అర్థం
- ముందస్తు జోక్యం అంటే వైకల్యం ఉన్న పిల్లవాడి వ్యక్తిగత అవసరాలను తీర్చడానికి వీలైనంత త్వరగా పని మొదలుపెట్టడం.
- లక్ష్యాలు: శిశువు/చిన్నపిల్లవాడి అభివృద్ధిని పెంచడం, అభివృద్ధి ఆలస్యం అయ్యే అవకాశాన్ని తగ్గించడం, పిల్లవాడి అవసరాలు తీర్చే కుటుంబ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం.
- ఇక్కడ "జోక్య సేవలు" అంటే వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లల కుటుంబాలకు ఇచ్చే ఏ కార్యక్రమం, సేవ, సహాయం లేదా సమాచారం అయినా. ఇవి పిల్లల సంభాషణ, భాషా నైపుణ్యాలను పెంచుతాయి.
- పుట్టిన వెంటనే లోపం గుర్తిస్తే కుటుంబం, నిపుణులు కలిసి చిన్న వయసులోనే జోక్యం మొదలుపెట్టవచ్చు.
- అమెరికా IDEA చట్టం ప్రకారం పుట్టినప్పటి నుంచి 3 ఏళ్ల వరకు జోక్య కార్యక్రమాలు, 3 నుంచి 21 ఏళ్ల వరకు పాఠశాల సేవలు ఉచితంగా అందుతాయి. జోక్య కార్యక్రమం ఒక సేవా సమన్వయకర్తను నియమిస్తుంది; ఆ సమన్వయకర్త కుటుంబానికి వ్యవస్థను అర్థం చేయించి, పిల్లవాడికి హక్కుగా రావాల్సిన సేవలు అందేలా చూస్తారు.
ఎందుకు ముందుగా?
- భాష, మాట అభివృద్ధికి 0-3 సంవత్సరాలు కీలక కాలం (క్రిటికల్ పీరియడ్). 2-3 ఏళ్ల తర్వాత లోపం గుర్తిస్తే ఆ కీలక కాలం పోతుంది.
- వినికిడి లోపం కంటికి కనిపించని సమస్య. పుట్టుకతోనే ఉన్నా వెంటనే గుర్తించలేం. పిల్లవాడు మాట్లాడే వయసుకు వచ్చి మాటలో సమస్యలు కనిపించినప్పుడే తల్లిదండ్రులు గుర్తిస్తారు; అప్పటికే ఒక సంవత్సరం దాటిపోతుంది.
- 6 నెలల వయసులోనే గుర్తించి తగిన వినికిడి యంత్రం అమర్చి శిక్షణ ఇస్తే భాష, మాట బాగా అభివృద్ధి చెందుతాయని అనేక పరిశోధనలు చూపుతున్నాయి. చిన్న వయసులో జోక్యం అందిస్తే భాషాభివృద్ధి, చదువులో విజయం, జీవితకాల సంపాదనలో మెరుగుదల ఉంటుంది.
- వినికిడి లోపం అంటే ధ్వని లేకపోవడమే కాదు, భాష లేమి కూడా అని అర్థం చేసుకోవాలి. అది పిల్లవాడి మొత్తం జీవిత అభివృద్ధిపై - సామాజిక, మానసిక, విద్యా రంగాలపై - ప్రభావం చూపుతుంది.
శైశవ జోక్యంలో ముఖ్య అంశాలు
- వినికిడి లోపం ఉన్న శిశువుకు శబ్దాలు, భాష, సంభాషణ నైపుణ్యాలను క్రమపద్ధతిలో నేర్పాలి.
- లోపాన్ని అధిగమించేలా, సంభాషణ సామర్థ్యం పెరిగేలా కుటుంబం సహకరించాలి.
- పిల్లవాడి లోపం మీద, అవసరమైన సంభాషణ మీద ఎక్కువ శ్రద్ధ పెట్టాలి.
- పిల్లవాడి భాషను ఒక డైరీలో రాసి పెట్టుకోవాలి.
కుటుంబానికి అందుబాటులో ఉండే సేవా వ్యవస్థలు
- ప్రభుత్వ సేవలు: ముందస్తు జోక్యం (3వ పుట్టినరోజు వరకు), పూర్వ ప్రాథమిక, పాఠశాల వయసు పిల్లలకు స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్, సంబంధిత సేవలు.
- వినికిడి లోపం, బధిరతలో ప్రత్యేకత ఉన్న సంస్థలు - సమాచారం, మద్దతు.
- జాతీయ, రాష్ట్ర వనరులు, విద్యా హక్కుల సమాచారం ఇచ్చే వనరుల కేంద్రాలు.
- ఇలాంటి పిల్లలున్న ఇతర తల్లిదండ్రులతో మాట్లాడగలిగే తల్లిదండ్రుల బృందాలు.
భారతదేశంలో ముందస్తు జోక్య సౌకర్యాలు
| రకం | వివరాలు |
|---|---|
| 1. వైద్య జోక్యం | బడి పిల్లల్లో వైద్యం కావాల్సిన రెండు స్థితులు: చెవిలో గులిమి (వాక్స్) తొలగించడం, మధ్య చెవి వాపు (ఓటైటిస్ మీడియా). ENT నిపుణులు ఆసుపత్రుల్లోనే ఉంటారు కాబట్టి ప్రాథమిక కేంద్రంలో డాక్టర్ వాహక సమస్యలను చూస్తారు. అంగన్వాడీ కార్యకర్తలు, క్షేత్ర స్థాయి ఆరోగ్య కార్యకర్తలకు తీవ్ర చెవి నొప్పి, చెవిలో పడిన వస్తువు వంటివి చూసే శిక్షణ ఇస్తారు. దేశంలో సుమారు 600 జిల్లా ఆసుపత్రులున్నా అన్నిటిలో ENT నిపుణులు, ఆడియాలజీ సౌకర్యాలు లేవు; క్షేత్ర కార్యకర్తలకు "మెడికల్ కిట్" ఏర్పాటు జరుగుతోంది |
| 2. పరికరాలు, కాక్లియర్ ఇంప్లాంట్ | ప్రీ-లింగ్వల్ (భాష రాకముందే వచ్చిన) లోపం ఉన్న పిల్లల్లో తగిన వినికిడి యంత్రం అమర్చడం జోక్యంలో కీలకమైన మొదటి అడుగు |
| 3. శ్రవణ, మాట-భాష శిక్షణ | పట్టణాల్లో సేవలు ఎక్కువ; గ్రామీణ సంరక్షకులు ఇంటి శిక్షణ కోసం ప్రదర్శన చికిత్స పొందవచ్చు. తల్లిదండ్రుల బృందాలు నడిపే కేంద్రాలు నాణ్యమైన సేవలు ఇస్తున్నాయి. ఇది ప్రధానంగా స్పీచ్-లాంగ్వేజ్ పాథాలజిస్టులు/ఆడియాలజిస్టుల పరిధి అయినా స్పెషల్ ఎడ్యుకేటర్లూ పాల్గొంటారు |

వినికిడి యంత్రాల సరఫరా, ADIP పథకం
- దిగుమతి విధానాల సరళీకరణ తర్వాత అన్ని రకాల (డిజిటల్, అనలాగ్) అధునాతన వినికిడి యంత్రాలు భారత మార్కెట్లో దొరుకుతున్నాయి. ఏటా సుమారు 1.85 లక్షల యంత్రాలు పంపిణీ/అమ్మకం జరుగుతుండగా, వాటిలో సుమారు 1.25 లక్షల బాడీ లెవెల్ యంత్రాలు ADIP పథకం కింద పంపిణీ అవుతున్నాయని పాత అంచనా.
- ADIP పథకం (కేంద్ర సామాజిక న్యాయం, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ - దివ్యాంగులకు ఉపకరణాల కొనుగోలు/అమరికకు సహాయం): దివ్యాంగులు సబ్సిడీ ధరలకు లేదా ఉచితంగా ఉపకరణాలు పొందుతారు. పాత నిబంధనల్లో ఒక్కో యంత్రానికి (ఒక చెవికి) రూ.8,000 వరకు; బడికి వెళ్లే పిల్లలకు రెండు చెవులకూ (బైనారల్) యంత్రాలు, ప్రతి 2 ఏళ్లకు కొత్తవి. యంత్రంతో పాటు రెండు AA రీచార్జబుల్ బ్యాటరీలున్న సోలార్ ఛార్జర్ కూడా ఇస్తారు.
- ADIP ఆదాయ పరిమితి: పాత నిబంధనల్లో నెలకు రూ.6,500 వరకు పూర్తి ఉచితం, రూ.6,501-10,000 వరకు పాక్షిక సబ్సిడీ. 2022 ఏప్రిల్ 1 నుంచి అమలవుతున్న సవరణలో నెలకు రూ.22,500 వరకు పూర్తి ఉచితం, రూ.22,501-30,000 వరకు 50% సహాయం. భాష రాకముందే లోపం ఉన్న పిల్లలకు కాక్లియర్ ఇంప్లాంట్, తర్వాతి చికిత్స కూడా ఈ పథకం కింద అందుతాయి.
- ESI, CGHS ఉద్యోగులకు యంత్రాల ఖర్చు తిరిగి చెల్లిస్తారు; కొన్ని రాష్ట్రాలు ఉచిత/సబ్సిడీ యంత్రాలు ఇస్తున్నాయి.
- కాక్లియర్ ఇంప్లాంట్ ఇష్టానికి ఎంచుకునేది కాదు; అర్హత (క్యాండిడసీ), ఖర్చు (రూ.5 లక్షల నుంచి 10 లక్షలు) చూసి నిర్ణయిస్తారు. ముఖ్యంగా భాష రాకముందే బధిరులైన పిల్లల్లో ఆదరణ పెరుగుతోంది. దేశంలో కాక్లియర్, మెడ్-ఎల్, అడ్వాన్స్డ్ బయోనిక్స్ వంటి ప్రసిద్ధ సంస్థల ఇంప్లాంట్లు దొరుకుతున్నాయి. ముంబైలోని INS అశ్విని ఆసుపత్రి తన లబ్ధిదారులకు ఉచిత ఇంప్లాంట్ ఏర్పాటు చేసింది; కొన్ని కార్పొరేట్ సంస్థలు పేదల కోసం ప్రైవేట్ ఆసుపత్రులకు నిధులు ఇచ్చాయి. నిపుణుల బృందం పనిచేసిన చోట (ముఖ్యంగా పిల్లల్లో) ఫలితాలు బాగుంటాయి.
- వినికిడి యంత్ర డీలర్ల నెట్వర్క్ విడిభాగాలు (బాడీ యంత్రాల తీగలు, BTE యంత్రాల ట్యూబులు), మరమ్మతులు అందిస్తుంది; ప్రధాన శిక్షణ సంస్థలు, కొన్ని స్వచ్ఛంద సంస్థల్లో కూడా మరమ్మతు సౌకర్యం ఉంది. ముంబైలోని AYJNIHH ప్రచురించిన సేవల డైరెక్టరీలో ఈ వివరాలు ఉంటాయి.
- ఇయర్ మౌల్డ్ వినికిడి యంత్రానికి, చెవికి మధ్య చివరి లింకు. కొలత ప్రకారం (కస్టమ్) మౌల్డ్లు నగరాల్లోని సంస్థలు, కొన్ని స్వచ్ఛంద సంస్థలు, ప్రైవేట్ నిపుణుల దగ్గర తయారవుతాయి. జిల్లా వైకల్య పునరావాస కేంద్రాలు (DDRC) లో కస్టమ్ ఇయర్ మౌల్డ్ సౌకర్యం ఉంది. మెత్తని మౌల్డ్లు కొన్ని కేంద్రాల్లో, తయారీదారుల దగ్గర దొరుకుతాయి.
శిక్షణ, మానవ వనరుల అభివృద్ధి
- కాక్లియర్ ఇంప్లాంట్ పొందిన పిల్లలకు శ్రవణ, మాట-భాష శిక్షణ చాలా ముఖ్యం; నిపుణుల బృంద విధానం సంరక్షకులపై మంచి ప్రభావం చూపింది. ఇంప్లాంట్ తయారీదారులు నిర్వహించే శ్రవణ-మౌఖిక (ఆడిటరీ వెర్బల్) చికిత్స వర్క్షాపుల ద్వారా ఎంతోమంది స్పెషల్ ఎడ్యుకేటర్లు, సంరక్షకులు లబ్ధి పొందారు.
- మైసూరులోని AIISH (ఆల్ ఇండియా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్పీచ్ అండ్ హియరింగ్), RCI తో కలిసి అభివృద్ధి వైకల్యాలున్న పిల్లల సంరక్షకుల కోసం సర్టిఫికెట్ కోర్సు ప్రారంభించింది.
- 0 నుంచి 5 ఏళ్ల పిల్లల అవసరాల కోసం ముంబైలోని AYJNIHH (అలీ యావర్ జంగ్ జాతీయ వినికిడి వైకల్యాల సంస్థ; ఇప్పటి పేరు AYJNISHD), చెన్నైలోని బాలవిద్యాలయతో కలిసి దేశవ్యాప్తంగా 7 కేంద్రాల్లో ఒక నెల ఓరియెంటేషన్ కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తోంది.
- బొమ్మల కథల పుస్తకాలు, పజిల్స్, ఆడియో/వీడియో, విద్యా బొమ్మలు వంటి చౌకైన సామగ్రి ఇంటర్నెట్ వల్ల సులభంగా దొరుకుతోంది. శ్రవణ శిక్షణ, మాట-భాష శిక్షణకు దేశీయ సాఫ్ట్వేర్, వెబ్సైట్లు కూడా ఉన్నాయి.
పరీక్ష కోణం: ముందస్తు జోక్యం = పుట్టుక నుంచి 3 ఏళ్లు; IDEA: 0-3 జోక్యం, 3-21 పాఠశాల సేవలు. భాషకు కీలక కాలం 0-3 ఏళ్లు; 6 నెలలకే గుర్తించి యంత్రం అమర్చితే మంచి ఫలితం. భారత సౌకర్యాలు మూడు: వైద్యం, పరికరాలు-ఇంప్లాంట్, శ్రవణ-మాట శిక్షణ. ADIP పథకం = సబ్సిడీ ధరలకు ఉపకరణాలు. AYJNISHD - ముంబై. AIISH - మైసూరు. DDRC లో ఇయర్ మౌల్డ్ సౌకర్యం.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
ఏ కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకం ద్వారా దివ్యాంగులకు రాయితీపై ఉపకరణాలు లభిస్తాయి.
- (1)ALIMCO
- (2)ALPHA
- (3)ADIP
- (4)NEP
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) ADIP
దివ్యాంగులకు సహాయక ఉపకరణాలు (Aids & Appliances) రాయితీపై లేదా ఉచితంగా అందించే కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకం ఏదో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ADIP అంటే Assistance to Disabled Persons for Purchase/Fitting of Aids and Appliances. ఇది కేంద్ర సామాజిక న్యాయ, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ (దివ్యాంగుల సాధికారత విభాగం) పథకం. దీని ద్వారా అర్హులైన దివ్యాంగులకు Hearing Aid, వీల్చెయిర్, ట్రైసైకిల్, క్రచెస్, కృత్రిమ అవయవాలు, Braille పరికరాలు వంటివి ఉచితంగా లేదా రాయితీపై లభిస్తాయి. కుటుంబ ఆదాయం ఆధారంగా రాయితీ ఉంటుంది.
కాబట్టి సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (3) ADIP.
ఇక్కడ చాలామంది (1) ALIMCO ఎంచుకుంటారు. ALIMCO (Artificial Limbs Manufacturing Corporation of India) ఉపకరణాలను తయారు చేసే ప్రభుత్వ సంస్థ, ADIP పథకాన్ని అమలు చేసే సంస్థల్లో ఒకటి; అది పథకం కాదు. ALPHA (2) దివ్యాంగుల కోసం ఉన్న కేంద్ర పథకం కాదు. NEP (4) అంటే జాతీయ విద్యా విధానం (National Education Policy); ఉపకరణాల పథకం కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: ADIP = పథకం (Scheme); ALIMCO = ఉపకరణాలు తయారుచేసే సంస్థ.
ఆలియవర్ జంగ్ జాతీయ భాషణ మరియు వినికిడి లోపాల సంస్థ కేంద్ర స్థానం ఇక్కడ కలదు
- (1)సికింద్రాబాద్
- (2)చెన్నై
- (3)ముంబాయి
- (4)న్యూ ఢిల్లీ
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) ముంబాయి
వినికిడి లోపం, భాషణ లోపాల కోసం పనిచేసే జాతీయ సంస్థ ప్రధాన కార్యాలయం ఏ నగరంలో ఉందో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
భారత ప్రభుత్వం ఒక్కో వైకల్యానికి ఒక జాతీయ సంస్థను నెలకొల్పింది. వినికిడి లోపం, భాషణ లోపాల కోసం ఉన్న సంస్థ ఆలీ యావర్ జంగ్ జాతీయ సంస్థ (AYJNISHD). దీని ప్రధాన కేంద్రం ముంబాయిలోని బాంద్రాలో ఉంది. దీనికి దేశంలో పలుచోట్ల ప్రాంతీయ కేంద్రాలు ఉన్నాయి.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) ముంబాయి.
సికింద్రాబాద్ (1)లో బుద్ధిమాంద్యత కోసం ఉన్న జాతీయ సంస్థ (NIEPID) ఉంది; అక్కడ AYJNISHD ప్రాంతీయ కేంద్రం మాత్రమే ఉంది, అందుకే చాలామంది (1) ఎంచుకుంటారు. చెన్నై (2)లో బహుళ వైకల్యాల జాతీయ సంస్థ (NIEPMD) ఉంది. న్యూ ఢిల్లీ (4)లోనూ ప్రాంతీయ కేంద్రమే ఉంది, ప్రధాన కేంద్రం కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: వినికిడి – ముంబాయి, బుద్ధిమాంద్యత – సికింద్రాబాద్, బహుళ వైకల్యం – చెన్నై.
AYJNISHD, ముంబాయి సంస్థ ఈ వ్యక్తుల కొరకు పనిచేస్తున్నది
- (1)వినికిడి లోపం
- (2)దృష్టిలోపం
- (3)బుద్ధి మాంద్యత
- (4)అభ్యసన సమస్యలు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) వినికిడి లోపం
ముంబయిలోని AYJNISHD సంస్థ ఏ వైకల్యం ఉన్నవారి కోసం పనిచేస్తుందో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
AYJNISHD అంటే Ali Yavar Jung National Institute of Speech and Hearing Disabilities (Divyangjan). ఇది 1983లో ముంబయిలో ఏర్పడిన జాతీయ సంస్థ. వినికిడి, మాట లోపాలు ఉన్నవారి కోసం శిక్షణ, పరిశోధన, పునరావాస సేవలు అందిస్తుంది. పేరులోనే Speech and Hearing ఉంది.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) వినికిడి లోపం.
దృష్టి లోపం (2) కోసం జాతీయ సంస్థ డెహ్రాడూన్లో ఉంది (NIEPVD). బుద్ధిమాంద్యత (3) కోసం జాతీయ సంస్థ సికింద్రాబాద్లో ఉంది (NIEPID). అభ్యసన సమస్యలకు (4) AYJNISHD ప్రత్యేక సంస్థ కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: AYJNISHD (ముంబయి) = Speech, Hearing; NIEPID = సికింద్రాబాద్; NIEPVD = డెహ్రాడూన్.
మెమొరీ కోడ్: భారత సౌకర్యాలు "వై-ప-శి" - వైద్యం, పరికరాలు, శిక్షణ. వయసు కోడ్ "6 - 3 - 21" - 6 నెలలకే గుర్తించాలి, 3 ఏళ్ల వరకు ముందస్తు జోక్యం, 21 ఏళ్ల వరకు పాఠశాల సేవలు. సంస్థలు "ము-మై" - AYJNISHD ముంబై, AIISH మైసూరు.