: మొబిలిటీ = ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు కదిలే సామర్థ్యం; ఓరియెంటేషన్ = పరిసరాల్లో తన స్థానం గుర్తించడం. సూచనలు (క్లూలు) = స్థానం/దిశ తెలిపే సంవేదన ప్రేరణలు; చలనశీలతలో ప్రధాన పాత్ర వినికిడి. పద్ధతులు: సైటెడ్ గైడ్, గైడ్ డాగ్ (ఖరీదు - భారత్లో పెద్దగా వాడుకలో లేదు), లాంగ్ కేన్ (అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో ఎక్కువ), రక్షణ పద్ధతులు. ఫలితాలు: భద్రత, భరోసా, హుందాతనం. బోధన అంధత్వం వచ్చిన సమయాన్ని బట్టి మారుతుంది. ప్రాథమిక దశలో ప్రీ-కేన్ నైపుణ్యాలు. సోనిక్ గైడ్ = ఆధునిక ETA, లాంగ్ కేన్/కుక్కతో కలిపి మాత్రమే.
మెమొరీ కోడ్: "ఓరియెంటేషన్ = ఎక్కడున్నాను? మొబిలిటీ = ఎలా వెళ్తాను?" పద్ధతులు "చూ-కు-క-ర": చూపు ఉన్న మార్గదర్శి, కుక్క, కర్ర, రక్షణ. ఫలితాలు "భ-భ-హు": భద్రత, భరోసా, హుందాతనం. కర్రలు "సింబల్ = గుర్తు, గైడ్ = సహాయం, లాంగ్ = స్వతంత్రం".