సహాయక పరికరాల ప్రాముఖ్యత
- ఒకప్పుడు చూపు లేనివారు చేయగల పని సంగీత వాయిద్యాలు వాయించడం, పాడటం మాత్రమే అని భావించేవారు. చూపు లేనివారిలో వినికిడి ఎక్కువ అభివృద్ధి చెందుతుందనే నమ్మకం ఇప్పటికీ ఉంది.
- దేశంలో అంధుల పాఠశాలలు ఏర్పడ్డాక ఉన్నత విద్య ద్వారాలు తెరుచుకున్నాయి. కొందరు న్యాయవాదులయ్యారు, కొందరు ఉపాధ్యాయ వృత్తిలోకి వచ్చారు; రైల్వే, బ్యాంకులు, సామాజిక సేవ, టెలిఫోన్ ఆపరేటర్ వంటి ఉద్యోగాల్లో స్థిరపడ్డారు. ఇటీవల మేనేజ్మెంట్ చదువులు కూడా చదువుతున్నారు; సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకుని పోటీ రంగాల్లో నిలబడుతున్నారు.
- 20వ శతాబ్దంలో సాంకేతికత అద్భుతంగా అభివృద్ధి చెందింది; జీవన నాణ్యత, పని-విశ్రాంతి పద్ధతులు మారాయి. సహాయక పరికరాలు దృష్టి లోపం ఉన్నవారికి సమాచారం ఎక్కువగా అందుబాటులోకి తెచ్చి, స్వాతంత్ర్యాన్ని, పునరావాసాన్ని పెంచాయి.
- ఇటీవలి వరకు ముద్రణ (ప్రింట్) సమాచారానికి పెద్ద అడ్డుగోడ. ఆధునిక సాంకేతికత ఆడియోతో ఇంటర్నెట్, బ్రెయిలీ, పెద్ద అక్షరాల ప్రదర్శనలను సాధ్యం చేసి అపారమైన ముద్రిత సమాచారాన్ని అందుబాటులోకి తెచ్చింది.
- సహాయక పరికరం అంటే వైకల్యాన్ని పూరించి (భర్తీ చేసి), ఒక నిర్దిష్ట పని చేయడానికి సహాయపడే సాధనం. ఉదా: దృష్టి లోపాన్ని పూరించడానికి కళ్లజోడు వాడి రకరకాల పనులు చేస్తాం. సహాయక పరికరాలు ఖరీదైనవే కానక్కర్లేదు; తక్కువ ఖర్చుతోనే గొప్ప ప్రయోజనం ఇవ్వవచ్చు.
- సాంకేతికత దృష్టి లోపం ఉన్నవారి ఆర్థిక పునరావాసానికి గొప్ప అవకాశం. సార్వత్రిక రూపకల్పన (యూనివర్సల్ డిజైన్) లేని చోట సాంకేతికతను మెరుగుపరచాలి. హై-టెక్ పరికరాలకు ఇంకా దిగుమతులపై ఆధారపడాల్సి వస్తోంది. పరికరాలు కొనడానికి భారత ప్రభుత్వం సహాయం చేస్తోంది (ఉదా: ADIP పథకం - వికలాంగులకు సహాయక పరికరాల కొనుగోలుకు సహాయం); అయినా కొన్ని అడ్డంకులు మిగిలే ఉన్నాయి.
- అంధ విద్యార్థి చదవడం-రాయడం బ్రెయిలీలోనా, ముద్రణలోనా అనేది విద్యార్థి స్థాయిని బట్టి వ్యక్తిగతంగా IEP బృందం నిర్ణయిస్తుంది.
సహాయక సాంకేతికత రకాలు
| రకం | అర్థం | ఉదాహరణలు |
|---|---|---|
| సాంప్రదాయ తక్కువ సాంకేతికత (లో-టెక్) | తక్కువ ధర; భారతదేశంలో ఎక్కువమంది వాడేవి | బ్రెయిలీ పలక-కలం, టేలర్ ఫ్రేమ్, అబాకస్, చేతి కర్ర |
| అల్ప దృష్టి పరికరాలు | అక్షరాలను, వస్తువులను పెద్దవిగా/స్పష్టంగా చూపేవి | భూతద్దాలు, CCTV |
| ఆధునిక అధిక సాంకేతికత (హై-టెక్) | ఎలక్ట్రానిక్, కంప్యూటర్ ఆధారితం; ఖరీదైనవి | స్క్రీన్ రీడర్, బ్రెయిలీ ప్రదర్శన, పఠన యంత్రాలు |
భారతదేశంలో ఎక్కువమంది దృష్టి లోపం ఉన్నవారు భాషా, గణిత, వినోద, చలనశీలత, దైనందిన జీవన అవసరాల కోసం ఇప్పటికీ సాంప్రదాయ లో-టెక్ పరికరాలే వాడుతున్నారు. విద్యా అవసరాల కోసం ముఖ్య సహాయక పరికరాలు: బ్రెయిలీ, రాత సాధనాలు, బ్రెయిలీ కాగితం, మాట్లాడే పుస్తకాలు-టేప్ రికార్డర్, పఠన యంత్రాలు, బ్రెయిలీ కంప్యూటర్లు, గణిత-భౌగోళిక-విజ్ఞాన సాధనాలు, బ్రెయిలీ నకలు యంత్రాలు.
బ్రెయిలీ రాత పరికరాలు
| పరికరం | ముఖ్య లక్షణాలు |
|---|---|
| ఇంటర్లైన్ రైటింగ్ ఫ్రేమ్ | చెక్క బోర్డు (రెండు వైపులా రంధ్రాలు), లోహ/ప్లాస్టిక్ గైడ్, తిప్పగలిగే కాగితం బిగింపు (క్లాంప్), కలం. గైడ్కు కీలుతో కలిపిన రెండు పలకలు: పై పలకలోని ప్రతి కణంలో 6 చుక్కలకు 6 గాట్లు, కింది పలకలో చుక్కను ఉబ్బెత్తుగా చేసే చిన్న గుంటలు; గైడ్లో రెండు వరుసల కణాలు. రాసే కొద్దీ గైడ్ను కిందికి జరుపుతారు. ఒక వైపు రాశాక క్లాంప్ను తిప్పి మరో వైపు రాయవచ్చు. రాత కుడి → ఎడమ; చదవడం ఎడమ → కుడి. అత్యంత సరళమైన, తక్కువ ఖర్చు బ్రెయిలీ సాధనం |
| ఇంటర్పాయింట్ రైటింగ్ ఫ్రేమ్ | ప్లాస్టిక్తో చేసింది; పుస్తకంలా తెరిచే రెండు పలకలు; గైడ్ జరపాల్సిన అవసరం లేదు; కణాలు చిన్నవి; కాగితం రెండు వైపులా బ్రెయిలీ రాయవచ్చు - రెండు వైపుల చుక్కలు ఒకదానిపై ఒకటి పడకుండా పక్కకు జరిగి ఉంటాయి; తేలికైనది, సులభంగా తీసుకెళ్లవచ్చు; 3వ తరగతి నుంచి విద్యార్థులకు అనుకూలం |
| టేలర్ పోస్ట్కార్డ్ ఫ్రేమ్ | కాగితం ఒక వైపు చిన్న బ్రెయిలీ అక్షరాలు రాయడానికి; కాగితాన్ని తీయకుండానే చదవగలిగేలా మూలల్లో పిన్నులు; పై భాగం ఎత్తినప్పుడు కాగితం దానికే అతుక్కుని ఉంటుంది |
| పాకెట్ బ్రెయిలీ ఫ్రేమ్ | నాలుగు పంక్తుల జేబు ఫ్రేమ్; చిన్న నోట్స్, అప్పుడప్పుడు రాసే గమనికలకు |
| కలం (స్టైలస్) | ఫ్రేమ్లో గుచ్చి బ్రెయిలీ రాయడానికి ఇదొక్కటే సాధనం - తప్పనిసరి. ప్లాస్టిక్/అల్యూమినియం/చెక్క పిడులు, రకరకాల తలల ఆకారాలు; మొన స్టెయిన్లెస్ స్టీల్. మొన తెరిచి ఉండటం వల్ల కొంచెం ప్రమాదం |
| సేఫ్టీ స్టైలస్ | అల్యూమినియం శరీరం; మొనను మర (స్క్రూ) తో పిడిలో బిగిస్తారు; వాడేటప్పుడు తీసి, తర్వాత మళ్లీ పిడిలోకి పెట్టేస్తారు |
| బ్రెయిలీ కిట్ | రెక్సిన్/చెక్క పెట్టె (36 × 28.5 సెం.మీ.); బ్రెయిలీ ఫ్రేమ్, పాకెట్ ఫ్రేమ్, రెండు కలాలు, టేలర్ గణిత బోర్డు-టైప్స్, అబాకస్, రబ్బరు షీట్, స్పర్ వీల్, అడుగు స్కేలు, కొలత టేపు, కంపాస్ సెట్, బ్రెయిలీ కాగితాలు, క్రికెట్ బంతి, మడతపెట్టే చేతి కర్ర, సంతకం గైడ్ వంటివి ఉంటాయి |
| బ్రెయిలర్ (బ్రెయిలీ రైటర్) | కాగితం పై వైపునే రాసే యంత్రం - రాస్తూనే చదవవచ్చు. టైప్రైటర్ లాంటిదే కానీ కీలు తక్కువ: 6 చుక్కల కీలు (ఒక్కో కీ కణంలోని ఒక్కో చుక్కకు) + స్పేస్ కీ, బ్యాక్స్పేస్ కీ, పంక్తి మార్చే కీ. లోహంతో చేసి, ప్లాస్టిక్ కీ తలలు, సర్దుబాటు చేసే మార్జిన్లు ఉంటాయి; కాగితం రోలర్తో వెళ్తుంది. ప్రసిద్ధమైనవి: పెర్కిన్స్ బ్రెయిలర్, స్టెయిన్స్బీ, తాజ్, వర్త్ ట్రస్ట్ పెర్కిన్స్, మినాల్ బ్రెయిలర్లు |
| బ్రెయిలీ కాగితం | మందపాటి కాగితం తప్పనిసరి; సాధారణ షీటు సుమారు 11 × 11.5 అంగుళాలు |
| బ్రెయిలీ బాక్స్ | మొదటి సంవత్సరం విద్యార్థులకు ఆటల ద్వారా బ్రెయిలీ నేర్పే చెక్క పెట్టె; రంధ్రాల కణాల్లో గుండ్రని తలల అల్యూమినియం పెగ్గులు పెట్టి అక్షరాలు, పదాలు కూర్చుతారు |
- పెర్కిన్స్ బ్రెయిలర్ను అమెరికాలోని పెర్కిన్స్ అంధుల పాఠశాలలో డేవిడ్ అబ్రహాం రూపొందించారు; 1951 నుంచి అందుబాటులోకి వచ్చింది.
- బ్రెయిలీలో పటాలు, చార్టులు, బొమ్మలు నేర్చుకోవడానికి ఉపయోగపడే ఎలక్ట్రానిక్ బ్రెయిలర్ మౌంట్బాటెన్ బ్రెయిలర్.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
దృష్టి లోపం గల విద్యార్థులకు మ్యాప్ లు, చార్ట్ లు మరియు రేఖా చిత్రాలు బ్రెయిలీలో నేర్చుకొనుటకు ఉపయోగపడే బ్రెయిలర్
- (1)ఉబ్బెత్తు స్వభావం గల చిత్ర పటాలు
- (2)బ్లిస్ పాసివ్ డిటెక్టర్
- (3)మౌంట్ బాటన్
- (4)మెరుపు అట్టలు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) మౌంట్ బాటన్
దృష్టి లోపం ఉన్న విద్యార్థులు మ్యాప్లు, చార్ట్లు, రేఖాచిత్రాలు Braille లో నేర్చుకోవడానికి ఉపయోగపడే బ్రెయిలర్ (Brailler) ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది. ఇక్కడ కీలక పదం 'బ్రెయిలర్', అంటే Braille రాసే యంత్రం.
మౌంట్బాటన్ బ్రెయిలర్ (Mountbatten Brailler) ఒక ఎలక్ట్రానిక్ బ్రెయిలర్. మామూలు Braille Writer కంటే తేలికగా కీలు నొక్కవచ్చు. ఇది Braille అక్షరాలతో పాటు సరళమైన స్పర్శ రేఖాచిత్రాలను (Tactile Graphics) కూడా ఉబ్బెత్తుగా ముద్రించగలదు. అందుకే మ్యాప్లు, చార్ట్లు, బొమ్మలు తయారుచేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) మౌంట్ బాటన్.
ఉబ్బెత్తు చిత్రపటాలు (Tactile Maps) (1) తాకి చదివే మ్యాప్లు; అవి తయారైన వస్తువు మాత్రమే, బ్రెయిలర్ కాదు. ఇక్కడ చాలామంది (1) ఎంచుకుంటారు, కానీ ప్రశ్న యంత్రం పేరు అడుగుతోంది. బ్లిస్ పాసివ్ డిటెక్టర్ (2) బ్రెయిలర్ కాదు. మెరుపు అట్టలు (Flash Cards) (4) కంటితో చూసి నేర్చుకునే కార్డులు; Braille కు సంబంధం లేదు.
గుర్తుంచుకోండి: ప్రశ్నలో 'బ్రెయిలర్' అంటే యంత్రం: Mountbatten Brailler.
బ్రెయిలీ నకలు యంత్రాలు, స్పర్శ పటాలు, చిత్రాలు
- థర్మోఫార్మ్ యంత్రం: పాక్షిక స్వయంచాలక బ్రెయిలీ నకలు యంత్రం. బ్రెయిలీ కాగితంపై తయారుచేసిన మూల ప్రతి (మాస్టర్ కాపీ) నుంచి ప్లాస్టిక్తో చేసిన "బ్రెయిలాన్" షీట్లపై అనేక ప్రతులు తీస్తుంది. శూన్యం (వాక్యూమ్), అధిక ఉష్ణోగ్రత సూత్రంపై విద్యుత్తుతో పనిచేస్తుంది. విదేశీ రకం "అమెరికన్ థర్మోఫార్మ్", స్వదేశీ రకం "ఇండుథెర్మ్".
- వాక్యూమ్ ఫార్మింగ్ యంత్రం: 2 మి.మీ. మందం ఉన్న PVC, HIP, అక్రిలిక్, ABS షీట్లపై బ్రెయిలీ విషయాల అనేక ప్రతులు తీస్తుంది.
- స్పర్శ పటాలు (టాక్టైల్ మ్యాప్స్) తయారీకి సాధారణ పద్ధతులు: స్వెల్ పేపర్ (ప్రత్యేక కాగితంపై నల్లగా గీసి వేడి చేస్తే గీతలు ఉబ్బుతాయి), థర్మోఫార్మ్.
- ఉబ్బెత్తు గీతల చిత్రాల పరికరం (రైజ్డ్ లైన్ డ్రాయింగ్ కిట్): అంధ, అల్ప దృష్టి పిల్లలు సరళమైన చిత్రాలు, రేఖా చిత్రాలు గీయడానికి; గీసిన గీత స్పర్శకు ఉబ్బెత్తుగా తెలుస్తుంది.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
స్పర్శాయుత మ్యాప్స్ని ఉత్పత్తి చేసే అత్యంత సాధారణ పద్ధతులలో ఒకటి.
- (1)స్వెల్ పేపర్
- (2)ఎలివేటర్
- (3)థర్మోఫామ్
- (4)జూమ్ మ్యాప్స
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1), (3) ఆప్షన్లకు పూర్తి మార్కులు (అధికారిక కీ)
స్పర్శ పటాలు (Tactile Maps) తయారుచేసే అత్యంత సాధారణ పద్ధతుల్లో ఒకటి ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. అధికారిక కీ (1), (3) రెండింటికీ మార్కులు ఇచ్చింది; ప్రశ్న/సమాధానంలో అస్పష్టత ఉందని papers.json లో గమనిక ఉంది.
స్వెల్ పేపర్ (Swell Paper / Microcapsule Paper) పద్ధతిలో ప్రత్యేక కాగితం మీద పటాన్ని నల్ల సిరాతో ముద్రించి లేదా గీసి, హీటర్ (Fuser) గుండా పంపుతారు. నల్లని గీతలు వేడిని పీల్చుకుని ఉబ్బుతాయి; వేళ్ళతో తాకి గుర్తించవచ్చు. ఇది వేగంగా, సులభంగా జరుగుతుంది కాబట్టి పాఠశాలల్లో ఎక్కువగా వాడతారు. థర్మోఫామ్ (Thermoform) పద్ధతిలో ఒక మాస్టర్ నమూనా మీద ప్లాస్టిక్ షీట్ను వేడిచేసి, వాక్యూమ్తో అదిమి ఎత్తైన ఆకారం తయారుచేస్తారు. ఒకే పటం చాలా కాపీలు కావాలంటే ఇది ఉపయోగపడుతుంది.
రెండూ స్పర్శ పటాల తయారీకి ప్రామాణిక, సాధారణ పద్ధతులే. అందుకే ఆప్షన్ (1) స్వెల్ పేపర్, ఆప్షన్ (3) థర్మోఫామ్ రెండూ సరైనవిగా అంగీకరించారు. 'అత్యంత సాధారణం' అంటే రోజువారీ తరగతి వాడకంలో స్వెల్ పేపర్ కొంచెం బలమైన సమాధానం.
ఎలివేటర్ (2), జూమ్ మ్యాప్స్ (4) స్పర్శ పటాల ఉత్పత్తి పద్ధతులుగా ప్రామాణిక పుస్తకాల్లో కనిపించవు.
గుర్తుంచుకోండి: స్పర్శ పటాలు: స్వెల్ పేపర్ (వేడితో ఉబ్బే సిరా), థర్మోఫామ్ (వేడి ప్లాస్టిక్ అచ్చు).
మాట్లాడే పుస్తకాలు, ముద్రణ అందుబాటు (యాక్సెస్ టు ప్రింట్)
- మాట్లాడే పుస్తకాలు (టాకింగ్ బుక్స్): క్యాసెట్లలో రికార్డు చేసిన పాఠాలు దృష్టి లోపం ఉన్నవారికి విద్య అందించడంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన మార్గంగా ఎదిగాయి.
- ఎందుకంటే బ్రెయిలీ పుస్తకాలు చాలా బరువు, త్వరగా పాడవుతాయి, తయారీ ఖర్చు ఎక్కువ, నిల్వ కష్టం; కొత్తగా చూపు కోల్పోయిన చాలామంది బ్రెయిలీని సులభంగా నేర్చుకోలేరు, కొందరికి బ్రెయిలీ చదవడం ఇష్టం ఉండదు. కాబట్టి మాట్లాడే పుస్తకాలు అత్యంత ఆచరణీయ ప్రత్యామ్నాయం.
- సాంప్రదాయంగా 60 లేదా 90 నిమిషాల కాంపాక్ట్ క్యాసెట్లు వాడేవారు; తర్వాత CD ప్లేయర్లు, డిజిటల్ ప్లేయర్లు వచ్చాయి.
- డిజిటల్ టేప్లెస్ రికార్డర్: అంధులు ఇతరుల సహాయం లేకుండా వాడేలా ప్రత్యేక స్వర మార్గదర్శి (వాయిస్ ప్రాంప్ట్), సులభ వెతుకులాట, శబ్ద సర్దుబాటు, ఇయర్ఫోన్ సౌకర్యం ఉంటాయి.
- అంతర్జాతీయంగా డిజిటల్ మాట్లాడే పుస్తకాలకు DAISY ప్రమాణం వాడతారు.
- సుగమ్య పుస్తకాలయ: ముద్రణ చదవలేని (ప్రింట్ డిసేబిలిటీ ఉన్న) వారి కోసం - ముఖ్యంగా దృష్టి లోపం ఉన్నవారికి - అందుబాటు రూపాల్లో పుస్తకాలు ఇచ్చే భారతదేశపు మొదటి, అతిపెద్ద ఆన్లైన్ గ్రంథాలయం. 2016 లో వికలాంగుల సాధికారత విభాగం, DAISY ఫోరమ్ ఆఫ్ ఇండియా తదితరులతో కలిసి ప్రారంభించింది.
- మరాకేష్ ఒప్పందం: దృష్టి లోపం ఉన్నవారి కోసం ముద్రిత పుస్తకాలను అందుబాటు రూపాల్లోకి (బ్రెయిలీ, ఆడియో, పెద్ద అక్షరాలు) మార్చడానికి కాపీరైట్ మినహాయింపు ఇచ్చే అంతర్జాతీయ ఒప్పందం. దీన్ని ఆమోదించిన మొదటి దేశం భారతదేశం.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
భారతదేశంలో మొట్టమొదటి మరియు అతిపెద్దదైన "సుగమ్య పుస్తకాలయ" అనే అనువైన పుస్తక సేకరణ విశేషంగా వీరికోసం
- (1)దృష్టిలోపం గల వ్యక్తులు
- (2)నిర్దిష్ట అభ్యసన వైకల్యం గల వ్యక్తులు
- (3)ఆటిజం గల వ్యక్తులు
- (4)ఎ.డి.హెచ్.డి గల వ్యక్తులు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) దృష్టిలోపం గల వ్యక్తులు
భారత్లో మొదటి, అతిపెద్ద అందుబాటు పుస్తకాల గ్రంథాలయమైన 'సుగమ్య పుస్తకాలయ' ప్రత్యేకంగా ఎవరి కోసమో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
సుగమ్య పుస్తకాలయ ఒక ఆన్లైన్ గ్రంథాలయం. దీన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వ దివ్యాంగుల సాధికారత విభాగం (DEPwD) DAISY Forum of India తో కలిసి 2016 లో ప్రారంభించింది. ఇందులో పుస్తకాలు బ్రెయిలీ, DAISY ఆడియో, అందుబాటు ఎలక్ట్రానిక్ రూపాల్లో ఉంటాయి. ముద్రిత అక్షరాలు చదవలేని వారు (Print Disabled), ముఖ్యంగా దృష్టి లోపం ఉన్నవారు వీటిని స్క్రీన్ రీడర్, బ్రెయిలీ డిస్ప్లే ద్వారా చదువుతారు.
కాబట్టి సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (1) దృష్టిలోపం గల వ్యక్తులు.
డిస్లెక్సియా వంటి నిర్దిష్ట అభ్యసన వైకల్యం (2) ఉన్నవారు కూడా 'ప్రింట్ డిసేబుల్డ్' గా దీన్ని వాడవచ్చు. కానీ బ్రెయిలీ, ఆడియో పుస్తకాలతో ఈ గ్రంథాలయం ప్రధానంగా దృష్టి లోపం ఉన్నవారి కోసం రూపొందింది. ఆటిజం (3), ADHD (4) ఉన్నవారి కోసం ఇది ప్రత్యేకంగా ఏర్పడలేదు.
గుర్తుంచుకోండి: సుగమ్య పుస్తకాలయ = బ్రెయిలీ, ఆడియో పుస్తకాల ఆన్లైన్ గ్రంథాలయం → దృష్టి లోపం.
పరీక్ష కోణం: సాంకేతికత 3 రకాలు: లో-టెక్, అల్ప దృష్టి, హై-టెక్. ఇంటర్లైన్ ఫ్రేమ్ = అత్యంత సరళమైన, తక్కువ ఖర్చు సాధనం (చెక్క, గైడ్ జరపాలి, రెండు వైపులా రాయవచ్చు); ఇంటర్పాయింట్ = ప్లాస్టిక్, తేలిక, ఇందులోనూ రెండు వైపులా (చుక్కలు ఒకదానిపై ఒకటి పడకుండా పక్కకు జరిగి). కాగితం పై వైపునే రాసే యంత్రం = బ్రెయిలర్ (6 చుక్కల కీలు). థర్మోఫార్మ్ = బ్రెయిలాన్ షీట్లపై నకళ్లు (వాక్యూమ్ + వేడి). స్పర్శ పటాలు = స్వెల్ పేపర్ / థర్మోఫార్మ్. సుగమ్య పుస్తకాలయ = దృష్టి లోపం ఉన్నవారికి ఆన్లైన్ గ్రంథాలయం. మౌంట్బాటెన్ = పటాలు, చిత్రాలకు ఉపయోగపడే ఎలక్ట్రానిక్ బ్రెయిలర్.
మెమొరీ కోడ్: ఫ్రేమ్లు "లైన్ = చెక్క, పాయింట్ = ప్లాస్టిక్": ఇంటర్లైన్ చెక్కది, గైడ్ కిందికి జరుపుతూ రాయాలి; ఇంటర్పాయింట్ ప్లాస్టిక్, తేలిక, రెండు వైపుల చుక్కలు పక్కకు జరిగి ఉంటాయి. రెండిటిలోనూ కాగితం రెండు వైపులా రాయవచ్చు. "థర్మో = థర్మామీటర్ (వేడి) + వాక్యూమ్" - వేడి, శూన్యంతో బ్రెయిలాన్ నకళ్లు. బ్రెయిలర్లో 6 కీలు = 6 చుక్కలు.