బహుళ వైకల్యాలతో పాటు తరచుగా వచ్చే అనుబంధ పరిస్థితుల్లో మొదటిది మూర్ఛ. ఇది బహుళ వైకల్యం ఉన్న పిల్లల్లో 40 నుంచి 50% మందిలో ఉంటుంది. ప్రతి 4 లేదా 5 మందిలో ఒకరికి ఈ మూర్ఛలు నియంత్రించడం కష్టం.
మూర్ఛ అంటే ఏమిటి?
- మెదడులోని కణాలు విద్యుత్ తరంగాల్లా అసాధారణంగా పనిచేసి శరీరం కొంకర్లు పోయే రుగ్మత. ఈ పని మెదడులోని సమన్వయాన్ని దెబ్బతీస్తుంది.
- అకస్మాత్తుగా మూర్ఛ రావడం దీని లక్షణం; చాలాసార్లు అదే తీరులో మళ్లీ మళ్లీ వస్తుంది.
- సంకేతాలు: తాత్కాలిక గందరగోళం, కొద్దిసేపు శూన్యంలోకి చూస్తుండటం, కాళ్లు-చేతులు నియంత్రణ లేకుండా కుదుపులు, స్పృహ లేదా అవగాహన కోల్పోవడం, భయం / ఆందోళన వంటి మానసిక లక్షణాలు.
బహుళ వైకల్యంలో మూర్ఛ ప్రభావం
- ఆబ్సెన్స్ మూర్ఛలు, కొద్దిసేపటి టానిక్ మూర్ఛలు, కొన్నిసార్లు ఊహించని మూర్ఛల వల్ల పడిపోవడం జరుగుతుంది. పదే పదే పడిపోవడం వల్ల గాయాలు, వైకల్యాలు (డిఫార్మిటీలు) అదనపు (ద్వితీయ) లోపాలుగా మారతాయి.
- పదే పదే మూర్ఛల తర్వాత ప్రవర్తనా రుగ్మతలు రావచ్చు: మగత, అతి చురుకుదనం మార్చి మార్చి రావడం, కొన్నిసార్లు దూకుడు, తనకు తానే హాని చేసుకోవడం.
- నియంత్రణకు లొంగని తీవ్రమైన రూపాలు అరుదు, కానీ జీవితకాలం పరంగా చెడు సూచన. అప్పుడప్పుడు వచ్చే మూర్ఛలు ఇప్పటి మందులతో సులువుగా అదుపులోకి వస్తాయి, రోజువారీ జీవితంపై తక్కువ ప్రభావం చూపుతాయి.
మూర్ఛ రకాలు
మూర్ఛలను రెండు పెద్ద వర్గాలుగా చూస్తారు: పాక్షిక (ఫోకల్), సాధారణ (జనరలైజ్డ్).
1. పాక్షిక (ఫోకల్) మూర్ఛలు - మెదడులోని ఒక భాగంలో అసాధారణ చర్య వల్ల వస్తాయి. రెండు రకాలు:
| రకం | లక్షణాలు |
|---|---|
| స్పృహ కోల్పోకుండా వచ్చే పాక్షిక మూర్ఛ (సింపుల్ పార్షియల్) | భావోద్వేగాలు మారడం; వస్తువులు కనిపించే, వాసన, రుచి, శబ్దం తీరులో మార్పు; చేయి / కాలు వంటి ఒక భాగంలో అనుకోని కుదుపు; జలదరింపు, తల తిరగడం, మెరిసే వెలుగులు కనిపించడం |
| అవగాహన దెబ్బతినే పాక్షిక మూర్ఛ (కాంప్లెక్స్ పార్షియల్ / ఫోకల్ డిస్కాగ్నిటివ్) | శూన్యంలోకి చూస్తూ ఉండటం; పరిసరాలకు స్పందించకపోవడం; చేతులు రుద్దుకోవడం, నమలడం, మింగడం, వృత్తాకారంలో నడవడం వంటి పునరావృత కదలికలు |
- మైగ్రేన్ (పార్శ్వపు నొప్పి), నార్కోలెప్సీ (అతి నిద్ర), మానసిక వ్యాధి వంటి ఇతర నాడీ రుగ్మతలు పాక్షిక మూర్ఛలా కనిపించవచ్చు. అందుకే నిర్ధారణకు ముందు పూర్తి పరీక్షలు చేయాలి.
2. సాధారణ (జనరలైజ్డ్) మూర్ఛలు - మెదడులోని అన్ని ప్రాంతాలు పాల్గొంటాయి. ఆరు రకాలు:
| రకం | లక్షణాలు |
|---|---|
| ఆబ్సెన్స్ మూర్ఛ (పెటిట్ మాల్) | పిల్లల్లో ఎక్కువ; కొద్ది క్షణాలు (సుమారు 5-10 సెకన్లు) శూన్యంలోకి చూడటం, కనురెప్పలు వేగంగా ఆడించడం, పెదవులు కదిలించడం; పగటి కలలు కంటున్నట్టు కనిపిస్తారు; రోజుకు చాలాసార్లు రావచ్చు; గుంపులుగా వస్తాయి |
| టానిక్ మూర్ఛ | కండరాలు ఒక్కసారిగా బిగుసుకుపోవడం; ముఖ్యంగా వీపు, చేతులు, కాళ్ల కండరాలు; నేల మీద పడిపోవచ్చు |
| అటానిక్ మూర్ఛ | కండరాల పట్టు (టోన్) ఒక్కసారిగా పోవడం; అకస్మాత్తుగా కుప్పకూలి కింద పడిపోవడం |
| క్లోనిక్ మూర్ఛ | లయబద్ధంగా పదే పదే కుదుపులు; సాధారణంగా మెడ, ముఖం, చేతులపై |
| మయోక్లోనిక్ మూర్ఛ | చేతులు, కాళ్లలో అకస్మాత్తుగా వచ్చే చిన్న, తీవ్రమైన కుదుపులు |
| టానిక్-క్లోనిక్ మూర్ఛ (గ్రాండ్ మాల్) | అత్యంత నాటకీయమైనది; స్పృహ కోల్పోవడం, శరీరం బిగుసుకుపోవడం, ఆ తర్వాత వణుకు / కుదుపులు; కొన్నిసార్లు మల మూత్ర నియంత్రణ పోవడం, నాలుక కరుచుకోవడం |
మూర్ఛకు కారణాలు
మూర్ఛ ఉన్నవారిలో సగం మందికి కారణం తెలియదు. మిగతావారిలో గుర్తించిన కారణాలు:
| కారణం | వివరం |
|---|---|
| వంశపారంపర్య ప్రభావం | కొన్ని రకాల మూర్ఛలు కుటుంబాల్లో వస్తాయి; సుమారు 500 వరకు జన్యువులు కొన్ని రకాల మూర్ఛలతో ముడిపడి ఉన్నాయని పరిశోధకుల అంచనా; కొన్ని జన్యువులు మనిషిని మూర్ఛకు ఎక్కువ సున్నితంగా చేస్తాయి |
| తలకు గాయం | వాహన ప్రమాదం లేదా ఇతర తీవ్ర గాయాలు |
| మెదడు పరిస్థితులు | మెదడు కణితులు, పక్షవాతం (స్ట్రోక్); 35 ఏళ్లు దాటిన పెద్దల్లో మూర్ఛకు పక్షవాతం ఒక సాధారణ కారణం |
| అంటువ్యాధులు | మెనింజైటిస్, AIDS, వైరల్ మెదడువాపు |
| పుట్టుకకు ముందు గాయం | తల్లికి అంటువ్యాధి, పోషకాహార లోపం, ఆక్సిజన్ అందకపోవడం వల్ల శిశువు మెదడు దెబ్బతిని మూర్ఛ లేదా సెరిబ్రల్ పాల్సీ రావచ్చు |
| అభివృద్ధి రుగ్మతలు | ఆటిజం, న్యూరోఫైబ్రోమాటోసిస్ వంటి వాటితో కలిసి మూర్ఛ రావచ్చు |
పరీక్ష కోణం: బహుళ వైకల్యం ఉన్నవారిలో మూర్ఛ 40-50%; 4-5 మందిలో ఒకరికి నియంత్రణ కష్టం. సాధారణ మూర్ఛలు 6. గ్రాండ్ మాల్ = టానిక్-క్లోనిక్; పెటిట్ మాల్ = ఆబ్సెన్స్. అటానిక్ = కండర పట్టు పోయి కుప్పకూలడం; టానిక్ = బిగుసుకుపోవడం; మయోక్లోనిక్ = చిన్న అకస్మాత్ కుదుపులు. సగం మందిలో మూర్ఛకు కారణం తెలియదు.
మెమొరీ కోడ్: ఆరు సాధారణ మూర్ఛలు "ఆ-టా-అ-క్లో-మ-టాక్లో" - "ఆగి (ఆబ్సెన్స్), టాట్ (బిగుసుకుని, టానిక్), అటు పడి (అటానిక్), క్లోక్లా లయలో కుదిపి (క్లోనిక్), మధ్యమధ్యలో ఎగిరి (మయోక్లోనిక్), చివరకు అన్నీ కలిపి (టానిక్-క్లోనిక్)". గ్రాండ్ = గొప్ప = పెద్ద మూర్ఛ (టానిక్-క్లోనిక్), పెటిట్ = చిన్న = ఆబ్సెన్స్.