అర్థం, నిర్వచనం
- మెడ లేదా వీపు భాగంలో వెన్నుపామును విరగ్గొట్టే లేదా తీవ్రంగా దెబ్బతీసే ప్రమాదం వల్ల వెన్నుపాము గాయం వస్తుంది.
- వెన్నుపాము మెదడు నుంచి బయటకు వచ్చి వెన్నెముక లోపల కిందికి సాగే నాడుల సమూహం. దాని నుంచే నాడులు శరీరమంతా వెళ్తాయి.
- నొప్పి, ఉష్ణోగ్రత, ఒత్తిడి స్పర్శలు, కదలిక - ఇవన్నీ వెన్నుపాము ద్వారా అటూ ఇటూ ప్రయాణించే సందేశాల వల్లే జరుగుతాయి.
- వెన్నుపాము దెబ్బతింటే గాయమైన స్థాయికి కింద ఉన్న శరీర భాగంలో స్పర్శ, కదలిక పోతాయి లేదా తగ్గుతాయి. ముఖ్యంగా శరీరం కింది భాగంలో అవయవాలు సరిగ్గా పనిచేయవు; రెండు కాళ్లకు లేదా రెండు కాళ్లు-రెండు చేతులకు పక్షవాతం రావచ్చు.
కారణాలు
- వృద్ధులు సబ్బు నీటితో జారుడుగా ఉన్న స్నానాల గదుల్లో, వెలుతురు లేని మెట్లపై పడిపోవడం
- భవన నిర్మాణంలో నలిగిపోయే గాయాలు; ఇంటి పైకప్పు, చెట్లు, గోడలేని బావుల్లో పడిపోవడం
- వాహన, గనుల, నీటిలో దూకే (డైవింగ్) ప్రమాదాలు; ఆటల్లో గాయాలు
- తుపాకీ తూటాలు, కత్తిపోట్లు
- అనారోగ్యం వల్ల బలహీనపడటం, అత్యవసర శస్త్రచికిత్సలు
- ఇది యువకుల్లో ఎక్కువ; సాధారణంగా స్త్రీల కంటే పురుషుల్లో సుమారు 3-4 రెట్లు ఎక్కువ.
గాయం స్థాయి
- శరీరం ఎంత భాగం దెబ్బతింటుందనేది వెన్నెముకలో గాయమైన స్థాయిపై ఆధారపడుతుంది. గాయం ఎంత పైన ఉంటే అంత ఎక్కువ శరీర భాగం ప్రభావితమవుతుంది.
- మెడ భాగంలో గాయమైతే రెండు చేతులు, రెండు కాళ్లకు పక్షవాతం (టెట్రాప్లీజియా / క్వాడ్రిప్లీజియా) రావచ్చు; వీపు కింది భాగంలో గాయమైతే రెండు కాళ్లకు మాత్రమే (పారాప్లీజియా) రావచ్చు.
పూర్తి, అసంపూర్ణ గాయాలు
| పూర్తి గాయం (కంప్లీట్) | అసంపూర్ణ గాయం (ఇన్కంప్లీట్) | |
|---|---|---|
| నాడీ సందేశాలు | ఏ సందేశమూ గాయం దాటి వెళ్లదు | కొన్ని సందేశాలు వెళ్తాయి |
| స్పర్శ, కదలిక | గాయం కింద పూర్తిగా, శాశ్వతంగా పోతాయి | కొంత ఉంటాయి; కొన్ని నెలల్లో కొద్దికొద్దిగా (పాక్షికంగా లేదా పూర్తిగా) తిరిగి రావచ్చు |
| రెండు వైపులా | సమానంగా | ఒక వైపు మరో వైపు కంటే తక్కువ స్పర్శ, కదలిక ఉండవచ్చు |
- "నా బిడ్డ ఎప్పటికీ పక్షవాతంతోనే ఉంటాడా?" అనేది కుటుంబం అడిగే తొలి ప్రశ్న. వెన్నుపాము ఎంత దెబ్బతిందనే దానిపై ఇది ఆధారపడుతుంది; గాయం కింద కొంత స్పర్శ, కొంత కదలిక ఉంటే మెరుగుపడే అవకాశం ఉంటుంది.
ASIA తీవ్రత స్కేల్ (A నుంచి E)
అమెరికన్ స్పైనల్ ఇంజురీ అసోసియేషన్ (ASIA) వెన్నుపాము గాయం తీవ్రతను 5 శ్రేణులుగా వర్గీకరించింది:
| శ్రేణి | అర్థం |
|---|---|
| A | పూర్తి గాయం - గాయం కింద స్పర్శ, కదలిక రెండూ లేవు |
| B | స్పర్శ అసంపూర్ణం - గాయం కింద కొంత స్పర్శ ఉంటుంది, కానీ కదలిక లేదు |
| C | కదలిక అసంపూర్ణం - గాయం కింద కొంత కదలిక ఉంటుంది, కానీ సగానికి పైగా ముఖ్య కండరాలు గురుత్వాకర్షణకు ఎదురుగా అవయవాన్ని ఎత్తలేనంత బలహీనంగా ఉంటాయి |
| D | కదలిక అసంపూర్ణం - గాయం కింద కనీసం సగం ముఖ్య కండరాలు గురుత్వాకర్షణకు ఎదురుగా అవయవాన్ని ఎత్తగలవు |
| E | సాధారణం - స్పర్శ, కదలిక మామూలుగా ఉంటాయి |
మెమొరీ కోడ్: "A అంతా పోయింది, E ఏమీ పోలేదు" - A = పూర్తి గాయం, B = స్పర్శ మాత్రమే, C-D = కదలిక కొంత (C బలహీనం, D బలం ఎక్కువ), E = సాధారణం.
పిల్లవాడు, కుటుంబం సర్దుకుపోవడానికి సహాయం
- స్పైనా బైఫిడాకు, వెన్నుపాము గాయానికి చాలా సమస్యలు ఒకటే. పెద్ద తేడా: స్పైనా బైఫిడా పుట్టుకతో వస్తుంది, కానీ వెన్నుపాము గాయం పుట్టిన తర్వాత అకస్మాత్తుగా వస్తుంది. నిన్నటి వరకు చురుకుగా ఉన్న పిల్లవాడు ఒక్కసారిగా పక్షవాతానికి గురై, మొదట్లో తన పనులు తానే చేసుకోలేకపోతాడు.
- శరీర భాగం "బరువైన చచ్చిన వస్తువు"లా అనిపిస్తుంది. పిల్లవాడికి, కుటుంబానికి భవిష్యత్తుపై భయం, అనిశ్చితి ఉంటాయి. పిల్లవాడు తీవ్ర కుంగుబాటుకు, కోపానికి లోనై సహకరించకపోవచ్చు.
- నడవలేనని ఒప్పుకోవాల్సి వస్తుందని చక్రాల కుర్చీలో కూర్చోవడానికీ నిరాకరించవచ్చు.
- ఆసుపత్రిలో పిల్లవాడిని శుభ్రంగా ఉంచి, క్రమం తప్పకుండా పక్కకు తిప్పాలి; లేకపోతే పుండ్లు, న్యుమోనియా వస్తాయి.
వెన్నుపాము గాయం: పునరావాస లక్ష్యాలు (14)
- వెన్నుపాము పనితీరు, గాయం గురించి పిల్లవాడికి, కుటుంబానికి అవగాహన
- తగిన కదలికల శిక్షణ
- స్వయం సంరక్షణ, రోజువారీ పనుల (ADL) శిక్షణ
- వైకల్యాలు, ఒత్తిడి పుండ్ల నివారణ
- మూత్రాశయం, మలవిసర్జన శిక్షణ
- స్వయంచాలిత నాడీ సమస్యల నియంత్రణ - లేచినప్పుడు రక్తపోటు పడిపోవడం (పోస్చరల్ హైపోటెన్షన్), గాయం కింద చికాకు వల్ల రక్తపోటు ఒక్కసారిగా పెరగడం (ఆటోనామిక్ డిస్రిఫ్లెక్సియా)
- లావు కాకుండా పోషణ కాపాడటం
- నొప్పి నియంత్రణ
- లైంగిక విద్య
- భావోద్వేగ, సామాజిక సర్దుబాటు
- తగిన వినోదం, క్రీడల పరిచయం
- ఇంటికి, బడికి తిరిగి రావడం
- ప్రభుత్వం, ఇతర సంస్థల నుంచి ఆర్థిక, ఇతర సహాయాల సమాచారం (తల్లిదండ్రులకు)
- జీవితాంతం క్రమం తప్పని అనుసరణ
ఒత్తిడి పుండ్లు (బెడ్ సోర్స్) నివారణ
- స్పర్శ పోయినప్పుడు ఎముకలు పైకి ఉండే భాగాలపై - ముఖ్యంగా తుంటి, పిరుదులపై - ఒత్తిడి పుండ్లు సులభంగా వస్తాయి.
- గాయమైన తొలి వారాల్లో ప్రమాదం ఎక్కువ; ఎందుకంటే పక్షవాతం వల్ల పిల్లవాడు కదలకుండా ఉండాలి, తిరగడం ఇంకా నేర్చుకోలేదు.
- వీటి నివారణ అత్యంత ముఖ్యం; పిల్లవాడికి, సంరక్షకులకు అవగాహన, నిరంతర శ్రద్ధ అవసరం.
కాంట్రాక్చర్ల నివారణ, భౌతిక చికిత్స
- తొలి వారాల్లో పడుకుని ఉన్నప్పుడు ముఖ్యంగా పాదాలు, మోచేతుల్లో కాంట్రాక్చర్లు వస్తాయి. దిండ్లు, ప్యాడ్లతో పాదాలకు ఆధారం ఇవ్వాలి, మోచేతులు చాచి ఉంచాలి, చేతులు మంచి స్థితిలో ఉంచాలి.
- పాదాలు, చేతులకు మెల్లని కదలిక పరిధి వ్యాయామాలు వీలైనంత త్వరగా మొదలుపెట్టాలి; గాయం మానే వరకు వీపును కదిలించకూడదు.
- సహాయంతో శ్వాస, దగ్గు: మెడ లేదా వీపు పై భాగంలో గాయమైన వారికి శ్వాస కండరాలు కొంత చచ్చుబడతాయి. మిగిలిన కండరాలు నెమ్మదిగా బలపడి శ్వాస మెరుగవుతుంది, కానీ తరచూ బలహీనంగానే ఉంటుంది.
- కదలిక, వ్యాయామం: మొదటి వారంలో ప్రతి చేయి, కాలికి సుమారు 10 నిమిషాలు, రోజుకు రెండుసార్లు కదలిక పరిధి వ్యాయామాలు; తర్వాత రోజుకు ఒకసారి చాలు. గాయమైన మరుసటి రోజు నుంచే చాలా జాగ్రత్తగా మొదలుపెట్టాలి. ఇవి రక్త ప్రసరణ పెంచుతాయి, కాంట్రాక్చర్లు నివారిస్తాయి, పనిచేస్తున్న కండరాల బలం పెంచుతాయి.
వెన్నుపాము గాయం: మదింపు, చికిత్సా బృందం
- WHO రూపొందించిన ICF (ఇంటర్నేషనల్ క్లాసిఫికేషన్ ఆఫ్ ఫంక్షనింగ్, డిసెబిలిటీ అండ్ హెల్త్) శరీర నిర్మాణ లోపాలు, పనులు చేయడంలో ఇబ్బందులు రెండింటినీ కలిపి చూసే కొత్త దృష్టి. దీనితో వ్యక్తి క్రియాత్మక శక్తిని అంచనా వేస్తారు; ఇది కుటుంబానికి, సమాజానికి కూడా ఉపయోగపడుతుంది.
- గమనించాల్సినవి: మెడ, తుంటి ఎముకల స్థితి; తుంటి కీలు జారడం, దొడ్డి కాళ్లు (కాళ్లు విల్లులా వంగడం), పక్కకు తిరిగిన పాదాలు; గూని, వెన్నెముక వంకర; స్పర్శ లేక పుండ్లు ఆలస్యంగా మానడం; మూత్రాశయ పక్షవాతం వల్ల చుక్కలుగా మూత్రం కారడం, దుర్వాసన, సామాజిక ఇబ్బంది; ఇతర అనారోగ్యాలు.
- అలాగే చలన శక్తి, పక్షవాతం, స్వతంత్రంగా పనులు చేసుకోవడం, భావోద్వేగ స్థితి, రోజువారీ కార్యక్రమాలు కూడా అంచనా వేయాలి.
- ప్రత్యేక శిక్షణ పొందిన భౌతిక, వృత్తి చికిత్సకులు గాయం తీవ్రతను బట్టి ఒక్కొక్కరికి వ్యక్తిగతంగా నేర్పుతారు: మంచంపై కదలడం, ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు మారడం, చక్రాల కుర్చీని నడపడం, నీటిలో చిన్న వ్యాయామాలు, సొంతంగా తినడం-శరీరం తుడుచుకోవడం-మరుగుదొడ్డి-దుస్తులు, మూత్రాశయ నిర్వహణ, ఓర్పు పెంచడం, పరికరాల ఎంపిక, గృహ నిర్వహణ నైపుణ్యాలు, భుజాల కీళ్ల పనితీరు అంచనా.
- బృందంలో: భౌతిక చికిత్సకులు, వృత్తి చికిత్సకులు, భాష-సంభాషణ చికిత్సకులు, మనస్తత్వ నిపుణులు, సామాజిక కార్యకర్తలు, వృత్తి పునరావాస నిపుణులు. గాయం తీవ్రతను బట్టి స్పందన, మెరుగుదల ఉంటాయి; కాలక్రమంలో మార్పులను బట్టి చికిత్సలు మారుస్తూ ఉండాలి.
పరీక్ష కోణం: గాయం ఎంత పైన ఉంటే అంత ఎక్కువ భాగం దెబ్బతింటుంది. పురుషుల్లో 3-4 రెట్లు ఎక్కువ, యువకుల్లో ఎక్కువ. ASIA A = పూర్తి గాయం, E = సాధారణం. ఒత్తిడి పుండ్లు తుంటి, పిరుదులపై, తొలి వారాల్లో ఎక్కువ. కాంట్రాక్చర్లు పాదాలు, మోచేతుల్లో. కదలిక పరిధి వ్యాయామాలు: 10 నిమిషాలు, రోజుకు 2 సార్లు (మొదటి వారం).
మెమొరీ కోడ్: "పై గాయం = పెద్ద నష్టం" - మెడ గాయం = నాలుగు అవయవాలు (టెట్రా = 4), వీపు కింద గాయం = రెండు కాళ్లు (పారా). పుండ్ల జంట "తుం-పి" = తుంటి, పిరుదులు.