కుష్ఠు వ్యాధి నయమైన వ్యక్తి: నిర్వచనం
కుష్ఠు వ్యాధి పూర్తిగా నయమైనా, కింది మూడింటిలో ఏదో ఒక సమస్యతో బాధపడుతున్న వ్యక్తిని కుష్ఠు వ్యాధి నయమైన వ్యక్తి (లెప్రసీ క్యూర్డ్ పర్సన్) అంటారు:
| వర్గం | పరిస్థితి |
|---|---|
| 1 | చేతులు లేదా పాదాల్లో స్పర్శ పోవడం, కంటిలో - కనురెప్పలో స్పర్శ పోవడం, పాక్షిక పక్షవాతం (పరేసిస్); కానీ కనిపించే వైకల్యం (డిఫార్మిటీ) లేదు |
| 2 | కనిపించే వైకల్యం, పాక్షిక పక్షవాతం ఉన్నా, సాధారణ ఆర్థిక కార్యకలాపాలు చేసుకునేంత కదలిక చేతుల్లో, పాదాల్లో ఉంది |
| 3 | తీవ్రమైన శారీరక వైకల్యం + పెద్ద వయసు కలిసి ఏ లాభదాయక ఉద్యోగమూ చేయలేని స్థితి |
- PWD చట్టం 1995 లో కుష్ఠు నయమైనవారు విడి వర్గం; RPwD చట్టం 2016 వీరిని చలన వైకల్యం కిందకు చేర్చింది. 1995 చట్టం ప్రకారం వైకల్యం 40% కంటే తక్కువ కాకపోతే వికలాంగుడు; దీనికి ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి / సంస్థ నుంచి ధ్రువీకరణ పత్రం తీసుకోవాలి.
కుష్ఠు వ్యాధి గురించి
- వేల ఏళ్లుగా మానవ జాతిని బాధిస్తున్న వ్యాధి. దీనికి హాన్సెన్స్ వ్యాధి అనే పేరూ ఉంది.
- కారకాలు: మైకోబాక్టీరియం లెప్రే, మైకోబాక్టీరియం లెప్రోమాటోసిస్ అనే బ్యాక్టీరియాలు. రెండోదాన్ని 2008 లో కనుగొన్నారు.
- ప్రధానంగా చర్మాన్ని, పరిధీయ నరాలను దెబ్బతీసే దీర్ఘకాలిక వ్యాధి. శ్వాసకోశ మార్గం, కళ్లలోనూ కణుతులు (గ్రాన్యులోమాలు) ఏర్పడతాయి.
- సోకిన తర్వాత లక్షణాలు లేకుండా సగటున 5 ఏళ్లు, కొన్నిసార్లు 20 ఏళ్ల వరకు గడవవచ్చు.
- స్పర్శ పోవడం వల్ల నొప్పి తెలియదు; అందుకే పదే పదే గాయాలు, అంటువ్యాధులు; బలహీనత, చూపు మందగించడం కూడా రావచ్చు.
- వ్యాప్తి: చికిత్స తీసుకోని రోగి దగ్గు / తుమ్ము, ముక్కు ద్రవాల తుంపర్లతో, దగ్గరి సుదీర్ఘ సంపర్కంలో వ్యాపిస్తుంది. పేదరికంలో ఎక్కువ. ఇది అంత తీవ్రమైన అంటువ్యాధి కాదు.
- బహుళ ఔషధ చికిత్స (MDT) తో పూర్తిగా నయమవుతుంది. అయినా పర్యవేక్షణ, నివారణ కార్యక్రమాలు కొనసాగించాలి.
- ప్రపంచంలో 2023 లో 1,82,815 కొత్త కేసులు నమోదయ్యాయి; భారత్, బ్రెజిల్, ఇండోనేషియా ఎక్కువ కేసులు ఉన్న దేశాలు.
| రకం | గుర్తు |
|---|---|
| పాసిబాసిల్లరీ (PB) | చర్మంపై 5 లేదా అంతకంటే తక్కువ స్పర్శ లేని మచ్చలు |
| మల్టీబాసిల్లరీ (MB) | 5 కంటే ఎక్కువ మచ్చలు |
- నిర్ధారణ: చర్మం ముక్క (బయాప్సీ) పరీక్షలో ఆమ్ల నిరోధక (యాసిడ్-ఫాస్ట్) దండాకార బ్యాక్టీరియా (బాసిల్లై) కనిపించడం; PCR ద్వారా బ్యాక్టీరియా DNA ను గుర్తించడం.
- మైకోబాక్టీరియం లెప్రే దండం (రాడ్) ఆకారంలో ఉంటుంది. దీన్ని ప్రయోగశాలలో కృత్రిమంగా పెంచలేరు (అందుకే కోచ్ సూత్రాల ప్రకారం నిరూపించడం కష్టం). పరిశోధనకు ఎలుకల పాదాల్లో, ఆర్మడిల్లో (తొమ్మిది పట్టీల ఆర్మడిల్లో) లో పెంచుతారు.
- మనుషులు కాకుండా ఆఫ్రికా చింపాంజీలు, సూటీ మంగబే, సైనోమోల్గస్ మకాక్ వంటి కోతుల్లోనూ ఈ వ్యాధి సహజంగా కనిపిస్తుంది.
ట్యూబరస్ స్క్లెరోసిస్ (TSC)
- ట్యూబరస్ స్క్లెరోసిస్ కాంప్లెక్స్ (TSC) అనే అరుదైన, అనేక వ్యవస్థలను దెబ్బతీసే జన్యు వ్యాధి. శరీరంలో చాలా చోట్ల క్యాన్సర్ కాని (బినైన్) కణుతులు పెరుగుతాయి.
- ఎక్కువగా దెబ్బతినే అవయవాలు: మెదడు, చర్మం, మూత్రపిండాలు, గుండె, కళ్లు, ఊపిరితిత్తులు. కణుతి ఎక్కడ పెరిగిందో దాన్ని బట్టి సమస్యలు ఉంటాయి.
- సమస్యలు ఏ వయసులోనైనా రావచ్చు, కానీ ఎక్కువగా బాల్యంలోనే మొదలవుతాయి. తీవ్రత ఒక్కొక్కరిలో చాలా వేరు; కొన్ని కణుతులు ఏ సమస్యా తేవు.
- వ్యాప్తి: 6,000 - 12,000 మందిలో ఒకరు; ఎక్కువ కేసులు అప్పటికప్పుడు వచ్చే (కుటుంబ చరిత్ర లేని) కొత్త జన్యు మార్పుల వల్ల.
- పేరు ఎందుకు? మెదడులో దుంపల్లా (ట్యూబర్స్) పెరిగే కణుతులు కాలక్రమంలో కాల్షియంతో గట్టిపడతాయి (స్క్లెరోసిస్ = గట్టిపడటం). దీన్ని ఫ్రాన్స్ వైద్యుడు బోర్నెవిల్ వందేళ్లకు పైగా క్రితం మొదట వర్ణించారు; అందుకే బోర్నెవిల్స్ వ్యాధి, ఎపిలోయా అనే పేర్లూ ఉన్నాయి.
- నిర్ధారణకు వైద్యులకు కొన్నిసార్లు సమయం పడుతుంది; కొందరిలో ఏళ్ల తరబడి తప్పుగా నిర్ధారిస్తారు.
సంప్రదాయ త్రయం (బాల్యంలో):
| లక్షణం | వాస్తవం |
|---|---|
| మూర్ఛలు | నాలుగో వంతు మందిలో ఉండవు |
| మెంటల్ రిటార్డేషన్ (బౌద్ధిక వైకల్యం) | సగం మంది వరకు సాధారణ తెలివితేటలతోనే ఉంటారు |
| అడినోమా సెబేసియం (ముఖంపై ఎర్రటి చిన్న కణుతులు) | మూడొంతుల మందిలోనే కనిపిస్తుంది |
- పూర్తి త్రయం కొద్దిమందిలోనే కనిపిస్తుంది.
కారణం - జన్యువులు:
| జన్యువు | క్రోమోజోమ్ | ప్రోటీన్ | కనుగొన్న సంవత్సరం |
|---|---|---|---|
| TSC1 | 9 | హామార్టిన్ | 1997 |
| TSC2 | 16 | ట్యూబెరిన్ | 1993 |
- ఈ రెండు జన్యువుల్లో ఏదో ఒకదానిలో లోపం ఉంటే చాలు. హామార్టిన్, ట్యూబెరిన్ కలిసి సాధారణంగా కణాల అదుపు లేని పెరుగుదలను ఆపుతాయి; లోపం వల్ల ఆ అదుపు పోయి కణుతులు పెరుగుతాయి.
- వారసత్వం: తల్లిదండ్రుల్లో ఒకరికి TSC ఉంటే ప్రతి బిడ్డకు వచ్చే అవకాశం 50%. బిడ్డకు వచ్చినా లక్షణాలు అదే తీవ్రతలో ఉండాలని లేదు. చాలా అరుదుగా తల్లిదండ్రుల్లో లోపం కనిపించకపోయినా, వారి అండం / శుక్ర కణాల్లో మాత్రమే జన్యు మార్పు ఉండటం (గోనాడల్ మొజాయిసిజం) వల్ల ఒకరి కంటే ఎక్కువ బిడ్డలకు రావచ్చు; రక్త పరీక్షతో దీన్ని కనిపెట్టలేం.
మెదడులోని 3 రకాల గాయాలు:
- కార్టికల్ ట్యూబర్స్: మెదడు ఉపరితలంపై ఏర్పడే గడ్డలు.
- సబ్ఎపెండైమల్ నాడ్యూల్స్: మెదడు కుహరాల (వెంట్రికల్స్) గోడల్లో ఏర్పడే చిన్న గడ్డలు.
- సబ్ఎపెండైమల్ జెయింట్ సెల్ ఆస్ట్రోసైటోమాస్ (SEGA): నెమ్మదిగా పెరిగే తక్కువ స్థాయి కణుతులు; మెదడు ద్రవ ప్రవాహాన్ని అడ్డుకుని తలలో ఒత్తిడి పెంచుతాయి → తలనొప్పి, మసక చూపు.
ఇతర లక్షణాలు:
- చాలామందికి మూర్ఛలు: శిశువుల్లో ఇన్ఫాంటైల్ స్పాజమ్స్, టానిక్-క్లోనిక్, అటానిక్, ఎటిపికల్ ఆబ్సెన్స్, మయోక్లోనిక్ వంటి అన్ని రకాలు. మందులతో అదుపు కష్టం; కొన్నిసార్లు శస్త్రచికిత్స అవసరం.
- సుమారు సగం మందిలో అభ్యసన సమస్యలు (తేలిక నుంచి తీవ్రం వరకు): జ్ఞాపకశక్తి తక్కువ, అవధాన కాలం తక్కువ, ప్రణాళిక వేయడం / పనులు వ్యవస్థీకరించడంలో కష్టం, ఇతరుల కంటే చాలా నెమ్మదిగా నేర్చుకోవడం, తీవ్ర స్థితిలో మాట్లాడలేకపోవడం, తనను తాను చూసుకోలేకపోవడం.
- ప్రవర్తనా సమస్యలు: దూకుడు, అకస్మాత్ కోపావేశం, ADHD, నటన (యాక్టింగ్ అవుట్), OCD (అబ్సెసివ్ కంపల్సివ్ డిజార్డర్), తనను తాను గాయపరచుకోవడం.
- మూత్రపిండాలు: 15 నుంచి 30 ఏళ్ల వయసు వారిలో 70-80% మందికి మూత్రపిండాల్లో కణుతులు. బాల్యంలో పాలిసిస్టిక్ కిడ్నీ వ్యాధి రావచ్చు; అరుదుగా రక్తస్రావం, రక్తహీనత, మూత్రపిండ వైఫల్యం.
- చర్మంపై తెల్లని మచ్చలు, గుండెలో కణుతులు కూడా ఉంటాయి.
నిర్ధారణ:
- అభివృద్ధి ఆలస్యం, మూర్ఛలు, చర్మంపై తెల్లని మచ్చలు, గుండెలో కణుతులు కనిపిస్తే అనుమానించాలి.
- మెదడు కణుతులకు CT / MRI స్కాన్; గుండె, కాలేయం, మూత్రపిండాల కణుతులకు అల్ట్రాసౌండ్.
- చర్మం, గోళ్లు, దంతాలు, చిగుళ్లు, కంటి రెటీనాను జాగ్రత్తగా పరీక్షించాలి. లేత రంగు చర్మం ఉన్నవారిలో తెల్లని మచ్చలు కనిపించడానికి అతినీలలోహిత (వుడ్స్) దీపం వాడతారు.
- గుండె జబ్బులు, తరచు అనారోగ్యాలు ఉన్న శిశువుల్లో వైద్యులు TSC ఉందేమో పరీక్షిస్తారు.
మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్ (MS)
- మెదడు, వెన్నుపాముకు సంబంధించిన నాడీ సంబంధ స్థితి. కండర నియంత్రణ, దృష్టి, సమతుల్యతను దెబ్బతీస్తుంది; అలసట, స్పర్శ పోవడం / తిమ్మిరి తెస్తుంది.
- మెదడు, వెన్నుపాములోని ప్రతి నరం చుట్టూ మైలిన్ అనే రక్షణ పొర ఉంటుంది. ఇది నరాన్ని కాపాడి, మెదడు నుంచి సంకేతాలు శరీరానికి వేగంగా వెళ్లడానికి సహాయపడుతుంది. MS లో శరీర రోగనిరోధక వ్యవస్థే మైలిన్ను దెబ్బతీస్తుంది. దీనితో నరాల సంకేతాల ప్రయాణం అస్తవ్యస్తమవుతుంది. దీర్ఘకాలంలో నరాల తంతువులు (ఆక్సాన్లు) కూడా దెబ్బతింటాయి.
- MS కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థను (మెదడు, వెన్నుపాము, కంటి నరాలు) మాత్రమే దెబ్బతీస్తుంది; పరిధీయ నరాలను కాదు.
లక్షణాలు:
- చూపు పోవడం - సాధారణంగా ఒక్క కంటిలోనే; ఒకే వస్తువు రెండుగా కనిపించడం (డబుల్ విజన్).
- స్పాస్టిసిటీ: కండరాలు బిగుసుకుని అదుపు లేని కదలికలు; వణుకు (ట్రెమర్).
- అటాక్సియా: సమతుల్యత, సమన్వయ లోపం; తల తిరగడం.
- అలసట: పగలంతా బాగా అలసిపోవడం.
- బలహీనత, తిమ్మిరి, ముఖంలో స్పర్శ తగ్గడం, మూత్రాశయ నియంత్రణ లోపం, మాట తడబడటం, భావోద్వేగ మార్పులు / నిరాశ.
ఇతర వాస్తవాలు:
- సాధారణంగా యువతలో మొదలవుతుంది. మహిళల్లో పురుషుల కంటే 2-3 రెట్లు ఎక్కువ. సమశీతోష్ణ వాతావరణాల్లో, యూరోపియన్ మూలాలు ఉన్నవారిలో ఎక్కువ; జన్యుపరమైన సున్నితత్వం కూడా ఉంటుంది.
- సుమారు 85% మందిలో లక్షణాలు వచ్చి-తగ్గుతూ (రిలాప్సింగ్-రెమిటింగ్) ఉంటాయి; మిగతా సుమారు 15% మందిలో మొదటి నుంచే క్రమంగా పెరుగుతూ పోతాయి (ప్రైమరీ ప్రోగ్రెసివ్).
- నిర్ధారణ: MRI లో మెదడు, వెన్నుపాములో గాయాలు (మచ్చలు) కనిపిస్తాయి; వెన్నుపాము ద్రవ (CSF) విశ్లేషణ; లక్షణాల చరిత్ర.
- పూర్తి నివారణ లేదు; మందులు తిరగబెట్టడాన్ని తగ్గించి, వ్యాధి పురోగతిని నెమ్మది చేస్తాయి. జీవితకాలం అనుభవజ్ఞుడైన వైద్యుడి పర్యవేక్షణ కావాలి.
- మొత్తం జీవితకాలంపై ప్రభావం కొద్దిగానే, కానీ జీవన నాణ్యత, చదువు, ఉద్యోగం, వివాహం, భవిష్యత్ ఆశలపై తీవ్ర ప్రభావం; నిరాశ రాకుండా మానసిక మద్దతు అవసరం.
- RPwD చట్టం 2016 లో మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్ "దీర్ఘకాలిక నాడీ సంబంధ స్థితులు" శీర్షిక కింద (పార్కిన్సన్స్ వ్యాధితో పాటు) ఉంది.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
ద్వంద్వ దృష్టి, శరీరంలో వణుకు, వాగ్దోషాలు, ఉద్వేగాత్మక కలతలు సమన్వయలోపం ఈ వైకల్యం లక్షణాలు
- (1)మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్
- (2)వినికిడి లోపం
- (3)ఆటిజం
- (4)బుద్ధిమాంద్యత
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్
రెండుగా కనిపించడం (Double Vision), వణుకు, మాటలో లోపాలు, భావోద్వేగ కలతలు, సమన్వయ లోపం ఏ వైకల్యం లక్షణాలో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్ (MS) మెదడు, వెన్నుపాములోని నాడుల రక్షణ పొర (మైలిన్) దెబ్బతినే దీర్ఘకాల నాడీ వ్యాధి. దాని వల్ల నాడీ సంకేతాలు సరిగా ప్రయాణించవు. ఫలితంగా రెండుగా కనిపించడం, వణుకు, మాట తడబడటం, భావోద్వేగ మార్పులు, నడకలో, కదలికల్లో సమన్వయ లోపం వస్తాయి. RPwD చట్టం 2016 దీన్ని దీర్ఘకాల నాడీ పరిస్థితుల వర్గంలో చేర్చింది.
కాబట్టి ఈ లక్షణాలు మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్వి. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).
వినికిడి లోపంలో ప్రధాన సమస్య వినడం, దృష్టి లేదా వణుకు కాదు. ఆటిజంలో సామాజిక సంభాషణ, పునరావృత ప్రవర్తన ప్రధానం. బుద్ధిమాంద్యతలో మేధో సామర్థ్యం తక్కువ. ఈ మూడింటిలో ఈ లక్షణాల సమూహం కనిపించదు.
గుర్తుంచుకోండి: రెండుగా కనిపించడం + వణుకు + సమన్వయ లోపం = మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్.
పరీక్ష కోణం: కుష్ఠు నయమైనవారు - 3 వర్గాలు; 1995 చట్టంలో విడి వర్గం, RPwD చట్టం 2016 లో చలన వైకల్యం కింద. కుష్ఠు = హాన్సెన్స్ వ్యాధి; మైకోబాక్టీరియం లెప్రే; MDT తో నయం; PB ≤ 5 మచ్చలు, MB > 5. TSC = జన్యు వ్యాధి, బినైన్ కణుతులు; TSC1 - క్రోమోజోమ్ 9 - హామార్టిన్; TSC2 - క్రోమోజోమ్ 16 - ట్యూబెరిన్; తల్లిదండ్రుల్లో ఒకరికి ఉంటే 50%. MS = మైలిన్ దెబ్బతినడం; డబుల్ విజన్, వణుకు, మాట తడబాటు, భావోద్వేగ మార్పులు, సమన్వయ లోపం; మహిళల్లో 2-3 రెట్లు ఎక్కువ.
మెమొరీ కోడ్: TSC జన్యువులు "1-9-హా, 2-16-ట్యూ" - TSC1 క్రోమోజోమ్ 9 హామార్టిన్; TSC2 క్రోమోజోమ్ 16 ట్యూబెరిన్ (రెండో జన్యువు ముందే దొరికింది: 1993, మొదటిది 1997). TSC త్రయం "మూ-బు-ము": మూర్ఛ, బుద్ధి లోపం, ముఖంపై అడినోమా. MS = "మై-లిన్ మాయం" (మైలిన్ దెబ్బతింటుంది).