ఎవరైనా తమను తాము వ్యక్తం చేసుకోవడానికి, ఇతరులను అర్థం చేసుకోవడానికి వివిధ పద్ధతులు వాడతారు. శ్రవణ-దృష్టి లోపం ఉన్నవారు వాడే ప్రసార పద్ధతులు ఇవి:
సంజ్ఞా భాష ఆధారిత పద్ధతులు
| పద్ధతి | ఎలా | ఎవరికి |
|---|---|---|
| దృశ్య సంజ్ఞా భాష (విజువల్ సైనింగ్) | సంజ్ఞలను వ్యక్తి ముందు చేస్తారు; శరీర భంగిమ, దూరం, వేగం, క్లిష్టత, వెలుతురును అవసరాన్ని బట్టి సర్దుబాటు చేస్తారు | సంజ్ఞలు చూడగలిగేంత చూపు ఉన్నవారు |
| స్పర్శ సంజ్ఞా భాష (టాక్టైల్ సైనింగ్ / హ్యాండ్స్ ఆన్ సైనింగ్) | సంజ్ఞలు అందుకునే వ్యక్తి తన చేతిని సంజ్ఞ చేసే వ్యక్తి చేతిపై మెల్లగా ఉంచి, చేతి ఆకృతి, భంగిమ, కదలికలను స్పర్శతో గ్రహిస్తాడు; చూపు అవసరం లేదు | చాలా తక్కువ చూపు ఉన్నవారు / అసలు చూపు లేనివారు |
| విజువల్ ఫ్రేమ్ సైనింగ్ | సంజ్ఞలను శరీరానికి, ముఖానికి దగ్గరగా, చిన్న పరిధిలో, ఆ వ్యక్తి చూడగలిగే మేరలోనే చేస్తారు | పరిధీయ (పక్క) చూపు పోయి, మధ్యలో మాత్రమే చూపు ఉన్నవారు (సొరంగ దృష్టి / టన్నెల్ విజన్) |
స్పర్శ ఆధారిత అక్షర పద్ధతులు
- ఫింగర్ స్పెల్లింగ్ / శ్రవణ-దృష్టి లోపం మాన్యువల్ అక్షరమాల: చేతిపై తాకుతూ అక్షరాలను వరుసగా పలకడం. ఉదా: బధిరుల కోసం అమెరికాలో రూపొందిన ఒంటి చేతి అక్షరమాల - ఇంగ్లీష్లోని ప్రతి అక్షరానికి చేతితో ఒక ప్రత్యేక ఆకృతి. సందేశం అందుకునే శ్రవణ-దృష్టి లోపం ఉన్న వ్యక్తి అరచేతిపై అక్షరాలను వేళ్లతో పలుకుతూ పదాలు ఏర్పరుస్తారు; చాలా అనువైనది, వేగంగానూ ఉంటుంది.
- అరచేతిపై ముద్రణ (ప్రింట్ ఆన్ పామ్): శ్రవణ-దృష్టి లోపం ఉన్న వ్యక్తి అరచేతిపై పెద్ద (క్యాపిటల్) అక్షరాలను ఒకదాని తర్వాత ఒకటి వేలితో రాయడం. కొన్ని సాధారణ స్పర్శ సంజ్ఞలతో కలిపి వాడవచ్చు.
మాట ఆధారిత పద్ధతులు
- మాట్లాడటం: కొందరు వినడం కష్టమైనా మాటలు వినగలరు; కొందరు తీవ్ర చెవుడు ఉన్నా అర్థమయ్యేలా స్పష్టంగా మాట్లాడతారు.
- పెదాల కదలికలు చదవడం (స్పీచ్ రీడింగ్ / లిప్ రీడింగ్): తగినంత చూపు ఉన్నవారు ఎదుటివారి పెదాల కదలికలను బట్టి మాటలు అర్థం చేసుకుంటారు. మాట్లాడేవారి ముఖంపై తగినంత వెలుతురు ఉండాలి; నిదానంగా మాట్లాడాలి.
- తడోమా: స్పర్శతో పెదాలు చదవడం (టాక్టైల్ లిప్ రీడింగ్). చదివే వ్యక్తి తన బొటనవేలును మాట్లాడేవారి పెదాలపై, మిగిలిన వేళ్లను దవడ వెంట ఉంచి బుగ్గలు, గొంతును తాకుతాడు. దీంతో మాటల ప్రకంపనలు, పెదాల కదలికలు, బుగ్గల కదలికలు, "న", "మ" వంటి అనునాసిక అక్షరాలు పలికేటప్పుడు వచ్చే వేడిగాలిని గ్రహిస్తాడు. తడోమాకు మంచి స్పర్శ సున్నితత్వం, జ్ఞాన నైపుణ్యాలు, సూక్ష్మ చలన నైపుణ్యాలు అవసరం.
స్పర్శ లిపులు
- బ్రెయిలీ: ఉబ్బెత్తు చుక్కలు అక్షరాలను సూచించే స్పర్శ పఠన, లేఖన విధానం. సాధారణంగా రెండు చేతులూ వాడతారు; ఎక్కువగా చూపుడు వేళ్లతో, ఎడమ నుంచి కుడికి ప్రతి పంక్తి వెంట చదువుతారు. (బ్రెయిలీ కణం, సంకేతాల వివరాలు దృష్టి లోపం అధ్యాయాల్లో ఉంటాయి.)
- మూన్ లిపి: 1845 లో డా. విలియం మూన్ (ఇంగ్లాండ్) ప్రచురించిన ఉబ్బెత్తు అక్షరాల పద్ధతి. అక్షరాలు రోమన్ అక్షరమాల సరళ రూపాలపై ఆధారపడినవి; పెద్దవిగా, ముద్రణ అక్షరాలను పోలి ఉంటాయి. కొన్ని ప్రాథమిక ఆకారాలనే వేర్వేరు దిశల్లో తిప్పి వాడతారు. జీవితంలో తర్వాత చూపు కోల్పోయినవారికి, స్పర్శ సున్నితత్వం తక్కువ ఉన్నవారికి సరిపోతుంది.
సైగలు, ప్రతీకలు, సూచనలు
- సైగలు (జెశ్చర్స్): వాగ్రహిత ప్రసారం, శరీర భాష మాటలంత శక్తివంతం, కొన్నిసార్లు ఇంకా ఎక్కువ. మనం రోజూ వాడతాం; కానీ శ్రవణ-దృష్టి లోపం ఉన్నవారికి సైగల ద్వారా నేర్చుకోవడం, వ్యక్తం చేయడం చాలా కష్టం. కొందరు పిల్లలు ఏడుపు, కువకువలు, గొణుగుడు వంటి గాత్ర శబ్దాలతో అవసరాలు తెలుపుతారు.
- ప్రతీకలు (సింబల్స్): ఒకదానికి ప్రతినిధిగా ఉండేది. ప్రతీకల సహాయంతో ప్రసారం = ప్రతీకాత్మక ప్రసారం. మాట్లాడే, రాసే భాషలు = అమూర్త ప్రతీకలు; నిజమైన వస్తువులు = మూర్త ప్రతీకలు.
- సూచనలు (క్యూస్): పై భాగంలో చూసిన స్పర్శ, కదలిక, సందర్భ, వస్తు సూచనలు. వీటిలో వస్తు సూచనలు మూర్త ప్రతీకలు (ఒక కార్యకలాపాన్ని సూచించే నిజమైన వస్తువులు - ఆబ్జెక్ట్స్ ఆఫ్ రెఫరెన్స్).
AAC: అనుబంధ, ప్రత్యామ్నాయ ప్రసారం
- AAC (ఆగ్మెంటేటివ్ అండ్ ఆల్టర్నేటివ్ కమ్యూనికేషన్) = మాట, రాత దెబ్బతిన్నప్పుడు వాటికి తోడుగా (అనుబంధంగా) లేదా బదులుగా (ప్రత్యామ్నాయంగా) వాడే ప్రసార పద్ధతులు.
- తీవ్ర ప్రసార వైకల్యం ఉన్న శ్రవణ-దృష్టి లోపం ఉన్నవారు పరస్పర సంభాషణ, అభ్యసనం, విద్య, సమాజ కార్యకలాపాలు, ఉద్యోగం, వినోదం, ఇంటి నిర్వహణ వంటి సామాజిక పాత్రల్లో పూర్తిగా పాల్గొనడానికి AAC సహాయపడుతుంది. కావలసినప్పుడు, కావలసిన చోట, కావలసినది చెప్పే సామర్థ్యం పెంచే సాధనం మాత్రమే ఇది.
| రకం | అర్థం | ఉదాహరణలు |
|---|---|---|
| సహాయరహిత (అన్ఎయిడెడ్) | అదనపు పరికరం అవసరం లేదు | శరీర భాష, సైగలు, వేలితో చూపడం, కంటితో చూపడం (ఐ పాయింటింగ్), ముఖ కవళికలు, గాత్ర శబ్దాలు, సంజ్ఞా భాష |
| సహాయ సహిత (ఎయిడెడ్) | అదనపు పరికరం అవసరం | బొమ్మల చార్టు, కంప్యూటర్; శ్రవణ-దృష్టి లోపం ఉన్న పెద్దలు కంప్యూటర్కు జోడించిన పవర్ బ్రెయిలీ వాడతారు |
సహాయక ప్రత్యేక సాధనాలు
- శ్రవణ-దృష్టి లోపం ఉన్నవారికి ప్రపంచం ఊహించలేనిదిగా, భయంకరంగా అనిపిస్తుంది. మన దగ్గరకు ఎవరో వస్తున్నారని తెలిపే అడుగుల చప్పుడు, ప్రమాదాన్ని సూచించే మెరిసే దీపాలు వంటి సంకేతాలు వారికి అందవు. ప్రపంచాన్ని ఊహించదగినదిగా, భద్రమైనదిగా చేయడానికి ఏం చేయాలో కుటుంబ సభ్యులు, స్నేహితులు తెలుసుకోవాలి.
- సహాయక సాధనాల్లో: దైనందిన జీవన పరికరాలు, ఆటలు, విరామ సామగ్రి, మార్చుకోగలిగే బొమ్మలు, హెచ్చరిక పరికరాలు, అత్యవసర పరికరాలు, అభ్యసన పరికరాలు, మార్పు చేసిన కంప్యూటర్లు, టెలిఫోన్లు, ఇంటిలో మార్పులు.
| సాధనం | ఉపయోగం |
|---|---|
| TDD (బధిరుల టెలికమ్యూనికేషన్ పరికరం) / టెలి బ్రెయిలీ | విషయం తెరపై కాకుండా ఉబ్బిన చుక్కల (బ్రెయిలీ) రూపంలో వస్తుంది; శ్రవణ-దృష్టి లోపం ఉన్న వ్యక్తి, చూపు ఉన్న వ్యక్తి ముఖాముఖి మాట్లాడుకోవడానికీ వాడవచ్చు |
| విజువల్ రింగ్ సిగ్నలర్ | కొంత చూపు ఉన్నవారికి; టెలిఫోన్ మోగగానే లైట్ తళుక్కుమంటుంది; డోర్ బెల్కూ జోడించవచ్చు. పిల్లవాడు ఏడిస్తే తల్లిదండ్రులను హెచ్చరించే బేబీ మానిటర్ కూడా జోడించవచ్చు |
| కదిలే శయ్య (బెడ్ షేకర్) | నిద్ర లేవడానికి అలారానికి బదులు పడకను కదిలించే సాధనం |
| కార్డ్లెస్ పేజర్ | డోర్ బెల్కు జోడిస్తే, ఎవరైనా తలుపు దగ్గరకు రాగానే జేబులో కంపిస్తుంది; పెద్ద శబ్దాలు దగ్గరైనప్పుడు కంపించే సాధనం వీధి దాటేటప్పుడు ఉపయోగం |
| వినికిడి యంత్రాలు / శబ్దాన్ని పెంచే సాధనాలు | పూర్తి చెవుడు కానివారికి; పెద్ద శబ్దాలను తగ్గించి, చిన్న శబ్దాలను పెంచగలవు |
| కాక్లియర్ ఇంప్లాంట్ | చెవి వెనక చర్మం కింద శస్త్రచికిత్సతో అమరుస్తారు; బయటి గ్రాహక యంత్రంతో అనుసంధానం. వినికిడి అనుభూతి ఇస్తుంది కానీ సహజ వినికిడిని తిరిగి ఇవ్వదు; పరిసర శబ్దాలు బాగా వినడానికి, పెదాలు చదవడం మెరుగుపడటానికి సహాయపడుతుంది (వివరాలు వినికిడి లోపం అధ్యాయంలో) |
| కంప్యూటర్ సాధనాలు | వాయిస్ సింథసైజర్తో బ్రెయిలీ టైప్ రైటర్లు, బ్రెయిలీ నోట్ ప్యాడ్లు, తెరను పెద్దది చేసే ప్రోగ్రామ్లు, స్క్రీన్ రీడర్ (JAWS) |
| శిక్షణ పొందిన కుక్కలు | డోర్ బెల్, టెలిఫోన్, స్మోక్ అలారం, పిల్లవాడి ఏడుపు వంటి శబ్దాలను పసిగట్టి కదలికలతో దారి చూపుతాయి |
| సహాయ సేవల ప్రదాత (సపోర్ట్ సర్వీస్ ప్రొవైడర్) | వారికి కళ్లుగా, చెవులుగా పనిచేసి స్వతంత్రంగా జీవించడానికి సహాయపడే వ్యక్తి |
- రెటీనా ఇంప్లాంట్ పరిశోధన: రెటినైటిస్ పిగ్మెంటోసా, వృద్ధాప్యంలో వచ్చే మాక్యులర్ డీజనరేషన్ (వృద్ధుల్లో చూపు పోవడానికి ఒక సాధారణ కారణం) ఉన్నవారికి కొంత చూపును తిరిగి ఇవ్వడానికి కంటిలో సిలికాన్ చిప్ అమర్చే ప్రయోగాలు జరుగుతున్నాయి.
- పునరావాస కేంద్రాల్లో బట్టలు ఉతుక్కోవడం, వేరుచేయడం, వంట చేయడం వంటి స్వతంత్ర జీవన నైపుణ్యాలు నేర్పుతారు.
పరీక్ష కోణం: తడోమా = స్పర్శతో పెదాలు చదవడం; బొటనవేలు పెదాలపై, వేళ్లు దవడ-బుగ్గ-గొంతుపై. స్పర్శ సంజ్ఞా భాష = చేతిపై చేయి; చూపు లేనివారికి. విజువల్ ఫ్రేమ్ సైనింగ్ = సొరంగ దృష్టి ఉన్నవారికి. అరచేతిపై ముద్రణ = క్యాపిటల్ అక్షరాలు. మూన్ లిపి = విలియం మూన్, 1845, రోమన్ అక్షరాల ఆధారం, తర్వాత చూపు కోల్పోయినవారికి. AAC = సహాయరహిత + సహాయ సహిత; పవర్ బ్రెయిలీ - పెద్దలకు. మూర్త ప్రతీక = నిజమైన వస్తువు.
మెమొరీ కోడ్: "తడోమా = తడిమి మాట": పెదాలను తడిమి మాటను చదవడం - బొటనవేలు పెదవిపై ("బొటన-పెదవి"). "మూన్ 45": విలియం మూన్ 1845; "చంద్రుడు (మూన్) ఆలస్యంగా వస్తాడు" - జీవితంలో ఆలస్యంగా చూపు కోల్పోయినవారికి మూన్ లిపి.